Nghi lễ: ĐỀN - HAI CHỮ NƯỚC NHÀ - NGƯỜI CHA

Của nghệ nhân - nghệ sỹ thực hiện bức chân dung.

 

HAI CHỮ "NƯỚC NHÀ"

THÁC NGÔN NGUYỄN PHI KHANH nói với NGUYỄN TRÃI dặn dò cho những người con trai thế hệ. Khi ông bị Quân Minh bắt giải sang Tàu.

 Tác giả: Á-NAM TRẦN TUẤN KHẢI 1894

Dùng nghệ thuật thi ca. Là tiếng Đồng Vọng của thế hệ. Biểu lộ tấm lòng tha thiết với Quê Hương luôn lưu tâm đến Vận Nước. Với mong ước gieo vào lòng người một ý chí bất khuất - một hùng khí ngùn ngụt, một nghĩa vụ thiết yếu của con người đúng với danh nghĩa “Làm Người” của nó.

 

Chốn ải Bắc mây sầu ảm đạm,

Cõi trời Nam gió thảm đìu hiu.

Bốn bề hổ thét chim kêu,

Đoái nom phong cảnh như khêu bất bình.

 

Hạt máu nóng thấm quanh hồn nước,

Chút thân tàn lần bước dặm khơi;

Trông con tầm tã châu rơi,

Con ơi, con nhớ lấy lời cha khuyên:

 

Giống Hồng - lạc, hoàng thiên đã định,

Mấy ngàn năm suy thịnh đổi thay,

Trời Nam riêng một cõi nầy,

Anh hùng hiệp nữ xưa nay kém gì !

 

Than vận nước gặp khi biến đổi,

Để quân Minh thừa hội xâm lăng,

Bốn phương khói lửa bừng bừng,

Xiết bao thảm họa sương rừng máu sông!

 

Nơi đô thị thành tung vách vỡ

Chốn dân gian bỏ vợ lìa con,

Làm cho xiêu tán hao mòn,

Lạ gì khác giống dễ còn thương đâu !

 

Thảm vong quốc kể sao xiết kể !

Trông cơ đồ nhường xé tâm can,

Ngậm ngùi đất khóc trời than,

Thương tâm nòi giống lầm than nỗi nầy !

 

Khói – Nùng - lĩnh như xây khối uất,

Sóng Long-giang nhường vật cơn sầu;

Con ơi ! càng nói càng đau...

Lấy ai tế độ đàn sau đó mà ?

 

Cha xót phận tuổi già sức yếu,

Lỡ sa cơ đành chịu bó tay,

Thân lươn bao quản vũng lầy,

Giang san gánh vác sau này cậy con.

 

Con nên nhớ tổ tôn khi trước:

Đã từng phen vì nước gian lao,

Bắc Nam bờ cõi phân mao

Ngọn cờ độc lập máu đào còn giây.

 

Kìa Trưng-nữ ra tay buồm lái,

Phận liễu bồ xoay với cuồng phong,

Giết giặc nước, trả thù chồng,

Nghìn thu tiếng nữ anh hùng còn ghi.

 

Kìa Hưng-Đạo gặp khi quốc biến,

Vì giống nòi huyết chiến bao phen !

Sông Bạch-Đằng phá quân Nguyên,

Gươm treo chính khí, nước rền dư uy,

 

Coi lịch sử gương kia còn tỏ,

Mở dư đồ đất nọ chưa tan,

Giang san này vẫn giang san,

Mà nay xẻ nghé tan đàn vì ai ?

 

Con nay cũng một người trong nước,

Phải nhắc cân Gia,Quốc đôi đường,

Làm trai hồ thỉ bốn phương,

Sao cho khỏi thẹn với gương Lạc-Hồng,

 

Thời thế có anh hùng là thế,

Chữ vinh hoa sá kể làm chi !

Mấy trang hào kiệt xưa kia,

Hi sinh thân thế cũng vì nước non,

 

Con đương độ đầu son tuổi trẻ,

Bước cạnh tranh há để nhường ai ?

Phải nên thương lấy giống nòi,

Đừng tham phú quí mà nguôi tấc lòng,

 

Kiếp luồn cúi, đỉnh chung cũng nhục,

Thân tự do, chiên chúc mà vinh.

Con ơi ! nhớ đức sinh thành,

Sao cho khỏi để ô danh với đời.

 

Chớ lần lữa theo loài nô lệ.

Bán tổ tiên kiếm kế sinh nhai,

Đem thân đầy đọa tôi đòi,

Nhục nhằn bêu riếu muôn đời hay chi ?

 

Sống như thế sống đê sống mạt,

Sống làm chi thêm chật non sông !

Thà rằng chết quách cho xong,

Cái thân cẩu trệ ai mong có mình !

 

Huống con cũng học hành khôn biết,

Làm giống người phải biết nông sâu,

Tuồng chi gục mặt cúi đầu,

Cam tâm làm kiếp ngựa trâu cho đành !

 

Nỗi tâm sự đinh ninh nhường ấy,

Cha khuyên con có bấy nhiêu lời,

Con ơi ! con phải là người,

Thì con theo lấy những lời cha khuyên.

 

Cha nay đã muôn nghìn bi thảm,

Nói bao nhiêu tâm khảm càng đau,

Chân mây mặt cỏ rầu rầu

Càng trông cố quốc mạch sầu càng thương!

 

Lời cha dặn khắc xương để dạ,

Mấy gian lao con chớ sai nguyền;

Tuốt gươm thề với xương thiên,

Phải đem tâm huyết mà đền cao sâu.

 

Gan tráng sĩ vững sau như trước,

Chí nam nhi lấy nước làm nhà,

Tấm thân xẻ với san hà,

Tượng đồng bia đá họa là cam công.

 

Nữa mai mốt giết xong thù nghịch,

Mũi long tuyền lau sạch máu tanh.

Làm cho đất động trời kinh,

Bây giờ quốc hiển gia vinh có ngày.

 

Nghĩa vụ đó, còn hay chăng tá.

Tính toan sao vẹn cả đôi đường.

Cha dù đất khách gửi xương,

Trông về cố quốc khỏi thương hồn già,

Con ơi, Hai Chữ Nước Nhà ...

 

TRUNG TÂM THIẾT KẾ VÀ NGHỆ THUẬT THÊU CHÂN DUNG

Mục đích của người thợ thêu chân dung không phải là tái tạo vẻ bề ngoài của tự nhiên mà là làm nổi lên bên ngoài những gì sâu sắc nhất trong hình mẫu, và nhất là thể hiện một cách năng động, như có sự sống bên trong.

Có thể nói rằng người thợ thêu XQ làm việc từ trong ra ngoài. Họ đưa ra ánh sáng những hình khối của cơ thể như thể bản thân họ đang tạo ra sự sống, thể hiện đến từng chi tiết sự hài hòa của hình dáng.

Tác phẩm của họ không bao giờ là một sự sao chép “theo kiểu chụp ảnh” như trong nghệ thuật hàn lâm chủ nghĩa (Acadamic), cũng không phải là sự phản chiếu lạnh lùng của những hình dáng trừu tượng như trong chủ nghĩa tân cổ điển. Mà là tràn trề sự sống, chỉ được ghìm lại nhờ một ý thức sâu sắc về sự cân bằng và chừng mực.

Niềm say mê cái thực ấy đã dẫn đến việc không ngừng đổi mới các phương tiện biểu hiện một tư thế mới - tư thế Contrapposto (cái hồn riêng của con người).

Tư thế Contrapposto, thêu người trước kia đứng thẳng trên 2 chân, nay dồn sức nặng sang một chân, còn chân kia hơi khuỵu ở đầu gối, khiến cho tư thế được mềm mại hơn, tự do hơn. Đầu ngoảnh đi, các trục chuyển vị trí và nhịp điệu thay đổi, phá vỡ sự cô đơn của mình. Bức tranh thêu bước vào không gian mà nó tạo ra chung quanh nó. Đồng thời, khi thay đổi vẻ biểu hiện, con người được thể hiện cũng thay đổi ý nghĩa. Bức tranh thêu có nội tâm hơn, đối thoại với bản thân mình, với nghệ nhân sáng tạo ra nó. Nó mất bớt đi vẻ hoàn thiện thần thánh nhưng lại giành thêm tính người, có thêm một tâm hồn sâu sắc.

Đây là bước ngoặt đánh dấu phong cách cổ điển trong thời kỳ nghệ thuật bi thảm siêu hình lên đỉnh cao.

Với tác phẩm thêu chân dung, cái đẹp sinh ra từ sự vật lộn giữa con mắt và bàn tay của nghệ nhân. Với thời gian, yếu tố thứ nhất (con mắt) sẽ mất đi sức mạnh của nó và yếu tố thứ 2 (bàn tay) sẽ chiến thắng và dẫn đến một chủ nghĩa hiện thực “quá khích”.

Tuy nhiên ngay với quá trình phát triển, nghệ thuật thêu chân dung luôn đi sâu vào những bí ẩn tâm hồn con người với tài nghệ tạo hình bằng những sợi chỉ êm dịu và đẹp đẽ sinh ra từ ý tưởng về con người hoàn thiện.