ĐẠI DỊCH CORONA và NGHÈO NÀN

Nghệ nhân: Nguyễn Thị Đông Nghi – Giám đốc Sản Xuất XQ – Sử Quán, là học trò của bà Hoàng Lệ Xuân – người sáng lập XQ - thành viên chính để tổ chức một:

HỘI NGHỊ PHỤ NỮ XQ – VIỆT NAM

Với chủ đề:

ĐẠI DỊCH CORONA và SỰ NGHÈO NÀN của PHỤ NỮ CHÚNG TA.

Mục đích hội nghị xem xét lại những bối cảnh xã hội – văn hóa trong đại dịch và sau đại dịch, sẽ hình thành nên những cơ chế gạt ra ngoài lề và loại trừ... Đặc biệt là những quá trình liên quan đến nghề nghiệp phụ nữ...và làm sáng tỏ những biểu hiện của nghèo nàn sinh ra từ đại dịch này. Như bà Hoàng Lệ Xuân phát biểu cho cuộc hội nghị sắp tới này:

“Chúng ta phải tin rằng, một trong những vấn đề lớn của đại dịch corona được đặt ra là làm sao để xóa bỏ không những nghèo nàn về vật chất, mà còn cả nghèo nàn về tinh thần, nghèo nàn về nhân tính con người mà bắt đầu ta thấy xuất hiện nhiều nơi... Chính điều này là gốc rễ của nhiều khó khăn cho xã hội sắp tới và nhất là phụ nữ của chúng ta. Mục đích cuối cùng trong sự phát triển nghề nghiệp truyền thống của chúng ta là văn hóa và chính giá trị văn hóa chúng ta mới thực hiện đầy đủ nguyện vọng của mình, thỏa mãn các nhu cầu của mình. Dù hôm nay bị thử thách...chúng ta cùng củng cố văn hóa nghề nghiệp của mình...”.

Điều đáng sợ cơn đại dịch này nó sẽ đưa phụ nữ chúng ta vào cơ chế lẩn quẩn: là “sự cân bằng nghèo đói” với mức sống gần như để tồn tại...tạo ra nền “văn hóa nghèo đói” có đặc điểm không chịu cách tân để phù hợp với một số công việc khác mà sẵn sàng thích ứng với sự khốn cùng.

Tôi cũng kêu gọi chị em chú ý điều này.

“THÍCH ỨNG SỰ KHỐN CÙNG” của người phụ nữ chúng ta. Phần nào nó cũng giải thích học thuyết các tôn giáo. Nên dẫn chứng ra đây trong cuốn sách ở thư viện Nghệ Nhân: NGHÈO KHỔ CỦA QUẢNG ĐẠI QUẦN CHÚNG (The Nature of Mass Poverty) của nhà kinh tế học người Mỹ - John Kenneth Gel Traits:

“Tính chất duy lý sâu sắc của sự thích ứng khốn cùng, nó giải thích được phần nào một điều chủ yếu về học thuyết của các tôn giáo trên thế giới này, tất cả không trừ một tôn giáo nào. Một số bằng lời lẽ rất cụ thể đều kêu gọi chấp nhận tính định mệnh của sự nghèo khổ...”. Trong cơn đại dịch và sau đại dịch, điều này càng đáng sợ hơn nữa...

Chân dung bà Hoàng Lệ Xuân chỉ dẫn cho học trò Nguyễn Thị Đông Nghi thực hiện mũi thêu cuối cùng trong nghĩ lễ Áo Sống - Áo Chết

NGHI LỄ THỤ PHÁP

Do bà Nguyễn Thị Đông Nghi chủ trì.

CUỘC HÀNH TRÌNH NỘI TÂM

Bức ảnh Nghi Lễ Thụ Pháp được thực hiện bởi bà Nguyễn Thị Đông Nghi.

Tâm sự những ngày cuối cùng ở XQ Sử Quán do đại dịch Corona của bà Nguyễn Thị Đông Nghi

...Cảnh tượng những con cá nhỏ lượn lờ bên mép cỏ, cùng với dợn sóng nhỏ, luôn tạo ra một cái gì đó làm rung động lòng người. Tia nắng mặt trời xuyên qua sóng nước trong vắt rọi vào những cặp mắt tròn và sống lưng của chú cá đang vẫy trong nước theo đường thẳng hoặc đường tròn. Sinh ra ở Huế..., tôi vào XQ - Sử Quán Đà Lạt năm 1999, trong suốt 20 năm đã không biết bao nhiêu lần xúc động khi đi qua cây cầu để đến chiếc hồ nhỏ “Nỗi buồn nhớ cố hương” và nỗi buồn khi phải rời xa nó, thay đổi tuổi tác và tình trạng sức khỏe mình hồi đó.

Đến lúc đã rời xa, ta mới cảm thấy hết ý nghĩa của những cảm xúc – những trải nghiệm thời thiếu nữ trong XQ - Sử Quán đã mang mầm mống của say mê hoặc là những nỗi buồn nặng nề mà khi đã trưởng thành đôi khi vẫn xâm chiếm tâm hồn tôi.

Nhiều ký ức về góc vườn này gây cho tôi nỗi buồn “nhớ cố hương” da diết. Thì “hòn đảo” nơi đây vẫn có một điều gì đó không phải chỉ là tình cảm...

Hiện nay vẫn thế, tiếng chuông gọi nghệ nhân đi về trong ngày vẫn còn vang lên rõ rệt trong không gian và ánh đèn thêu trên lụa tơ tằm Ngọc Khuê Đường XQ – Sử Quán, nơi tôi ở vẫn đang run rẩy soi bóng lên khu vườn hoa hồng bên “Thác Vong Tình”.

Rồi cơn đại dịch Corona đến.... đã làm thay đổi hoàn toàn XQ - Sử Quán. Trước kia, các giáo viên thường đưa các em học sinh ở các thành phố lớn đến thăm khu này – một nơi nổi tiếng vì vẻ đẹp con người và phong cảnh XQ - Sử Quán.

Ở Đà Lạt – XQ Sử Quán vào mùa xuân, hoa anh đào nở tuyệt đẹp rồi đến độ thu sang, lá anh đào còn đẹp hơn. Nhìn từ xa với một địa hình đặc biệt, nó làm ta choáng ngợp với vẻ duyên dáng không gì sánh nổi. Khi bước chân đến cội đào rồi thì cây cối ở đây khiến ta bồi hồi bởi vẻ tinh tế về hình dáng và màu sắc của XQ - Sử Quán.

Trong thung lũng này, loài cây hoa mai tím đặc biệt gây ấn tượng mạnh mẽ. Sắc màu óng ánh của các cụm hoa tím lượn lờ trên cao giữa bầu trời thu Đà Lạt thực sự là một lễ hội đối với con mắt của những người khách tham quan, một màu sắc êm dịu, vừa mềm mại vừa sống động, gợi lại những niềm bâng khuâng của ký ức.

Bóng râm đan xen các mảng sáng lung linh, đổi thay không ngừng phụ thuộc vào chiều hướng và cường độ của các tia nắng, tiếng gió xào xạc thổi qua các rặng thông, mùi vị hoa cỏ trỗi dậy, tiếng tắc kè kêu trong bảo tàng “Hoa Tri Kỷ”, vài gia đình sóc thông ngơ ngác chạy qua... Tất cả hòa quyện nhau khiến XQ - Sử Quán có một vẻ quyến rũ không gì sánh nổi. Để cho sóc không ăn hoa và các chồi non, những trái dừa, chuối được mua từ chợ và treo lên cây đa cổ thụ “Kỳ Lân Kiệt” ở thư viện nghệ nhân. Làm sao quên được cái lộc non xanh dịu, lung linh với những giọt sương ở đầu dây leo cây hoa bâng khuâng (mai tím) đến ngọn cây thông trước những ánh nắng trưa mơn trớn. Ngay cả khi phát triển xum xuê, những chùm lá này vẫn giữ được vẻ rực rỡ của chúng. Ánh nắng làm nổi bật gân lá non khiến chúng giống như một món ăn ngon lành trong bữa tiệc “Giấc mộng đêm hè”.

Nhiều nẻo đường dẫn đến khu vườn phong lan rừng “Tri Kỷ Hữu”. Lúc lơ lửng trong khu rừng “gỗ lũa” dựng đứng được cấy đủ các loại phong lan từ cao xuống thấp, khó mà hình dung cảm giác sâu thẳm và cả sợ hãi, tôi luôn nhớ lại mỗi khi có những người tri kỷ XQ phương xa về thăm, được đưa họ đi thăm lại khu vườn, ngắm nhìn những cành hoa nở rộ trên tấm bảng đồng khắc tên của họ, tôi cũng thấy mình rạo rực theo cảm xúc của người tri kỷ...

Ở XQ – Sử Quán, tại đó có những căn nhà được gọi “Ngọc Khuê Đường”. Tôi ở trong căn nhà “Hoa Bâng Khuâng”, bên ngoài được áp phiến đá cổ bao bọc bởi những dây leo.

Vì vậy, hàng ngày tôi được ngắm cảnh rạng đông và màn đêm buông xuống XQ - Sử Quán này. Trong những tháng có nhiều lễ hội, tôi muốn gợi lại lễ hội nổi tiếng nhất: “Giỗ Tổ Nghề Thêu”. Lễ hội này có nghi lễ thay áo sống và áo chết. Diễn biến lễ hội này, từ lúc khuya cho đến lúc mặt trời chưa mọc tại cổng Mặt Trời, tôi cùng với những nghệ nhân trong “Ngọc Khuê Đường” phải hoàn thiện mũi kim cuối cùng trên Áo sống - Áo chết, đó là vật linh thiêng nhất cho ngày Giỗ Tổ, sau đó được rước qua các con đường của XQ Sử Quán trong tiếng nhạc cổ truyền. Lễ hội Giỗ Tổ này là sự hòa nhập kỳ diệu giữa: kỹ thuật – tinh tế và tài năng với những vẻ đẹp duyên dáng của y lễ và sức mạnh tinh thần... Đó là hình tượng trên đỉnh vinh quang của nghề thêu, giữa trái tim nặng trĩu mối lo khôn nguôi và niềm say mê không sao dập tắt nổi đối với nghề nghiệp. Liệu rằng Corona sẽ đưa tiễn một thời hoàng kim của nghề không?

Sau khi hoàn thành lễ rước qua những nẻo đường, hai chiếc long kiệu tiến vào đền chính (Quảng Trường Hòa Bình) để thực hiện nghi lễ cuối cùng...

Mặt trời đã lên cỡ cây sào, rời XQ Sử Quán vì đại dịch Corona để ra đi, tôi vội viết mấy câu thơ treo trong Ngọc Khuê Đường:

Mai em về thăm mẹ

Tôi biết gởi gì đây

Chút lòng trăng nhỏ bé

Chút lòng trăng dặm mây

Mai em về quê cũ

Đã bao lần ly hương

Sử Quán thơm nụ cỏ

Tuổi già mắt đầy sương

Trước đại dịch một tháng, tối nào tôi cũng ngồi tập viết cuốn tiểu thuyết “Ước mơ và những yếu đuối”. Tác phẩm này kể lại một câu chuyện (dù là tài liệu - hư cấu...): Cô bạn gái cùng vào làm nghề thêu như tôi, nhưng vì một nguyên nhân do hoàn cảnh gia đình khiến cô phải đi làm công cho nhiều chủ gia đình bên Hàn Quốc rồi đi đến tự sát. Đó là một vụ án vặt. Câu chuyện có biểu tượng mạnh mẽ về nhiều mặt. Đối với tôi, nó gợi lên tấn bi kịch của tệ “buôn người”, ý thức được sức nặng của lịch sử và nỗi bất hạnh của lệ thuộc.

Phải có những tác phẩm văn chương và những tác phẩm thêu để miêu tả mọi khía cạnh tâm hồn của người phụ nữ làm nghề truyền thống dân tộc trong cuộc sống hàng ngày...Và thông qua cuốn tiểu thuyết, tôi cũng muốn tố cáo những con người có “trách nhiệm” sống thờ ơ – dửng dưng, ích kỷ, do dự và hèn nhát, yếu đuối, có những hành động xuất phát từ lòng hám lợi, vì tham vọng mà họ ngụy trang thành tình cảm, lòng trung thành, học tập... Thái độ tôn trọng truyền thống – tình cảm, tôn giáo... Ngược lại, phụ nữ và thế hệ trẻ đối với chúng tôi là niềm hy vọng, để có một xã hội tươi sáng và vững mạnh...

Khi xách hành lý, đóng cửa “Ngọc Khuê Đường”, tim đập rộn ràng như khi mới thức dậy sau một giấc ngủ dài, tôi đi một vòng ngắm nhìn lần cuối cùng XQ – Sử Quán: các khu vực – những ngọn đồi, những luống hoa, thăm nhà Ca Dao Của Mẹ - nơi tôi thường học hát ru, lên trên căn nhà Áo Sống Áo Chết thăm những nghệ nhân đã chết thắp cho họ một nén hương. Tôi đã sống những giây phút mà tôi chưa bao giờ nghĩ tới khi tôi còn ở XQ - Sử Quán.