Click 
GIÁ TRỊ TRUNG TÂM SẢN XUẤT
Chúng ta đang chuẩn bị bước vào Trung Tâm Sản Xuất của nghề thêu.
Thưa quý vị:
“Nghề thêu nên kiếp con tằm
Thì xin kim chỉ chút duyên bạc đầu
Tri âm nếu có tìm nhau
Chén trà bên dậu, hương lan cuối vườn”.
Đây là những tác phẩm điêu khắc bằng chỉ, tác phẩm tranh hai mặt, tác phẩm tranh một mặt để kể về cuộc đời và nỗi đam mê của người phụ nữ làm nghề thêu truyền thống.
Và không gian này không chỉ là nơi giới thiệu quy trình hoàn thiện một tác phẩm tranh thêu, tính chất lý hóa của chỉ vải, mà còn giới thiệu các thiết bị hoạt động nghệ thuật của nghề thêu.
Chiếc xe ngựa này là biểu tượng của Trung Tâm Sản Xuất, còn gọi là chiếc xe ngựa “Nhuộm Màu Thời Gian”. Từ những ngày đầu tiên vào làm việc, cô giáo đã chỉ vào chiếc xe ngựa này và đọc cho tôi nghe 1 đoạn văn nói về sự thông thái của dòng chảy thời gian:
Sau một trận chiến, những con bướm muôn màu muôn sắc đã đậu trên những chiếc xe chiến trận, những anh hùng đã mỏi mệt và cả tử sĩ.
Loài bướm chỉ tồn tại một ngày, nhưng trước khi qua đời chúng đã có những hành động ái ân để lại cho thế hệ mai sau những màu sắc của hàng triệu năm nay.
Vậy loài người phù du hay loài bướm phù du?
Giống như 1 câu thơ của Trang Tử nói về sự thông thái của dòng chảy thời gian.
“Ta mơ hóa thành bướm hay bướm hóa thành ta ?”.
Thưa quý vị, sợi chỉ thêu của XQ là sợi chỉ nhuộm màu thời gian.
Ôi! sự sống là màu xanh lá mạ
Nên chiều kia cánh bướm lượn qua đồi.
Những sợi chỉ thêu của XQ không chỉ nhuộm màu thời gian mà còn là sợi chỉ thông thái trong khu vườn phiêu lưu thi nhân. Nơi đó, mỗi một sợi chỉ thêu là một cuộc đối thoại với 1 bài thơ và mỗi 1 tác phẩm tranh thêu đã hoàn thiện là 1 cuộc đối thoại với 1 tác phẩm văn học.
Cũng tại đây trong 1 lần về thăm lại XQ Sử Quán, bắt gặp 1 nghệ nhân đang ngủ, Thiền sư - Thi nhân Minh Đức Triều Tâm Ảnh đã vội vàng đề bút viết lại vần thơ:
“Giọt sương ngủ chái thơ này
Mộng làm thi sĩ, tháng ngày rong chơi
Chợt nghe điệu lý điệu hò
Giật mình tỉnh giấc quên giờ hóa thân”
Cạnh bên sợi chỉ nhuộm màu thời gian là nơi lưu giữ các thiết bị hoạt động nghệ thuật của nghề thêu. Sau một thời gian làm việc, các kĩ thuật thêu, động tác thêu và độ dày mỏng của tranh thêu. Có những cây kim không chịu nổi nên đã gãy, XQ không bỏ đi mà đã thực hiện một nghi lễ cắm kim gãy tại đền Lưu Giữ Thời Gian và lưu giữ tại đây vì: Mỗi mũi kim là một lời cầu nguyện, mỗi một cây kim gãy là một bài kinh nguyện ước thành kính, mẹ mong hòa bình đến với tất cả chúng ta.
Và những vị khách đến tham quan thường hay thắc mắc rằng: Tại sao nghệ nhân XQ trẻ như vậy mà có thể tạo ra những tác phẩm có hồn và sinh động đến thế.
Bởi vì nhờ vào chiếc cầu “Phiêu lưu thi nhân” dẫn đến hồ Nguyệt Tụ và 1 đình thơ - nơi định vị cuộc phiêu lưu thi nhân của nghệ nhân XQ và được thể hiện qua những vần thơ:
“Giọt sương ngủ chái thơ này
Mộng làm thi sĩ tháng ngày rong chơi
Chợt nghe điệu lý, điệu hò
Giật mình tỉnh giấc, quên giờ hóa thân”
Còn đây là không gian nuôi dưỡng sự nhạy cảm trong tâm hồn của nghệ nhân, nuôi dưỡng những chất thơ, chất trữ tình và cả lòng chắc ẩn.
Thưa quý vị, không gian này cũng có thể gọi là Khu Vườn Ngu Ngơ bởi vì đối với một số người khi thấy một chú cá đang bơi họ sẽ nghĩ là làm món gì ngon? Nhưng cô thợ thêu XQ sẽ hỏi rằng tại sao chú cá lại buồn đến vậy? Tối nay ngủ chú có giấc mơ gì không? Đó có phải là sự ngu ngơ của cô thợ thêu không?
Và không gian này là không gian Giãn Tịnh Hiên. Quý khách có thể dừng chân 10 phút dùng trà và nhà vệ sinh rồi mới tiếp tục tham quan.
Khi dùng trà ở đây quý vị sẽ lắng nghe âm thanh tuyệt vời nhất của nghề thêu, đó là tiếng róc rách của dòng Thác Vong Tình hòa cùng tiếng cây kim sợi chỉ kéo trên nền vải lụa của người thợ thêu.
“Cỏ thơm xưa ở rừng già
Có nàng thi sĩ ranh ma hái về
Khung thêu trang sách nằm kề
Gối vong tình ngủ bốn bề tình vong”
Cũng tại dòng Thác Vong Tình này, có cô thợ thêu hiu quạnh sống tại Ngọc Khuê Đường vào một đêm không ngủ được đã đến đây và viết một bài thơ:
"Thác nước ơi ngươi yêu ai mà ngươi rỏ lệ
Người nhớ thương ai mà người lại chau mày."
Xin mời quý vị hãy dùng những chung trà ấm nóng mà nghệ nhân XQ tự tay chuẩn bị
"Thả chút mộng vào chung trà
Hớp một nửa tri âm bảo ta để dành
Nửa kia gợi thức năm canh
Mai sau viết chữ non xanh quê mình"
Thưa quý vị:
Đây là cây đa Kỳ Lân Kiệt, nó là nhân chứng cho chặng đường phát triển hơn 30 năm của XQ. Hay còn gọi là Cây Đa Di Sản của nghề thêu. Được gọi như vậy bởi vì nó đã để lại di sản cho con cháu chúng ta có thể làm lời trên di sản đó. Nếu không nó chỉ là cây đa bình thường.
Vậy liệu rằng nghề thêu sau này sẽ như thế nào và cây đa này có còn gọi là di sản hay không?
Nếu có dịp tham quan XQ vào cuối tháng, quý vị sẽ bắt gặp ở đây có một lễ hội trà rất lớn và quý vị sẽ chứng kiến một điều rất kỳ lạ: Nghệ nhân sẽ pha 2 ly trà, 1 ly cô uống, 1 ly cô hắt vào cây đa, rồi mọi người đồng thanh đọc một câu thơ:
"Ta cúi xuống nhặt dấu chân trên cỏ
thấy tiền thân sương ướt áo chưa khô"
Thưa quý vị, việc hắt nước vào cây đa là để báo hiệu một bộ môn nghệ thuật mới ra đời như: nghệ thuật điêu khắc chỉ, nghệ thuật thêu tranh hai mặt,... Khi để ý kỹ, quý vị sẽ thấy cây đa đang ôm một trái cấm hay còn gọi là trái tri thức của nghề thêu. Trái tri thức này đã cho ra đời rất nhiều bộ môn nghệ thuật của nghề thêu và có thể diễn đạt qua một tác phẩm hội họa của đứa con nghề thêu, đó là tác phẩm Cây Đời, đó là giấc mơ của nghề thêu, giấc mơ mãi tồn tại.
"Đãy sách cũ con mọt già tư lự
Ngán ngẩm cười những chuyện chẳng gì đâu
Sợi tóc bạc còn thương trời gió dữ
Mai mốt kia rụng xuống những chân cầu."
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
KHÔNG GIAN SÁNG TẠO CỦA NGHỆ SỸ
Chúng ta đang bước vào không gian sáng tạo của nghệ sỹ XQ.
Ngay phía bên tay phải tôi là phòng triển lãm "Hãy là tiếng nói cho những con bướm". Nơi triển lãm những tác phẩm tranh thêu mới nhất về chủ đề bướm.
Bên phải là Mái đình tiêu dao, ở dưới là khúc gỗ lũa được gọi là Tiêu dao ca. Nơi thực hiện nghi lễ sáng tạo của nghệ sĩ XQ. Trong một cuốn sách cổ có nói:
"Tiêu dao ca là biểu tượng của cô gái phóng khoáng với khả năng ứng biến thiên phú. Vô tình mở ra hành trình kỳ ảo xuyên vạn yêu cốc làm đảo điên cả giới yêu ma."
Và bên cạnh thư viện là con đường dẫn đến nơi lưu giữ những cuốn sách nguy hiểm nhất thế giới.
Để bắt đầu một tác phẩm mới, nghệ sĩ XQ thường đến đình Tiêu Dao thực hiện một nghi lễ để lấy một bài thơ trong chiếc rương này. Rồi đi dạo thưởng ngoạn trong không gian “Nguyên liệu mài giũa cho tự do” để hình thành ý tưởng. Rồi dàn dựng, thiết kế, sáng tạo. Từ đó những tác phẩm mới ra đời.
Thưa quý vị,
"Sáng tạo là khổ hạnh
Trong đêm tối miên trường
Có đốm lửa vô biên
Cháy trên đầu ngọn bút"
Và trong không gian đó, để tâm hồn tràn bờ đôi lúc người nghệ sĩ sẽ đến tủ rượu Hương tri kỷ dùng một ly vừa đàn vừa hát. Người nghệ sĩ có 1 nhu cầu được công nhận nếu không anh ta sẽ chết mất. Vậy thì quý vị hãy chia sẻ với anh ta bằng cách hãy mua 1 ly rượu với giá 5.000, loại rượu này có đặc điểm: Uống ly đầu tiên sẽ trở thành ca sĩ, hai ly trở thành nhạc sĩ, ly thứ 3 sẽ trở thành thi sĩ.
Vì người nghệ sĩ lo sợ rằng khi về già bạn bè đến thăm thèm 1 ly rượu mà con cháu không cho.
"Ta đã ra đi từ bài thơ thứ nhất
Thuở đầu đời môi rượu lã đường say
Ta đã ra đi tự khối tình chân thật
Yêu trần gian mà chẳng dám cầm tay"
Đây là chiếc rương thẩm mỹ học của những tác phẩm sáng tạo mới. Vì đôi lúc người nghệ sĩ tự hỏi những tác phẩm của mình có đẹp lắm không. Khi đó anh ta đặt tác phẩm trong chiếc rương này, ngày mai mở ra anh mới biết được tác phẩm của mình có đáp ứng được nhu cầu của người thưởng ngoạn không. Bởi vì trong đó có 1 câu thẩm mỹ học:
"Bạn có phải là một nghệ sĩ không?
Bạn hãy mau mau đi đến đỉnh núi cao nhất để hòa tan và sự bất di bất dịch của thiên nhiên và rồi hãy đi đến tận cùng nỗi khốn khổ của con người để thấy trái tim mình rung động. Từ đó bạn hãy hành động cuộc đời sẽ khóc cho bạn sẽ trả lại cho bạn những giọt nước mắt mà bạn đã khóc cho những nghệ sĩ đi trước. Nghệ sĩ là như thế đó."
Và không gian này còn là nơi tổ chức diễn đàn Ngo, ở đây có 1 chiếc rương: Tôi có nên làm nghệ sĩ sống về đêm hay không? Bên trong chiếc rương có chứa những bản thiết kế, mẫu tranh đã bị xé rách. Đó là câu chuyện: Trong 1 lần nghệ sĩ XQ đi sáng tác, họ đã bắt gặp 1 cuộc ẩu đã dưới rừng thông dẫn đến cái chết của 1 người đàn ông. Ba người nghệ sĩ quay trở về mỗi người đã sáng tác 1 tác phẩm về tai nạn đã xảy ra. Người thứ nhất vẽ 1 tác phẩm về những con dao để nói về nguyên nhân dẫn đến cái chết. Người thứ 2 vẽ tác phẩm về tội phạm gây ra tội ác. Người thứ 3 vẽ bộ máy cơ chế hành chính của thành phố đã gián tiếp làm cho sự việc xảy ra, ẩn dụ bằng hình ảnh của những con giấu mập mờ và chữ ký. Tại sân tango, 3 nghệ sĩ đã cãi nhau để bảo vệ quan điểm của mình, không ai nhường ai. Lúc đó, người sáng lập XQ đã dùng quyền lực chấm dứt cuộc tranh cãi đó. Vì bất mãn, tự ái 3 nghệ sĩ đã xé rách những tác phẩm của mình, không làm nghệ sĩ sống về đêm nữa và rời khỏi Đà Lạt. Và từ đó, XQ không còn nghệ sĩ sống về đêm nữa. Vì vậy, chiếc rương này lưu giữ những sáng tác bị xé rách của cuộc tranh cãi đó, còn gọi là chiếc rương NGO.
Ở phía bên này còn có chiếc rương: Bạn có cho tôi cầu nguyện thượng đế của bạn không vì đã quá lâu tôi cầu nguyện thượng đế của mình.
Còn chiếc rương này là chiếc rương truyền thống tích lũy: Bạn ơi hãy cho tôi một điều bí mật để chúng ta đoàn kết yêu thương nhau hơn.
Phía bên này là không gian Gà gáy sáng cho nghệ sĩ sống về đêm. Thưa quý vị, có 1 ngày nào đó trong đoàn của chúng ta về Đà Lạt tham quan thật sớm, quý vị có thể sẽ bắt gặp 1 người đàn ông đang ôm 1 con gà trống đi lang thang. Chắc chắn đó là nghệ sĩ XQ. Vì anh ta luôn luôn gặp ác mộng, anh ta thấy mặt trời không còn mọc trên quê hương này nữa, chân lý sẽ không còn, chỉ còn bóng tối của tội lỗi. Vì nỗi sợ đó anh ôm con gà đi ngoài đường để nó gây cho mặt trời mọc.
Còn đây là sân Tango. Tango Là nỗi buồn có thể nhảy lên được. Vì thế nó dành cho nghệ nhân nghệ sỹ sống trong Ngọc khuê đường. Để sự hiu quạnh của họ có thể nhảy lên.
Có 1 câu chuyện để diễn đạt điều đó.
Khi du lịch tại thành phố Đà Lạt nếu bắt gặp một người đàn ông ngồi một mình gặm bánh mì dưới gốc thông nhờ bạn nói với anh ta: Anh hãy về lại XQ Sử Quán đi, những người bạn nghệ sĩ đang đợi anh. Đừng có ngu ngốc trong chuyện tình yêu nữa.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
LÀNG NGHỆ SỸ DƯỚI CỔNG MẶT TRỜI
Chúng ta đang đứng dưới Cổng Mặt Trời Đà Lạt.
Thưa quí vị, dưới Cổng Mặt Trời Đà Lạt có 3 ngôi làng:
Họ đã sáng tác gì ở đây?
Thưa quý vị, xung quang chúng ta có rất nhiều căn nhà, trong đó có những tác phẩm bút lửa, ví dụ như bên cạnh căn nhà Nhị Thập Tứ Tiết Khí có tác phẩm: Sự Biến Đổi Của Ý Thức.
Hay trong căn nhà Hạo Khí Rừng Thông là tác phẩm: Nước của Chúa Trong Rừng Thông.
Và tác phẩm: Cô Gái Viết Chữ Amen.
Tình yêu là chủ đề hàng đầu trong các tác phẩm của nghệ sỹ XQ, trong đó người phụ nữ nghề thêu được miêu tả trong sự hòa hợp với thiên nhiên, dưới ánh trăng và trong làn hương ngào ngạt của những loài hoa dại Đà Lạt. Các tác phẩm này đạt tới một nhạc điệu – một sự êm dịu hài hòa chưa từng có và hiện được triển lãm trong không gian này.
Cũng có những tác phẩm lại nói về sự trưởng thành của người phụ nữ yêu nước, gợi lại những trang sử vẻ vang của người phụ nữ Việt Nam. Như trên tầng thứ hai, dưới cổng mặt trời là đền thờ Nữ Thần Sự Thật Và Công Lý. Ở đó có chân dung Hoàng hậu Nam Phương được thêu bằng tay.
Bà là nữ thần bảo trợ cho nghề thêu – bởi từ khi có không gian này, nó đã khích lệ những con người bình thường như những phụ nữ làm nghề thêu chúng tôi, làm bốc lên trí tưởng tượng, và rọi ánh sáng vào những những sầu tủi của kiếp sống hằng ngày, nâng đỡ chúng tôi vượt qua trầm luân của cuộc đời.
Mỗi lần đến thăm, ngắm nhìn chân dung bà, đọc sách lịch sử của bà, và nhất là lá thư bà kêu gọi hòa bình cho dân tộc trong cuộc chiến tranh Việt Nam, chúng tôi, những người phụ nữ làm nghề thêu, như được tiếp thêm một cột sống tinh thần vững vàng để đứng thẳng dậy và tuyên bố rằng: “Tôi là người phụ nữ Việt Nam”.
Xin trích một đoạn trong lá thư bà kêu gọi hòa bình cho dân tộc trong cuộc chiến tranh Việt Nam:
"Tôi tha thiết yêu cầu những ai đã từng đau khổ vì chiến tranh hãy bày tỏ thái độ và hành động để giúp chúng tôi chấm dứt chiến tranh đang ngày đêm tàn phá đất nước tôi.
Thay mặt cho hàng chục triệu phụ nữ Việt Nam, tôi thỉnh cầu tất cả bạn bè của tôi và bạn bè của nước Việt Nam hãy bênh vực cho tự do…để kiến tạo một nền hòa bình công minh, chân chính.
Và xin quý vị nhận nơi đây lòng biết ơn sâu xa từ tất cả đồng bào của chúng tôi”.
Ký tên
(Hoàng hậu Nam Phương)
Đó là lý do bà trở thành nữ thần bảo trợ cho người phụ nữ làm nghề thêu.
Thưa quí vị,
Về phương diện nào đó, nghệ sỹ sống về đêm mắc bệnh “tâm thần”, đôi lúc xen kẽ vào sự minh mẫn tuy là ngắn ngủi. Nên từ đó mới xuất hiện những tác phẩm nói về một thế giới lạnh lẽo, u tối và chết chóc bao trùm lên óc sáng tạo của nghệ sỹ sống về đêm. Tình yêu trở thành biểu hiện của một nỗi cô đơn không phương giải thoát – một không gian đau khổ và những cách bài trí xếp đặt thể hiện sự tan vỡ nội tâm, như sự chia ly trong khu vườn mang tên “Những kinh nghiệm có mùi vị ngày tận thế” hoặc cũng có khi thì lại đượm một vẻ mê hoặc và đau xót chẳng hạn như: Bài ca khóc cho những tiếng thét lưu vong trong một toa tàu.
Nghệ sỹ sống về đêm cũng là một người lãng mạn chân chính, đã sáng tạo ra thế giới thần thoại, trong đó diễn ra cái bi kịch của thân phận con người, như trường ca “Dế Khóc Trăng”, nói đến sự cô đơn của một kẻ sáng tạo trong một xã hội thù địch với những giá trị tinh thần.
Có thể ví dụ như câu chuyện kể về sân Sao Hôm của nghệ sĩ “sống về đêm”, nơi chúng ta đang đứng. Vì say đắm một nàng công chúa làm nghề thêu dưới trần thế mà Sao Hôm sẵn sàng từ bỏ cuộc đời bất tử của một vì tinh tú để trở thành một người trần. Chàng đã dấu mình vào một hành tinh trôi nổi trong vũ trụ, cuối cùng khi giáp mặt được với Thượng Đế, nghe lời nhắc nhở của Thượng Đế rằng: “Tình yêu của người trần đâu có thủy chung” . Chàng hiểu ra: Sự hy sinh mà mình định thực hiện là vô ích, nên quyết định không trở lại với thế giới loài người nữa.
Chính vì thế mà ở sân “Sao Hôm” có chiếc hòm: “Ngậm Trăng”, trong đó dòng chữ như thế này: “Tôi chưa bao giờ nghe thấy tiếng nói nào êm ái như tiếng tình yêu. Đó là kỷ niệm duy nhất còn lưu lại dưới bầu trời. Từ khi tình yêu dạy cho con người biết hùng biện, những lời ngươi nói được lắng nghe trong các cuộc luận bàn”.
Cũng từ đó, tại hòn đá “Chiêm Bao Đường Trần” dưới Cổng Mặt Trời còn lưu lại lời di chúc:
“Xin gửi lời chào tất cả bạn bè của tôi
Mong họ sẽ sống để nhìn thấy bầu trời rực rỡ lúc ban mai và ngày rạng sáng sau một đêm dài.
Tôi quá nóng vội... Đã kiệt sức...
Và xin ra đi trước họ”
Thưa quí vị,
Ngôi làng của nghệ sĩ sống về đêm cũng là nhân chứng cho lịch sử ra đời công trình Đà Lạt - XQ Sử Quán. Nghệ sĩ sống về đêm, họ ngày càng phải chịu sự cô đơn vì người đương thời ngỡ ngàng và không hiểu, thậm chí một số tác phẩm của họ gặp phải sự chống đối mạnh mẽ.
Ví dụ, đã từng có nhiều bài báo viết: Nghệ thuật gì ở XQ Sử Quán? Hay có người nói rằng: Kỳ này phải làm rõ chuyện nghệ thuật ở Đà Lạt - XQ Sử Quán, không để tình trạng du khách tiếp tục bị mắc lừa.
Hoặc cũng có người nói rằng: Cần phải thành lập một đoàn thẩm định nghệ thuật, trong đó có các chuyên gia về nghệ thuật xếp đặt nhằm chấn chỉnh để nhặt ra những hạt sạn, bảo vệ môi trường văn hóa trong lành ở thành phố Đà Lạt.
Giữa những đòi hỏi của nghệ thuật và sự chờ đợi của công chúng về một phong cách nghệ thuật “Huê Tình”, để ru hời nhau bằng những công thức có sẵn, bằng một thông điệp như áp phích quảng cáo. Người “Nghệ sỹ sống về đêm” không tìm được một chỗ đứng trong thời của mình. Đôi lúc anh ta cố gắng chấp nhận tính lịch sử nghệ thuật đồng thời lại phá hủy nó từ bên trong và mối xung đột ấy kết thúc bằng một khước từ cả về mặt lý thuyết lẫn thực hành.
Những nghệ sỹ không thời lạc thế ấy đôi lúc chỉ biết thổ lộ mối ưu tâm chính yếu của mình tại chiếc sàn “Di Chúc” với một chú chó, mà ở đây chúng tôi hay gọi đùa là “Đội trưởng đội Họa Sỹ” bằng những cuộc trò chuyện theo kiểu THỰC THI DI CHÚC – khá kỳ cục.
“Nghệ sỹ sống về đêm” XQ là công dân của thế giới và là cư dân Đà Lạt - dân của tỉnh lẻ – Họ là thần dân vương quốc trung gian giữa cái “không còn nữa” và cái “chưa có”. Trên bình diện xã hội học có thể nghĩ đó là những cuộc khủng hoảng sinh tồn và bản sắc. Vì thế, những tác phẩm của anh ta bao giờ cũng mang tính thời sự. Trong đó, con người từ ảo tưởng chuyển sang thất vọng, hay một câu chuyện về tình yêu và bạo lực, về chiến tranh và sự say sưa kinh tế cho tới đoạn cuối lại khát vọng đầy sự khoan dung và cứu chuộc. Điều làm con người đương thời không ưa thích tinh thần này là vì trong đó chứa những yếu tố “kinh tởm - hãi hùng - gớm guốc”.
Họ là nhóm người không thời lạc thế, hôm qua và hôm nay? Có lẽ cái bí mật của việc tác phẩm của họ bao giờ cũng thời sự là ở chỗ đó. Không phải ở bản chất mà người ta gán cho họ, đúng hơn là ở nghị lực họ huy động để mở cánh cửa vào tương lai. Để hiểu điều này, mời quý khách tham dự nghi thức cắm “Kim Gãy” vào mỗi chiều thứ 7 dưới cổng mặt trời của người thợ thêu Đà Lạt với một phong cách tôn nghiêm nhất của nghề thêu để mở cánh cửa tương lai cho nghề nghiệp.
Nên có thể kết luận rằng:
Bản ngã “Nghệ sỹ sống về đêm XQ” mang bản chất siêu hình, đúng hơn là “ma quỷ”. Để trêu chọc và đánh lừa loài người, ma quỷ thường sử dụng những sinh vật cô đơn, được chúng phú cho sức quyến rũ… nên chúng đã biến những kẻ kia thành “Nghệ sỹ sống về đêm” làm sao có thể đo – đong hay đếm họ được .
Vậy những tác phẩm đó đã ra đời như thế nào. Chúng ta thử tìm hiểu một ngày sáng tạo của nghệ sỹ sống về đêm.
Phía bên kia là căn nhà nghệ sĩ sống về đêm trong một khu vườn tâm tưởng, nơi đó thường diễn ra những cuộc phiêu lưu tinh thần kỳ lạ nhất của anh ta, nơi những tác phẩm ra đời từ sự sáng tạo và cô liêu.
Có khi người nghệ sĩ không ngủ mà đợi để rình xem con chim khi ngủ nó co cái chân như thế nào.
Và khu vườn tâm tưởng này có thể được diễn đạt qua một bài thơ:
"Nơi đó chỉ có sáng tạo và cô liêu
nơi mà sáng chim bay đi
tối tìm về gốc đa Độc Thụ Sơn trong khu vườn này để ngủ
Trời thì lúc nắng lúc mưa
Thời tiết bốn mùa thay nhau chuyển đổi
Thưa quý vị
đã cũ rồi
những câu chuyện ngàn năm.
Nơi đó
Chỉ có ánh nắng buổi sáng
Và sương mù đêm
Thỉnh thoảng có trăng
Lại tỏ ra người tri kỷ
Anh ta đi giữa khuya khoắt của nhân sinh
Đếm bóng mình, 1 thành 2, 2 thành 4
rồi nó vỡ ra
do trái tim mình không yên ổn
Anh lại muốn du ca - hát lên
Muốn gieo ươm những hạt lửa
Và mỉm cười với hoạn nạn, khổ đau"
Nếu khi tham quan, đi ngang qua cầu Lạc Phố, quý vị sẽ thấy trên đỉnh thác nước Vong Tình có một bài thơ của nghệ sĩ "sống về đêm":
"Cỏ thơm xưa ở rừng già
Có chàng nghệ sĩ ranh ma hái về
Song thưa trang sách nằm kề
Gối vong tình ngủ bốn bề tình vong."
.......
Hoặc là một lần nào đó khi đi tham quan ngang qua cầu Lạc Phố, nếu quý vị có lỡ làm rơi chiếc bóng của mình, xin hãy quay lui nhặt lại.
Khi đó quý vị sẽ thấy được một bài thơ của một cô thợ thêu xa nhà, sống trong Ngọc Khuê Đường gần đó. Thưa quí vị, vào một đêm hiu quạnh không tài nào ngủ được cô đã đến bên cầu Lạc Phố, soi bóng mình dưới dòng nước, để tìm bóng người xưa, rồi để lại một vần thơ giữa dòng thác Vong Tình:
Thác nước ơi
Ngươi yêu ai mà ngươi rỏ lệ ?
Ngươi nhớ thương ai
mà ngươi lại chau mày ?
Hoặc nếu quý vị tham quan vào buổi trưa có thể sẽ bắt gặp một người đàn ông và một phụ nữ trong khu vườn: Xin Chào Từ Thiên Đường Của Bướm. Họ đang đi tìm sợi tóc bạc thất lạc ngày hôm qua.
Ôi sự sống là màu xanh lá mạ
Nên chiều kia cánh bướm lượn qua đồi
Còn đây là chiếc rương Thẩm mỹ học dưới cổng mặt trời của nghệ sỹ “sống về đêm”.
Người nghệ sỹ luôn tự hỏi liệu tác phẩm của mình có thật sự đẹp và có được đón nhận hay không? Vì thế, để trả lời câu hỏi đó, mỗi khi hoàn thiện một mẫu vẽ, anh đều mang đến đặt vào chiếc rương này, với niềm tin rằng: Dưới cổng mặt trời, một vị thần Công Lý sẽ xuất hiện để đưa ra phán quyết với lời thẩm định thế này:
"Bạn có phải là một nghệ sĩ không? Bạn hãy mau mau đi đến những đỉnh núi cao nhất để hòa tan vào sự bất di bất dịch của thiên nhiên và rồi hãy đi đến tận cùng nỗi khốn khổ của con người để thấy trái tim mình rung động. Từ đó, bạn hãy hành động. Cuộc đời sẽ khóc cho bạn, trả lại những giọt nước mắt mà bạn đã khóc cho những nghệ sĩ đi trước.
Nghệ sĩ là như thế đó!"
Ngay trên kia là Chiếc xe bò 1789 với chiếc rương nơi lưu giữ những cuốn sách nguy hiểm nhất thế giới. Ở đó có bài thơ Con Chim Lửa của nghệ sỹ “sống về đêm”:
"Tôi không giống con chim kia đơn lẻ
Hót suốt ngày chỉ để hót vậy thôi
Trời cho ta xuống trần gian đâu phải
Muốn ta ca lời run rẩy lạc loài
Mẹ chọn ta, còn nhân dân dạy dỗ
Và giao ta làm sứ mệnh của mình
Như một kẻ hiểu thông lời răn của Mẹ
Để lên đường dân tộc cùng đi
Từ tận đáy trái tim tôi - ngọn lửa
Được nhóm lên dưới cổng mặt trời
Cải biến tôi thành con người trung hiếu
Với nhân dân trong đau khổ niềm vui
Và nếu như ngọn lửa tự trên trời
Đốt hừng hực trái tim tôi nơi đó
Tôi sẽ lấy sợi chỉ vàng của Mẹ
Lau khô dòng lệ dân tộc tôi"
(Đây là chiếc rương - nơi lưu giữ lời cầu nguyện của nghệ sỹ "sống về đêm":
"Bạn có cho tôi cầu nguyện thượng đế của bạn không? Vì đã quá lâu tôi cầu nguyện thượng đế của mình."
Và không gian này còn là nơi tổ chức diễn đàn Ngo, ở đây có 1 chiếc rương: Tôi có nên làm nghệ sĩ sống về đêm hay không?
Bên trong chiếc rương có chứa những bản thiết kế mẫu tranh đã bị xé rách.
Đó là câu chuyện: Trong 1 lần nghệ sĩ XQ đi sáng tác, họ đã bắt gặp 1 cuộc ẩu đả dưới rừng thông dẫn đến cái chết của 1 người đàn ông.
Ba người nghệ sĩ quay trở về mỗi người đã sáng tác 1 tác phẩm về tai nạn đã xảy ra.
Người thứ nhất vẽ 1 tác phẩm về những con dao để nói về nguyên nhân dẫn đến cái chết. Người thứ 2 vẽ tác phẩm về tội phạm gây ra tội ác. Người thứ 3 vẽ bộ máy cơ chế hành chính của thành phố đã gián tiếp làm cho sự việc xảy ra, ẩn dụ bằng hình ảnh của những con dấu mập mờ và chữ ký.
Tại sân tango, 3 nghệ sĩ đã cãi nhau để bảo vệ quan điểm của mình, không ai nhường ai. Lúc đó, người sáng lập XQ đã dùng quyền lực chấm dứt cuộc tranh cãi đó. Vì bất mãn, tự ái 3 nghệ sĩ đã xé rách những tác phẩm của mình, không làm nghệ sĩ sống về đêm nữa và rời khỏi Đà Lạt.
Và từ đó, XQ không còn nghệ sĩ sống về đêm nữa. Vì vậy, Chiếc rương này lưu giữ những sáng tác bị xé rách của cuộc tranh cãi đó, còn gọi là chiếc rương NGO.
Phía bên kia là khu vườn: Gà gáy sáng cho nghệ sỹ sống về đêm XQ
Nếu có dịp du lịch về thành phố Đà Lạt vào sáng sớm, có thể quý vị sẽ bắt gặp một người đàn ông ôm một con gà trống đi lang thang ngoài đường, chắc chắn đó là nghệ sĩ XQ “sống về đêm” dưới cổng mặt trời. Anh ta luôn luôn gặp ác mộng, mơ thấy mặt trời không còn mọc trên quê hương này nữa. Ánh sáng chân lý không còn. Vì vậy anh ôm con gà đi ngoài đường cho nó gáy để mặt trời mọc. Khi đó, xin quý vị hãy đến chào anh ta và nói với anh ta rằng: Mặt trời trên quê hương vẫn còn.
Xin cảm ơn quí vị rất nhiều.
Hay khi đi tham quan Đà Lạt mà quí vị thấy một người đàn ông ôm đàn gặm bánh mì dưới gốc thông. Thì xin quí vị nhắn dùm với anh ta rằng: Hãy về XQ Sử Quán đi. Nghệ nhân nghệ sĩ XQ đang đợi anh. Và….. đừng có ngu ngốc trong chuyện tình yêu nữa.
Xin cảm ơn tất cả quí vị đã chia sẻ với người nghệ sỹ “sống về đêm” của chúng tôi.
Giấy chứng nhận Đăng ký Kinh doanh số 5800080268 do Sở Kế hoạch và Đầu tư Tỉnh Lâm Đồng cấp ngày 29/01/1996
