HÌNH ẢNH CUỘC HỘI THẢO

HÌNH DUNG VÀ XÂY DỰNG ĐÀ LẠT THẾ KỶ 21

Chừng mấy chục nhân sỹ – gồm có các nhà khoa học, văn hóa – sáng tạo nghệ thuật – xã hội học – sử học đến từ các vùng miền trong cả nước để thảo luận về vấn đề này (Đà Lạt sẽ ra sao thế kỷ 21?) từ ngày 22 tháng 10 năm 2011 tại XQ Đà Lạt Sử Quán, sau đó sẽ được mở rộng và kéo dài cho đến Festival Hoa 2012.

Họ không phải là những người theo thuyết tai họa và cũng không phải là những người lạc quan một cách mù quáng. Những cuộc “Đối Thoại” bao gồm nhiều lĩnh vực của họ về tương lai Đà Lạt và nghề thêu trên Đà Lạt nhằm nêu bật lại sự không chắc chắn và những điều chắc chắn. Đó là sự chuẩn bị cho thế kỷ 21, phải tính đến tính không ổn định và tính phức tạp phải được chỉ đạo bởi những nguyên tắc đạo đức – công lý cùng chia sẻ và lắng nghe…

Cuộc hội thảo này giúp cho nghệ nhân nghệ sỹ XQ có một cái nhìn khác về thành phố Đà Lạt trong sáng tác … giới thiệu về thành phố mình - từ đó hình thành nên một tiểu ban “Bi Ký và Mỹ Văn” về Đà Lạt của nghệ nhân nghệ sỹ XQ. Tiểu ban này liên hệ với tất cả những nhà văn - nhà thơ – nhạc sỹ – nghệ thuật v.v trong cả nước và cả nước ngoài nhằm tổ chức các cuộc triển lãm thường nhật về thành phố Đà Lạt với nghề nghiệp, là khám phá – suy nghĩ và truyền đạt, vận dụng những kiến thức và tư tưởng là cốt lõi của tiểu ban này. Từ đó, rút ra được những đặc ân lớn lao - và đáng sợ, đó là cái nhìn về thành phố của mình – những hứa hẹn và sai sót của nó ngày càng thêm nhạy bén và độc đáo.

Nhạy bén ở các thông tin mà nghệ nhân – nghệ sỹ XQ thu nhận được do các chuyên gia giỏi nhất của mọi môn học – một “Tiền Bối” về nghiên cứu – phát triển Đà Lạt cung cấp qua cuộc hội thảo này.

Độc đáo là do có sự hội tụ và sự đối chiếu của mọi luồng thông tin sẽ tạo ra được động lực vượt qua những vách ngăn cách giữa các lĩnh vực kiến thức khác nhau. Chính cái nhìn này sẽ đạt đến tầm vóc phổ quát: tính toàn diện và tính toàn cầu của thành phố Đà Lạt. Thế nhưng, để nhằm mục đích gì? Phải chăng nghệ nhân nghệ sỹ XQ đang tạo ra một đồ án – có phải đồ án chung? Trong thế giới toàn cầu hóa này, với đặc điểm và văn hóa của Đà Lạt dần dần sẽ thấy nổi lên những trung tâm sinh hoạt công cộng toàn cầu của Đà Lạt thế kỷ 21. Ở đó, một đồ án như vậy sẽ hình thành – chấp nhận và thực hiện. Ví dụ: sắp tới đây, qua cuộc gặp gỡ của hội nhà báo Việt Nam và hội nhà báo Thái Lan, sẽ tổ chức triển lãm hình ảnh các gia đình của các nước Đông Nam Á – hoặc, qua cuộc gặp gỡ giao lưu với các quan chức cao cấp Trung Quốc tại XQ Đà Lạt Sử Quán, chúng tôi thống nhất sẽ tổ chức cuộc triển lãm giao lưu giữa nghệ nhân Việt Nam và nghệ nhân Trung Quốc tại Đà Lạt. Hay là: cuộc gặp gỡ với anh em văn nghệ sỹ thành phố Nha Trang vừa rồi, chúng tôi đều có ý tưởng là sẽ tổ chức chương trình “Ký Ức Về Thành Phố Đà Lạt” qua cuộc hành hương “Con Đường Yersin”.

Chúng tôi quyết định chọn ngày 22 -10 - 2011 đánh mốc 20 năm XQ trở thành công dân Đà Lạt, từ khi thực hiện nghi thức nhập định “Đà Lạt nơi nghệ nhân – nghệ sỹ XQ đã lớn lên”, cho đến nay đã hình thành nên một lực lượng đông đảo nghệ nhân - nghệ sỹ là người công dân Đà Lạt. Nên bản thân tôi luôn đồng nhất không những với nghề thêu, mà với Đà Lạt của mình một cách mãnh liệt, bất cứ những gì cá nhân tôi trải qua: cay đắng, vinh quang, hay hạnh phúc được ngay tức khắc trả lại cho nghề thêu và Đà Lạt của mình như đến với địa chỉ đương nhiên. Vì thế, cuộc đời của tôi như bị chi phối bởi ý chí quyết trả lại đức tin cho nghệ nhân – nghệ sỹ XQ tính thuần khiết và sức mạnh nguyên thủy về Đà Lạt của mình. Từ đó thông qua sáng tạo, họ nói về Đà Lạt, giới thiệu với công chúng trong nước và nước ngoài. Để cố gắng làm việc này, chúng tôi lần lượt đương đầu với mọi thách thức. Và lấy từ những thách thức đó sức mạnh cần thiết cho một sự nghiệp, mà chúng tôi gọi là “Công cuộc phục hưng các khoa học nghề thêu và Đà Lạt”.

Để làm được việc này, làm sao tìm kiếm lại những nguồn tri thức đã được tích lũy trong thời đại ngày hôm nay - bằng cách mời tất cả những truyền thống tri thức về Đà Lạt đã được xác lập trong thời kỳ trước và nhất là những con người có một tình yêu đặc biệt với Đà Lạt (Tri Kỷ Hữu) để đối thoại và tìm kiếm những phần khôn ngoan và có giá trị nhất định. Rút ra những bài học tư tưởng ở những chuyên gia về mọi lĩnh vực. Vì những bậc tiền bối đó là một nhân chứng rất đặc biệt của một thời kỳ mà đặc trưng cho một tình hình tư tưởng hết sức xáo động, và rất nhiều câu hỏi đặt ra về những mục đích tối thượng của những hiện thực xã hội.

Làm sao tìm kiếm lại một đức tin về thành phố của mình? phải chăng mời được những bộ óc thông minh xuất chúng, luôn tận tụy với sự nghiệp giáo dục những người cùng thế hệ và thuộc những thế hệ mai sau? Họ luôn cảm thấy mình được trao một sứ mạng cuối cùng trong cuộc đời, đem lại cho người đương thời ánh sáng, nơi họ tri thức luôn được triển khai nhằm phục vụ cho đức tin và niềm tin vững chắc luôn luôn được phê phán làm tăng thêm sức mạnh.

Đứng trước những thách thức của sự phát triển tri thức khoa học và kỹ thuật chưa từng thấy, trước những hậu quả của sự phát triển này, về mặt tâm lý và xã hội đối với đức tin về bản sắc – truyền thống và văn hóa, nghệ nhân - nghệ sỹ XQ đã phản ứng lại bằng một quá trình tư duy … được những tri thức tiên tiến nhất rọi sáng qua cuộc hội thảo này, họ sẽ đem đến một sự cách tân trí tuệ, đem lại cho nền văn hóa Đà Lạt những sự kích thích sáng tạo nhất.

Trước sự phát triển của lịch sử kinh tế đã mệt mỏi, các môn khoa học xã hội nhân văn hôm nay đã lâm vào một tình trạng khủng hoảng làm sao giữ được một thế cân bằng mong manh giữa truyền thống và hiện đại… Để Đà Lạt ở một tình trạng yên ổn nhất nó phải được thay bằng một “Lịch Sử Tâm Tính” của người Đà Lạt và “Lịch Sử – Vấn Đề”, Đà Lạt sẵn lòng tiếp nhận các phương pháp phong phú của các môn khoa học xã hội và nhân văn mới: nhân chủng học, xã hội học, kinh tế học và ngôn ngữ học. Đà Lạt đang bước về tương lai nhưng vẫn ngoảnh nhìn lại quá khứ, họ chăm lo cho mối quan tâm đến những gốc rễ lịch sử và di sản. Phải có những chuyên gia sẽ không bao giờ ngừng viết lại và giải thích lại – đôi khi giữa khung cảnh “Ầm Ĩ Và Phẫn Nộ” lịch sử thành phố Đà Lạt và người Đà Lạt.

Như thế là chúng ta đã khôi phục lại cách suy nghĩ về lâu dài, phóng tầm mắt ra phía trước càng xa càng tốt và dự báo những chuyển biến. Chỉ có cách đó mới chống lại được tính không chắc chắn của tương lai, tạo ra một không gian cho hành động hiện tại và cái chúng ta cần HÀNH ĐỘNG, và để cho hành động có hiệu quả, chúng ta phải dự báo, đó là đấu tranh chống lại sự lãnh đạm, và thờ ơ, thức tỉnh lương tri của con người cho họ thấy hiểm họa ngày mai … như vậy thì phải thấu hiểu và tưởng tượng – thấu hiểu là nó đưa chúng ta trở lại với những kiến thức trước kia của Đà Lạt, những quy tắc và thiếu những quy tắc mà chúng ta phải hiểu rõ nguyên nhân trở thành một tổng thể (quá khứ – hiện tại – tương lai), thực hiện nắm lấy tất cả là lĩnh hội, thấu hiểu (qua cuộc hội thảo mà các bậc tiền bối cung cấp, giảng dạy) nhưng sự cố gắng này sẽ vẫn là trừu tượng nếu nó không được làm sáng tỏ và sâu sắc thêm bằng trí tưởng tượng. Suy nghĩ sáng tạo của nghệ nhân – nghệ sỹ XQ Đà lạt thế kỷ 21 cũng là tự cho phép mình được ước mơ về Đà lạt – được xây dựng những kịch bản có thể là mâu thuẫn nhau – là tự cho phép thấu hiểu thực tế và tưởng tượng cái có thể được và thử làm cái không thể được. Ví du: Sắp tới đây với tham vọng sẽ phản ảnh một cách sinh động hơn những mấu chốt Đà Lạt, tôi cố gắng làm cho tất cả mọi người gần gũi với Đà Lạt, thúc đẩy mọi người thay đổi cách nhìn về Đà Lạt. Tôi đã làm việc với các chuyên gia và cơ quan ban ngành các tỉnh thành trong và ngoài nước. Đó là sẽ mở - căn nhà: Đà Lạt dưới mắt người Hà Nội, căn nhà Đà Lạt dưới mắt người Sài Gòn - hoặc Huế - Nha Trang v.v và cả nước ngoài.

Chúng tôi tự biến mình thành những kiến trúc sư của quá khứ - Đà Lạt được sinh ra trong “Nghệ Thuật – Tình Yêu – Thi Ca – Đoàn Kết và Văn Hóa” nhằm giới thiệu Gương Mặt Đà Lạt - Cơ Thể Đà Lạt và Tiếng Nói Người Đà Lạt.

- Gương Mặt Đà Lạt – ban “Bi Ký và Mỹ Văn” XQ Sử Quán chúng tôi đầu tiên thừa nhận thành phố Đà Lạt là một con người mà cuộc sống vật chất và tinh thần được quy định bởi những khung cảnh và thành phần địa lý của mình. Không phải ngẫu nhiên mà tại XQ Đà Lạt Sử Quán chúng tôi ca ngợi thành phố của mình bằng sự miêu tả cảm kích qua sự cam kết thiêng liêng giữa con người với thiên nhiên (Nơi ngắm bình minh và nghe tiếng chim hót - ngồi nghe hơi thở tiếng mưa - đêm hội “Nhặt cỏ vườn trăng”- nơi ngắm các vì sao và hàng loạt những câu chuyện niềm tin tín ngưỡng người Đà Lạt với thiên nhiên … v.v)

Sự cam kết thiêng liêng giữa con người với con người (chiếc rương người thiếu nữ Đà Lạt - vườn phong lan rừng Tri Kỷ Hữu - Bảo tàng chân dung, Agora, v.v…)
Sự cam kết thiêng liêng giữa con người với truyền thống (căn nhà “Hơi thở tổ tiên Đà Lạt” - bảo tàng nghề thêu - bảo tàng “Ước nguyện 1000 năm” - căn nhà “Đà Lạt Di Chúc” v.v)

Sự miêu tả như là cơ quan sinh lý học cần thiết cho một sự vận hành hài hòa của cơ thể xã hội.

– Cơ thể Đà Lạt

Chúng tôi đã thay thế bảng ghi chép khô khan theo niên đại về những chiến công và những việc xấu xa của những ông hoàng và những người quyền thế bằng lời kể mang tính sử thi về sự ra đời và phát triển Đà Lạt. Không coi Đà Lạt như một thực thể trừu tượng và duy lý, mà như một cơ thể bằng máu thịt sống động và đau khổ, mà phải cảm nhận bằng trái tim và trí tưởng tượng của mình nhiều hơn bằng trí tuệ (thể hiện sự đam mê tri thức sách vở người Đà Lạt qua những thư viện trong khu vườn “Nơi gặp gỡ của những giấc mơ” - sự tinh tế của nghệ thuật đi vào mọi ngóc ngách của đời sống với những nghi thức và nghi lễ v.v… - Khát vọng một đời sống cao sang, quý phái, lãng mạn như căn phòng “Danh dự là tất cả”, căn phòng Hoàng Triều v.v...)

- Tiếng Nói Đà Lạt

Nhiều khi chúng tôi bị thôi thúc bởi ao ước nắm bắt và diễn đạt những tác động qua lại của các sự kiện thiên nhiên – kinh tế – chính trị – xã hội và cả tôn giáo, để hình thành nên một “Lịch Sử tâm Tính Người Đà Lạt” một cách trực giác và đầy chất thơ (như trong nhà hát nhỏ của nghệ nhân - chúng tôi thường giới thiệu những vở kịch về quy luật tình yêu và thiên hướng làm điều thiện của người Đà Lạt và những thể loại “Kịch phong tục” Đà Lạt v.v…)

Sắp tới đây chúng tôi hy vọng sẽ hình thành nên bảo tàng “Lịch Sử tâm tính người Đà Lạt” bằng cách thành lập “Câu lạc bộ nghệ thuật” mà các hội viên là các diễn viên – nhà văn – nhạc sỹ và họa sỹ v.v… say mê nghiên cứu và sáng tác về Đà Lạt

Rất nhiều người đã hỏi chúng tôi “XQ là một công ty kinh doanh tư nhân, hay làm nhiều chuyện bao đồng, hay nói đến tâm tư tình cảm của mình về Đà Lạt chỉ khiến người ta giễu cợt - khinh bỉ - thậm chí bị thiên hạ đón bằng một thái độ ác cảm hay lãnh đạm thờ ơ?”

Những người đó sẽ trả lời như thế nào trước câu nói của con cái họ “Đáng lẽ họ làm được nhiều nhưng không dám làm - bao nhiêu?!” những người cha người mẹ luôn tự vấn “tương lai của con tôi phụ thuộc những gì tôi để con tôi lại cho tương lai?”

Tại căn phòng “Nghi thức nhập định – Đà Lạt nơi con đã lớn lên”của câu lạc bộ con người thợ thêu để nhắc nhở chúng tôi về thiên chức của mình – thiên chức của chúng ta là mối dây liên hệ giữa con người hôm nay và sự kiện (Bạo lực con người với con người - bạo lực con người với thiên nhiên…) giữa trào lưu thời đại (lý tưởng thị trường biến con người trở thành kẻ cạnh tranh và tiêu thụ - phương tiện nghe nhìn con người càng ngày càng thụ động, thủ tiêu ý thức công dân không phải bằng cưỡng bức mà bằng sức nặng của nhu cầu mới mà nó tiêm cấy vào anh chị ta…) và của đời sống tư tưởng. Thiên chức đó chúng ta không làm nổi, và chính sự bất lực đó mà con người chúng ta ngày càng tự buông lỏng không kiềm chế được những gì chế ngự tâm hồn mình để nói lên những điều… hoặc như của những ông già lẩm cẩm hoặc khoa trương quá đỗi về mình. Chúng ta chẳng còn nói được: “Điều liên quan đến tôi - gia đình tôi - thành phố tôi - đất nước tôi có gì quan trọng?”.

Những người đó làm sao lại tránh không tự vấn mình về những quan điểm, lập trường của chúng ta về cái logic mà chúng ta đã đi theo về những mục đích đã đặt cho ta trong suốt hành trình của người công dân đất Việt.

Sự cam kết thiêng liêng – Tri Kỷ Hữu – với nghệ nhân nghệ sỹ XQ – Đà Lạt “Hãy giữ tuổi thanh xuân cho nghề thêu và bảo tồn con cháu chúng ta trong một tương lai tốt đẹp nhất trên mảnh đất này” từ đó – đã xa rồi… mỗi ngày lại tự hỏi “mình có muốn làm người Đà Lạt Việt Nam hay không?”. Vì thế, với dự án – tại XQ Đà Lạt Sử Quán thành lập một ban và quyết định đặt tên – Bi ký và mỹ văn Đà Lạt – đã bao năm chúng tôi nghĩ về chuyện ấy – bàn về chuyện ấy – mà đến nay chưa dựng được, bởi vì cuộc đời là thế, đủ cả hôn phối tốt đẹp, tình yêu ảo tưởng và thời cơ bỏ lỡ – hoặc là thời cơ mà chúng tôi tưởng là bỏ lỡ nhưng thực ra chỉ là chưa chín mùi mà thôi. Bây giờ thời cơ là đây?..

Bi ký – mỹ văn Đà Lạt phải đáp ứng một nhu cầu nay đã thành cấp bách – với những chủ đề đa văn hóa, những phóng sự bao quát về những cuộc phỏng vấn các nhà sáng tạo – khoa học – sử học – xã hội học – kinh tế học.v.v… - với những thư viện hợp thành thư viện duy nhất và những bảo tàng hợp thành bảo tàng duy nhất, nó phải đáp ứng một khao khát lớn lao kết hợp mơ ước lẫn kiến thức làm một cuộc viễn du kỳ thú qua thành phố văn hóa với những con đường tri thức, đó chính là loại chương trình ngày mai mà Đà Lạt cần đưa ra cho công chúng ngày hôm nay.

Thực ra có thể nói là chúng tôi buộc phải làm dự án đó, có một cái gì đó dẫn dắt chúng tôi mà chúng tôi hầu như không biết, một thứ chất lỏng chập chờn mà người ta gọi là dư luận, mà không ai xác định được trong khi nó lại xác định tất cả chúng tôi. Chúng tôi không biết tại sao, nhưng chúng tôi biết rằng chính hình thức sáng tạo và biểu hiện văn hóa Đà Lạt là cần thiết kêu gọi một tính sáng tạo không vướng vào khinh miệt mà trái lại dựa trên sự tôn trọng tất cả kẻ khác.

Cái nguyên liệu được xử lý của dự án này là ký ức – tài năng và cái đẹp về di sản văn hóa Đà Lạt. Đó là các sản phẩm do trí tưởng tượng của xã hội sinh ra trong suốt quá trình lịch sử của nó như kiến trúc Đà Lạt chẳng hạn, bằng sự sáng tạo của mình chúng tôi sẽ giới thiệu những yếu tố nhân văn, yếu tố yên tĩnh của nó để khi người du khách đến tham quan, họ bỗng thấy mình đứng giữa một cảnh tĩnh mịch, họ như được trở về với cội nguồn thời gian, trở về với một không gian huyền thoại…(đây cũng là một điều khó khăn cho những nhà quản lý vì Đà Lạt có một di sản bao gồm những dinh thự - biệt thự… nó sẽ giao phó việc bảo vệ và giữ gìn di sản ấy cho ai? Các nhà kinh doanh địa phương không có đủ khả năng, còn một tập đoàn trong nước hay một công ty đa quốc gia nước ngoài thì sẽ xác nhập ngay tức khắc vào một tổ hợp khách sạn… với nhu cầu thị trường chức năng của cái hiện tại hỗn độn nhất lén lút xâm chiếm không gian huyền thoại này, gặm nhấm nó, bóp nghẹt nó dần dần chẳng bao lâu sẽ không còn phân biệt nổi ngôi biệt thự cổ với những tòa nhà mới nhất. Vậy ai sẽ tiến hành nghiên cứu, khai quật, liệt kê tất cả những báu vật của di sản đó với yêu cầu của ngành du lịch muốn giới thiệu di sản của Đà Lạt cho sự chiêm ngưỡng của người du khách trong và ngoài nước…?)

Về những tác phẩm sáng tạo mới, chúng tôi mời đến những nhà cách tân nhất của xã hội, những nhà tương lai học, những nhà thơ. Sau cùng, chúng tôi cùng nhau suy nghĩ đưa những dự án văn hóa – nghệ thuật trong tương lai – những dự án phải đáp ứng những nhu cầu lâu dài của xã hội hiện nay mới nhen nhúm…

Để bắt tay vào tương lai trong khi còn đứng vững hai chân trên mặt đất. Muốn thực hiện dù chỉ một phần nhỏ những ước mơ của mình về Đà Lạt, chúng tôi phải luôn thỏa hiệp giữa tham vọng và lý trí, giữa những nguy cơ cần gánh chịu và những sai lầm không được phép phạm phải…

Chúng tôi cảm thấy một chiều hướng trên Đà lạt không thể đảo ngược trong tất cả các lĩnh vực: công nghiệp, tài chính, giáo dục, v.v… đòi hỏi ngày càng nhiều tài năng đa dạng, những đóng góp về văn hóa, những quan điểm về đạo lý hoặc thẩm mỹ chỉ có thể đến từ văn học nghệ thuật – Đà Lạt thành phố của nghệ thuật – tình yêu – tình đoàn kết và văn hóa.

Đó là một thành phố thần kỳ sẽ làm cho những người du khách chờ đợi suốt một nghìn lẻ một đêm bằng cách kể cho họ nghe những chuyện nơi khác. Phép thần kỳ nhắc nhở lại cho chúng ta nhớ rằng ngôn ngữ sinh ra không những để diễn đạt mà điều bí mật xin được chia sẻ và để dạy cho con cái con người biết ước mơ của người khác, đó là điều quan trọng và đó là điều chúng tôi sẽ cố gắng chung sức làm. Vì con người ngày hôm nay họ đang muốn trở về với trí tuệ, với sự đồng tâm nhất trí – họ muốn trở về với ”Đà lạt một thời mơ mộng”. Đùng một cái họ hiểu ra rằng: Thế giới, khi về già, lại thấy chất thơ của mình. Trái tim thế giới đang già đi, nó như một trái chín, nó dịu ngọt hơn và thơ hơn…

Có biết thành công hay không mà chúng tôi không thử làm? Với một niềm tin mọi người không chỉ bằng lòng đứng nhìn chúng tôi mà ủng hộ nghệ nhân nghệ sỹ XQ chúng tôi. Đặc biệt những cơ quan ban ngành – những bậc tiền bối – những chuyên gia – các vị nhân sĩ … đem lại cho chúng tôi một sự hỗ trợ hết sức quý báu.

* * * * * * * * * * * * * * *