--------------------------------

-------------------------

ĐIỀU BÍ MẬT ẨN DẤU CỦA CHIẾC KHUNG THÊU

KHÚC TƯỞNG NIỆM

 

Chiều 20.01.2004, tại căn phòng Thẩm Mỹ Học Truyền Thống, một người thợ thêu mặc bộ áo dài lụa trắng tiến về phía tôi đang ngồi ngắm khung thêu. Nghề nghiệp của cô đã đi đến chỗ kết thúc, tiếp theo là những năm tháng dài trong nghĩa trang.

Như để báo trước sự kết thúc đó, cô đã làm một động tác đơn giản và kì quặc. Cô cầm lấy một chiếc ghế, ngồi xuống đối diện với tôi và nhìn chằm chằm vào tôi, một dòng điện thôi miên chạy qua. Một mối cảm thông bỗng bao trùm một cách kì lạ lên tôi. Cô bắt đầu cử động làm những động tác thêu, cô đặt một bàn tay vào không gian của sự sống, không gian của sự chết, của đau khổ, ứng tác một cách bí ẩn, một khúc tưởng niệm, một thông điệp với cuộc đời này.

Đó là câu chuyện buổi chiều của một người thợ thêu với tôi. Qua động tác bí ẩn bàn tay, họ đã phơi trần tâm hồn mình. Tôi mong muốn ghi lại những điều đó tại đây, nơi chỗ người thợ thêu đã ra đi vĩnh viễn.

 

-------------------------

Để hiểu rõ ý nghĩa những động tác và nhịp điệu thêu, cần biết về những trục và những mặt phẳng, coi như căn cứ tương đương với cấu trúc cơ thể con người. Theo nền văn minh của nghề thêu cho rằng trung tâm sinh tử của thân thể con người nằm ở giữa ruột ngang với rốn, đó là giao điểm của ba trục cổ điển dùng làm căn cứ:

• Trục Dọc (Sinh – Tử)
• Trục Phải – Trái (Mạnh – Yếu)
• Trục Trước – Sau (Sáng – Tối hoặc Thiện – Ac)

Động tác và nhịp điệu kỹ thuật của xã hội hiện đại ngày nay biến những nguyên liệu thô thành sản phẩm và đồ dùng.

Trong khi đó động tác và nhịp điệu sáng tạo trong nghệ thuật thuộc về lĩnh vực tượng trưng. Vầng hào quang của nhịp điệu người thợ sáng tạo toả sáng lên toàn bộ cuộc sống hằng ngày của họ và tô điểm cho cuộc sống ngày càng tươi đẹp hơn.

 

TRỤC TRƯỚC – SAU  và PHẢI – TRÁI

 

Tạo thành một mặt phẳng cắt thân thể ở chỗ rốn và trải dài ra song song với bề mặt trái đất. Mặt phẳng này chủ yếu là mặt bằng của các quan hệ xã  hội và liên hệ thiên nhiên của người thợ thêu.

 

TRỤC TRÊN - DƯỚI ( SINH – TỬ)

TRƯỚC – SAU ( SÁNG – TỐI HOẶC THIỆN – ÁC)

 

Chính những trục này làm thành một mặt phẳng chia thân thể con người làm hai phần đối xứng: phải và trái gọi là “Mặt Bằng Trung Gian”. Con người soi bóng vào đó trong tư thế nhìn nghiêng và chiếm một diện tích hẹp hơn. Hình chiếu của cột sống không bao giờ thoát ra mặt bằng này, không nghiêng được sang phải, cũng không nghiêng được sang trái, mà chỉ khum về phía trước hay phía sau. Cánh tay và ống chân khép lại với nhau  trên bóng nghiêng này. Bàn tay và  bàn chân sát lại nhau. Con người có thể cúi lom khom ngồi thấp, hay thu hình lại, cơ thể chồm lên phía trước, ngả phía sau hoặc đứng lên. Mặt phẳng trung gian là nơi người thợ cầm kim chỉ thực hiện động tác sáng tạo đóng vai trò chính.

TRỤC TRÊN – DƯỚI (SINH – TỬ) PHẢI – TRÁI (MẠNH – YẾU)

 

Làm thành một mặt phẳng song song với trán gọi là”mặt bằng trán của thợ thêu”. Trong mặt phẳng này thân thể của người thợ dọi bóng vào mặt bằng đó, thành một bóng nhìn thẳng chiếu một diện tích rộng. Trên mặt bằng này chỉ có thể là những động tác đung đưa sang phải, sang trái, nhảy cao, quay mình theo chiều ngang, xoay mình quanh “Trục sinh tử”.

Các cử động trong không gian này ít có tác dụng trong kỹ thuật thêu và quan hệ xã hội.

Trong các động tác thêu, sợi chỉ ở giữa hai cánh tay phải và trái được gọi là “rốn”. Sợi chỉ di chuyển lần lượt sang phải và trái. Khi thêu sai người thợ thường dậm chân xuống đất như để giày xéo lên sức mạnh hủy diệt cái đẹp ”chết chóc” bằng bàn chân. Thường người thợ thêu xưa khi tập thêu ở mắt cá chân thường có đeo kiềng nhạc để kêu gọi sức mạnh sự sống ở trên xuống. Thường động tác rung chuyển từ chân lên vai, lên đầu toát lên không trung để kêu gọi trời ban cho sức sống, sức mạnh niềm vui khi hoàn thành sáng tạo.