Một cuộc phỏng vấn với nghệ nhân: Nguyễn Thị Hoàng Trang
- Khi xem tranh thêu của chị, người ta cảm thấy ở mỗi nơi trên quê hương Việt Nam mà cuộc viễn du đưa họ tới, mỗi người đều phát hiện ra một mảnh của nơi chốn tuổi thơ của mình trên tác phẩm của chị đặc biệt là tranh hoa sen ?
…..
Vì tác phẩm của tôi luôn kể những câu chuyện của con người rời bỏ quê hương, và Khi ra đi có nghĩa là Biệt xứ, là thiếu vắng. Và để bù lấp thiếu vắng ấy, một phần của những điều ta gặp gỡ nó sẽ biến thành cái mà ta hằng mong nhớ. Phải, trong nghệ thuật thêu hoa sen của mình, tôi cũng nhận ra những mẫu của tuổi thơ tôi, cái thời mà mọi cái đều làm tôi ngạc nhiên thích thú. Cộng vào cái ý chí thôi thúc coi mảnh đất quê hương của mình như một nơi khép kín, nghệ thuật thêu của tôi tại thêm một ước muốn đưa quê hương tôi xích lại gần các vùng miền khác, thậm chí các nước khác.
Thường là bằng cách sử dụng một số chủ đề quán xuyến, đặc biệt là hoa sen, loại hoa đặc trưng của đất nước tôi.
Đối với tôi, hoa sen không những là đặc trưng cho quê hương Việt Nam mà còn là một cái gì đó rung động một phập phồng trong tận gan ruột của mỗi con người Việt vì nó luôn gắn bó “lúc thuở nằm nôi cho đến khi nằm dưới nấm mồ” … Sở dĩ tôi thích thêu hoa sen vì đó cũng là để cho rung động, “cái hồn Việt” ấy hòa vào nhịp đập của cuộc sống. Tương tự như vậy, nghệ thuật thêu hoa sen của tôi là kiếm tìm bản thân mình, nhưng nếu không có những con người trên cuộc đời này, tôi cũng chẳng là gì cả. Chính vì thế mà tôi cho rằng biểu tượng của hoa sen thêu XQ Việt Nam là cần phải đoàn kết, rằng tên đích thực của hoa sen mang ý nghĩa đoàn kết ở bên nhau cùng nhau chia sẻ. Nếu ta không chia sẻ, nếu ta không lắng nghe nhau, nếu ta không nói với nhau, sự trống vắng và tĩnh lặng sẽ ngự trị.
Sống có nghĩa là tồn tại trong xôn xao tiếng người. Hoa sen thêu là biểu tượng, là một bộ phận của tiếng xôn xao đó. Con người, dù ở đâu, cũng cần rung động, cần diễn dịch tiếng xôn xao sự sống, biểu đạt nó bằng âm thanh, hòa thanh, bè đệm, con người cần có phần âm nhạc nhỏ của mình trong tổng phổ âm nhạc lớn của thế giới. Và khi nói như vậy, không phải là nghệ nhân chúng tôi mơ mộng, chính vì cứ khước từ không chịu nói như thế mà chúng ta đã tạo ra chiến tranh…
Do đó mà những nghệ nhân thêu hoa sen của chúng tôi cần phải dùng nghệ thuật của mình gắn cái “rung động" ấy vào với thân phận của con người.
Nghệ thuật thêu truyền thống của dân tộc chúng tôi có tính chất phổ quát hơn người ta tưởng, đó không phải là sở hữu đặc biệt của ai, nghệ thuật truyền thống nó là một dạng của ngôn ngữ, đem đến một nghĩa khác, một âm hưởng khác, một ngân vang khác. Bằng cây kim và sợi chỉ, tôi uốn cong những đường nét thêu “hôn phối” nó. Thú nhận điều đó, là làm giàu cho nghề thêu, là yêu nó theo cách của nghệ nhân XQ chúng tôi, là thêm gia vị cho nghệ thuật không phải để cho nó mầu sắc dân gian, mà bởi vì không thể làm khác, bởi vì đó là lẽ tự nhiên.
Trong một chừng mực nào đó, nghệ nhân chúng tôi sáng tạo ra ngôn ngữ, họ lấy lời từ cái không nói ra và từ im lặng… Có nghệ thuật nào mà không phải là phương tiện để đến với bản thân và cuộc đời?… Vì sống là nghịch lý. Nghệ thuật thêu của tôi vốn thiết yếu ở chỗ: nó cho phép tôi nói cái tôi trông thấy chứ không phải là cái tôi nhìn, cái tôi nghe thấy chứ không phải là cái tôi lắng nghe.
Tôi là người “quản lý” một tài năng nghệ nhân trong tôi, không thể không tự hào về nó, thực tế ngay từ đầu tôi đã hiểu là phải sử dụng nó một cách nghiêm túc, có trách nhiệm, chứ không thể dễ dãi, thêu là “vũ khí” chiến đấu của tôi, là tiếng nói cùng tôi trò chuyện, là âm nhạc cho tôi nhảy múa, là ngọn lửa sưởi ấm tôi và đốt cháy tôi, là ánh sáng giúp tôi nhìn sự vật tỏ tường hơn… Nhưng đối mặt với đe dọa phũ phàng của cái chết, câu hỏi muôn thuở cứ trở lại trong mỗi người chúng ta tại sao? Nói cho cùng, có lẽ sống là một câu hỏi…
