GIỚI THIỆU: BỘ MÔN NGHỆ THUẬT THÊU TRANH HAI MẶT

 

Anh ơi tranh hai mặt là gì?

Đó là điệp khúc của bài dân ca “xuyên qua tấm gương” của thợ thêu tranh hai mặt.

“Anh ơi tranh thêu hai mặt là gì khi ta xa nó?

Có là gì không – không là gì cả.

Hai mặt là gì anh ơi! Nếu không phải là chính anh

… Một chuyến hành hương, một chuyện tình yêu tàn bạo

… Chẳng khi nào ra đi.

Anh ơi! Tranh thêu hai mặt là gì...”

- Thực tế và mơ mộng – hiện đại và truyền thống. Một chân dung điển hình của cô thợ thêu tranh hai mặt Đà Lạt – XQ Sử Quán.

    ... Mọi người thường nói rằng: Bất kể cái gì có thể làm chất liệu cho một câu chuyện, hay một bài thơ, đều được người thợ thêu tranh hai mặt trân trọng. Điều này có lẽ không áp dụng được với những người cùng thời với chúng ta. Những con người còn mải mê với các loại mốt thời trang, những vật dụng công nghệ hiện đại, với hàng hóa kỳ thú mà xã hội hiện đại sản xuất ra hàng loạt. Thế nhưng, cả hai đều đúng, vì có hai cuộc sống: Một quay về quá khứ và một cực kỳ hiện đại – một rất cụ thể và một siêu nhiên. Con người chúng ta hôm nay vừa là người mơ mộng siêu thực vừa là những kỹ thuật viên tinh tế.

   Đối với nghệ nhân thêu tranh hai mặt, qua nghệ thuật của mình, muốn đi tìm một cái gì đó trong mỗi con người trên những dãy Trường Sơn bất khuất của quê hương, những khói lam chiều của mùa lúa sau khi thu hoạch, tìm lại “bùa phép” của những ngày thơ ấu … và tại đó chúng tôi sẽ tôi luyện lại tâm hồn trên dòng sông quê hương, những đóa hoa của nắng sớm … mắt chúng tôi sẽ tràn ngập muôn màu sắc giữa tiếng gầm thét của thác nước dưới vực sâu cuộc đời ….

  Xin mời bạn đi vào con đường thám hiểm của nghệ thuật thêu tranh hai mặt... với những lời chúc phúc đại dịch sẽ qua mau và chúng ta sẽ tìm lại ý nghĩa sống mới.

 

 TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU VÀ SẢN XUẤT NGHỆ THUẬT THÊU TRANH HAI MẶT

 

Chương trình đi tìm cái siêu nhiên trong phong cảnh thêu hai mặt. Để khơi động trong người nghệ nhân thêu một cảm giác bí ẩn, một sự quyến rũ trước khi phát hiện ra một "thế giới khác" ở một phong cảnh đã cũ.

   Tranh thêu hai mặt trở thành một "thế giới khác" từ một xứ sở của một đời sống bình thường khi đưa vào bức tranh thêu hai mặt (mặt trước và mặt sau - trên và dưới) bắt đầu diễn ra những điều không bình thường, diễn ra những giấc mơ hoang đường khác xa với thực tế.

 

     Người thợ thêu tranh hai mặt tâm sự rất đúng khi cho rằng trong sâu thẳm của một sự nếm trải hai mặt của cảm giác, tác phẩm thêu hai mặt này có thể là cả cuộc du hành vào nơi thầm kín nhất của bản thân chúng ta, một cuộc tìm kiếm lâu dài xuất phát từ cái mà chúng ta tưởng mình là như thế này để rồi khám phá ra thực sự chúng ta là ai, một chuyến mạo hiểm quanh co, mở đầu bằng cách tách chúng ta ra khỏi chúng ta và kết thúc bằng cách đưa chúng ta trở về đối diện với cái sự thật tận cùng về bản thân mình.

   Phải chăng đây là nỗi luyến tiếc não nùng về một phong cảnh hai mặt kỳ diệu, hay là ẩn dụ khát vọng cái tuyệt đối...

 

     Về các tác phẩm tranh thêu hai mặt, còn phải khám phá một catalogue rộng lớn, các tác phẩm mà ở đây chỉ lướt qua một phần rất nhỏ.

    Những bức tranh hai mặt được mọi người đặc biệt ưa chuộng bởi nó dễ dàng cấu tạo lại những chủ đề cổ truyền thường xuyên của nghệ thuật kể chuyện – đặc biệt các huyền thoại, sự thoát ly khỏi thế giới thực tế. - Nỗi hiu quạnh và nơi ẩn náu - kho báu với các nàng tiên - chuộc tội và khai tâm – thiên đường và sự mê ly. Với nhiều chủ đề khác nữa hợp thành một chùm tinh tú. Đến một lúc nào đó, tranh hai mặt được đặt trong không gian căn nhà của bạn. Trên bàn làm việc của bạn, sẽ tác động mãnh liệt đến trí tưởng tượng, đôi khi làm cho người ta có thể biến một tác phẩm hai mặt trong không gian sống đó thành một nơi đầy huyền thoại trước một cuộc sống sáo mòn, nhàm chán.

 

   Tranh hai mặt: Thế giới của những nàng tiên

   Trong thế giới tưởng tượng của nghệ nhân thêu tranh hai mặt. Chúng cũng có thể được coi như quê hương của những nàng tiên, thân ái, giàu lòng cứu giúp… Quê hương đó có những trái cây huyền diệu mà nước ép của loại trái cây này có thể đưa người ta vào tình trạng ngây ngất, mỗi người cảm thấy hương vị mà họ ưa thích nhất trên đời. Ở đó, có những khu vườn, căn nhà cho những ai được ở đó ba tháng sẽ kéo… thành ba năm. Ở đó, thường xuất hiện những loài chim kỳ lạ. Con chim của tuổi hồi xuân.

  Tại “Khu vườn của thiên đường" không ai biết về sự chết. Và một mùa gió lạnh... đã mang tới một người anh hùng...

 

   Nỗi hiu quạnh của bức tranh hai mặt

   Bức tranh hai mặt giống như thế giới của những hòn đảo, như một con thuyền bất động giữa ngàn trùng sóng có nghĩa là hiu quạnh, biệt lập, đơn độc mà nghệ nhân siêu thoát tinh thần của mình, trở thành biểu tượng hoàn thiện cho thân phận con người.

  Trường hợp điển hình của nghệ nhân này gây ấn tượng mạnh mẽ khi tâm sự: “Tôi thích thêu tranh hai mặt vì cảm giác không được thoải mái trong cuộc sống và vốn yêu thích cảnh hiu quạnh, tôi muốn ẩn náu trong những không gian tranh hai mặt”... Thế rồi sau bữa ăn trưa, cô đến khung thêu và đi vào chiếc thuyền, thả cho nó trôi theo dòng nước. Và trên cái hòn đảo bồng bềnh này, giữa tiếng sóng vỗ về đong đưa, cô thả mình theo những giấc mộng giữa ban ngày và dần dần rơi vào tình trạng mê ly ngây ngất.

  (Nhật ký Những giấc mộng thợ thêu tranh hai mặt khi ngồi một mình)

 

   Trong tác phẩm hai mặt “TIẾNG HÁT CÔ THỢ THÊU” (2016)

   Tác giả đã gởi đôi chim uyên ương của mình về thăm lại quê hương bao năm xa cách…và bắt đầu một câu chuyện hoang đường, đôi chim theo một hành trình quanh co, khúc khuỷu để cuối cùng trở về tới nhà gọi hồn người mẹ đã khuất.

  Mỗi tác phẩm tranh thêu hai mặt của nghệ nhân XQ hình thành cơ man những chuyện “không tưởng”.

  Đó là vì họ muốn để lại phía sau những nếp sống mòn mỏi của đời thường và tái tạo ở nơi khác cái không gian lý tưởng mà tất cả chúng ta hằng ao ước.