NGHI LỄ RƯỚC SỢI CHỈ VÀ BUỘC CHỈ ƯỚC NGUYỆN

NGHI LỄ: RƯỚC SỢI CHỈ ƯỚC MƠ
và BUỘC CHỈ ƯỚC NGUYỆN THÀNH KÍNH
 
(Ước nguyện vì không bao giờ thành sự thật… Và chỉ còn mãi là sự thành kính)
———
 
     Với nghi lễ này nó thúc đẩy những người phụ nữ làm nghề thêu lên đường tìm kiếm những khám phá mới, mở ra những cách tư duy mới nhiều khi trái ngược nhau, mở ra cho đầu óc phiêu lưu và năng động những chân trời mới nhiều khi kỳ ảo, tạo ra những cách xử sự trong đó có cả ý chí lẫn sự táo bạo, sự ham thích quan sát lẫn thích du hành và ưa mạo hiểm, sự tự do hành động và định mệnh trong nghệ thuật thêu của mình. Như vậy là những con người phụ nữ nghề thêu ấy có khuynh hướng sống đầy kịch tính trong một thời kỳ ĐANG CHUYỂN HÓA.
 
    Với những cuộc thảo luận vấn đề xung đột gây ra bởi những cuộc khủng hoảng về môi trường, văn hóa, đại dịch, bạo lực và chiến tranh. Đòi hỏi một sự cải cách và củng cố không ngừng về lý luận và thực tiễn của chính quyền.
 
    Thông tin được truyền bá ngày càng nhanh chóng hơn, dẫn đến những cuộc gặp gỡ với nhiều dân tộc khác, đem đến sự tiếp xúc giữa nhiều nền văn hóa và văn minh khác nhau. Những sản phẩm và của cải mới hằng ngày được chở đến các hải cảng. Những bí mật của cuộc sống hành tinh dần dần được khám phá.
 
    Tất cả những sự đảo lộn ấy kéo theo nỗi lo âu ngày một tăng được thể hiện trong văn hoá nghệ thuật bằng sự chuyển tiếp từ chủ nghĩa cổ điển sang chủ nghĩa kiểu cách, trong chính trị bằng những hình thức trị dân ngày một độc đoán, trong đời sống sinh hoạt dân sự và trí tuệ bằng sự kiểm duyệt, sự che giấu mọi hình thức tư duy không chính thống và sự sợ hãi. Chúng cũng dẫn đến sự thay đổi nhanh chóng các phong tục, tâm tính và cấu trúc xã hội, làm cho lòng tham lam tăng lên do có những khả năng mới kiếm tiền dễ dàng, làm thay đổi hình thái tiêu thụ, làm giảm số dân ở các vùng nông thôn do sức thu hút của sinh hoạt thương mại ở thành phố lớn…
 
   Khoa học thì bắt đầu chú ý đến những khía cạnh định lượng và đo được của thể giới, phê phán những dữ kiện trực cảm của hiện tượng bên ngoài hay của kinh nghiệm đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của thể nghiệm và những khái niệm mà thể nghiệm mang lại để chứng minh những sai lầm của tri thức cũ.
 
   Chính trong bối cảnh ấy bằng sợi chỉ ước mơ nhân ngày giỗ tổ kêu gọi những người phụ nữ làm nghề thêu truyền thống của dân tộc Việt Nam lên đường khám phá để tìm một mẫu số chung là sự truyền bá đức tin văn hóa dân tộc, phê phán sự chia rẽ những con người.
 
   Không ai có thể chối cãi những người phụ nữ XQ là người ngợi ca hệ thống giá trị đặc trưng cho văn hóa và văn minh đất nước thời mình. “Hệ tư tưởng” ngự trị ngày hôm nay phải là giá trị bản sắc dân tộc so sánh giá trị toàn cầu và hãy lên đường khám phá… sẽ thấy những khám phá này cao hơn những sự tích thần kỳ của các anh hùng thời trước và mong ước sao chúng được ca ngợi dưới hình thức cổ điển của sử thi văn hoá nghệ thuật truyền thống dân tộc.
 
    Trong những thập kỷ tiếp theo sẽ còn cần nhiều chuyến đi thám hiểm khác có tầm quan trọng to lớn. Sẽ có những tác phẩm nghệ thuật nào ca ngợi những sự kiện hiển hách vì sự phát triển đất nước không?
——
PHỤ NỮ NGHỀ THÊU TRUYỀN THỐNG LÀ NGHỆ SĨ CỦA THỜI ĐẠI MÌNH
 
Họ đã sống, sáng tạo và thêu nên những tác phẩm sử thi và trữ tình của quê hương mình. Trong đó cùng tồn tại nhiều yếu tố đối lập:
- Truyền thống và canh tân
- Kiến thức sách vở và kinh nghiệm sống.
- Thần thoại và tôn giáo.
- Sùng đạo và độc ác.
- Luyến tiếc phong kiến và khái niệm Nhà nước hiện đại,
- Ý thức về trật tự và hỗn loạn,
- Niềm vui và đau khổ,
- Tinh thần Phục Hưng và chủ nghĩa kiểu cách.
 
    Trong cách nhìn nghệ thuật của nghệ nhân nghệ sĩ XQ họ có sự xung đột gay gắt giữa thân phận hèn mọn của con người như "con giun cái dế", với tầm vóc vĩ đại của những thành tựu của con người tạo ra, giữa sinh vật nhỏ bé yếu ớt có khả năng vượt qua những trở ngại bằng sức trợ giúp của trời hay bằng lòng can trường táo bạo của mình, tương phản với cái sức mạnh có thể tiêu diệt sinh vật bé nhỏ kia nếu nó trở thành thứ đồ chơi trong tay những lực lượng đen tối của tự nhiên, của may rủi hay số mệnh.
 
    Cũng có sự xung đột giữa lòng tự hào dân tộc và những lời phê phán gay gắt chính cái thực trạng con người, xã hội ngày hôm nay. Sự đối lập ấy hiện diện trong suốt cấu trúc phức tạp của một số tác phẩm tranh thêu mang một đặc tính khác thường và canh tân do sự liên kết hình tượng của các "tầng" ý nghĩa khác nhau. Một sự cân bằng giữa một bên là truyền thống cổ điển và những thể loại nghệ thuật nhập từ các nước phát triển vào, và một bên là những biến cố lịch sử đương thời. Vì vậy, trong một số tác phẩm thể loại sử thi được sử dụng theo một cách mới, không gian thực tế và không gian huyền thoại, thời gian thực tế hay đương thời, và thời gian kỳ ảo, biến cố lịch sử và số phận mang tính thời gian, tất cả những mặt ấy gắn bó với nhau và "lây nhiễm" nhau.
    Mục đích nghệ nhân nghệ sĩ XQ là nêu lên sự thật đích thực của các biến cố lịch sử vừa mới diễn ra đối lập với tính huyền thoại của những bản hùng ca và qua đó khẳng định vai trò của văn hóa và nghệ thuật truyền thống trong việc khám phá ra thế giới (“và nếu còn những thế giới khác, thì họ cũng sẽ đi tới..."). Do đó mà họ đã tạo được một tác phẩm cảm động nhất, ví dụ: Bản trường ca, bằng sợi chỉ ước mơ của nghề thêu bộ y lễ ĐẢO TÌNH YÊU được thêu bằng sợi chỉ vàng. Sự ra đời bộ y lễ này bằng một sử thi. Đó là câu chuyện của những chiến binh bảo vệ tổ quốc, gặp được nữ thần đón tiếp trên Đảo Tình Yêu, và các chiến binh được ngắm nhìn "bộ máy đất nước" và biết được tương lai của tổ quốc trong một cách nhìn “sáng thế luận” nó là tột điểm của sự ca ngợi tình yêu và vinh quang tặng thưởng cho những người anh hùng dân tộc
———
SỢI CHỈ ƯỚC MƠ - MỘT BẢN TRƯỜNG CA CỦA TRI THỨC NGHỀ THÊU
 
   Vì họ ca ngợi những điều có thật chứ không phải "những thành tích kỳ ảo vô ích, giả dối và lừa lọc" nên họ hết sức trân trọng những truyện lịch sử và những lời kể thực sự mắt thấy tại nghe về các… Khúc quân hành bảo vệ tổ quốc.
   Đó là con đường dài mà mà nghệ nhân nghệ sĩ XQ đã trải qua trong 30 năm, đã được biết đến những bước thăng trầm của một chuyển viễn du nghề thêu. Họ đã đi chiến đấu, đã đến các nơi trên thế giới và cũng đã trải qua những cảnh lưu đày, gian nguy, thất sủng, đau khổ, thất vọng. Tóm lại, đã trả cái giá riêng của nghề mình cho những cuộc khám phá lớn.
   Toàn bộ tác phẩm của nghệ nhân nghệ sĩ XQ với hàng chục ngàn tác phẩm thêu tay, những bài thơ trữ tình, nhạc và kịch phản ánh những mâu thuẫn nội tại của một con người bị giằng xé giữa nỗi niềm luyến tiếc của sự hài hòa tuyệt đình và một ý thức sâu sắc về sự phi lý và hỗn ý độn của cuộc đời giữa việc khẳng định quyền tự do của con người và sự phẫn nộ khi nhận thấy mình chỉ là một thứ đồ chơi trong tay số mệnh, giữa sự hiện diện bất di bất dịch và đời đời của bất hạnh và những giây phút quá ngắn ngủi của cuộc đời và hạnh phúc con người. Sự giằng xé ấy dẫn tới sự đoạn tuyệt giữa "cái xấu xa hiện tại" và cái "tốt đẹp đã qua", khiến cho một số tác phẩm của họ có những nét vô cùng thống thiết lâm ly.

SỢI CHỈ ƯỚC MƠ


    Sợi chỉ ước mơ của XQ giới thiệu một quê hương Việt Nam được chế tạo từ “vật liệu chỉ thêu tựa như một giấc mơ” nơi mà cái tượng trưng và cái tưởng tượng hòa tan vào thành một hiện thực mới. Một đất nước không phải là một xứ sở địa lý và lịch sử trần tục mà là xứ sở của trác việt mơ ước. Xứ sở của văn hóa là một cường quốc về tinh thần.

    Đó chính là tương lai của quá khứ, nó sẽ mở rộng một cách tượng trưng thành: Việt Nam Quốc Mẫu Âu Cơ. (Tựa do giáo sư - nhà văn hóa - anh hùng lao động Việt Nam: Vũ Khiêu viết)
Sợi chỉ ước mơ chính là một bản trường ca dân tộc (thông qua bài văn tế của giáo sư Anh Hùng Lao Động Vũ Khiêu) kể lại chuyến đi khám phá của sợi chỉ trên nền lịch sử của dân tộc - và tiếp theo cải biến thành một cuộc hành trình khai tâm trở thành con người khác, những chiến công khác với những hình ảnh tượng trưng trong công cuộc tìm kiếm tâm linh – cái huyền bí “Tiên Mẫu Âu Cơ hằng mong chờ” là hiện thân huyền thoại cuộc tìm kiếm ấy – người mẹ Việt Nam mãi mãi mong chờ người con trở về – trở về với cội nguồn dân tộc, đó là sự báo hiệu về sự ra đời của một nền “phục hưng mới”. Làm rực cháy chủ nghĩa yêu nước – khơi dậy trong mỗi con người chúng ta một hoài cảm về quá khứ và cả tương lai.

   Sợi chỉ ước mơ muốn mời mọi người hãy đến với tinh thần khám phá và du hành mới này. “Chúng ta phải bắt đầu bằng việc để cho mình say cái say của ước mơ này, hấp thụ nó vào mình – bồi thịt đắp hình cho nó… Sau đó, ngay trong linh hồn mỗi chúng ta, sẽ xuất hiện một phép màu chưa từng thấy vì từ đấy sẽ nảy mầm những khám phá mới – sáng tạo mới – hình thành nên một quê hương mới.

    Và lời trong bài ca “Đưa Mẹ Về Trời” tại Hồ Đức Mẫu dưới cổng Đạo Hiếu XQ Sử Quán: “Trời cao sẽ mở cửa đón linh hồn những đứa con “đi tìm sợi chỉ vàng” của mẹ…

Hy vọng đến từ đôi bàn tay của người thợ thêu chứ không phải từ đôi mắt buồn"

Đó là một cách kêu gọi mọi người chớ bi quan trước vận mệnh của dân tộc mà ngược lại hãy phấn đấu cho sự hồi sinh văn hóa và dân tộc. Cũng là một sự tuyên bố kêu gọi phục hưng văn hóa – nghệ thuật của dân tộc.

  • Nghệ thuật truyền thống là nền tảng vững chắc nhất của giáo dục. Là một nhân tố của văn hóa là sự hỗ trợ bản sắc dân tộc. Là bảo vệ làm đẹp thêm cuộc sống.
  • Đối với mọi dân tộc – nghệ thuật truyền thống là cuộc sống – là cách tư duy – là cái tôi khác của dân tộc ấy, nó phải sinh ra và lớn lên trong lòng dân tộc ấy … Nó không được trở thành như con chim ở thiên đường kia mà người ta bảo là không có chân cho nên phải mãi mãi lơ lửng trong không trung. Nghệ thuật truyền thống là một nhu cầu sống còn của nhân dân là một tiếng nói hùng mạnh đấu tranh cho sự tồn tại và nhân phẩm của một dân tộc.

 

“Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Ngươi sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của người không sớm hồi sinh”(…)

Hồ Chí Minh

———-

   Với mơ ước của người phụ nữ làm nghề thêu là làm sao để con cháu mình sau này đạt đến lý tưởng của Đức Tin - ĐẠO TRUNG – ĐẠO HIẾU. Phải tạo ra một không gian (câu lạc bộ) để con cháu mình có khả năng hấp thụ cả các khoa học con người lẫn các khoa học khác để bổ sung cho Đức Tin và góp phần làm cho đức tin (Đạo Trung – Đạo Hiếu) trở thành sâu sắc.

  Tất cả chúng ta không phân biệt nam - nữ, vị trí cao hay thấp mà hãy cùng nhau hợp lực để giúp con cháu của mình hôm nay và sau này leo lên đến những đỉnh cao của hoàn thiện, của tri thức và lòng yêu tổ quốc.

  Thế giới mà chúng ta đang sống, có quá nhiều thế giới quan khác nhau (cách nhìn nhận). Chúng ta không đoạn tuyệt với thế giới quan nào cả mà hãy đưa vào đó một yếu tố khác thuộc về con người nhiều hơn, đó là lý trí - tri thức và Đức Tin văn hóa dân tộc mình.

   Đây là một khía cạnh lớn của chủ nghĩa nhân văn nghề thêu, mong muốn chấm dứt nỗi sợ hãi với cái siêu nhiên, cái vô định - chấm dứt nỗi hãi hùng phi lý của con người, tức là chống lại mọi sự tha hóa – dù là sự tha hóa của một ý chí độc đoán áp đặt tiêu chuẩn đạo lý cho con người.

   Tóm lại làm cho Đức Tin về văn hóa dân tộc mình hợp với con người, tạo ra một thế giới nhân đạo hơn. Đạt được mục đích này, nếu con người nhận thức đầy đủ tiềm năng của mình, nếu làm cho cuộc sống của mình cao đẹp hơn bằng cách rũ bỏ mọi sự dốt nát để có cách sống tốt đẹp hơn.

   Cái ác tồn tại không phải do số phận và định mệnh, không phải từ “Siêu Nhiên” mà là hậu quả của những điều người này gây ra cho người khác, hoặc lỗi lầm của con người tự gây ra. Đó là hậu quả của sự dốt nát. Lý trí - tri thức và đức tin đối với con người, nó giống như con mắt đối với sự nhìn, chỉ có nó mới xua đuổi ác cảm và hận thù. Khi không có tri thức giống như người mù, va đầu vào tường, vấp những người đi qua. Bạo ngược là điều ác mà con người gây ra lẫn nhau. Các tri thức là điều kiện cần thiết cho sự cứu chuộc lịch sử của con người.

   Lòng ái quốc không thể dành riêng cho một nhóm người đã được lựa chọn, mà nó mở rộng cho tất cả mọi người, thể hiện sự trung thành niềm tin với tổ tiên. Như vậy con cháu của chúng ta sẽ hội nhập vào ngọn triều sáng tạo của toàn thể loài người. Như Bác Hồ đã kêu gọi Đạo Đức học tương lai của chúng ta: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được sánh vai các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công lao học tập của các cháu”

 

 

 

NGHI LỄ BUỘC CHỈ ƯỚC NGUYỆN CỦA NGHỆ NHÂN NGHỆ SỸ XQ 

 

 

 

 

.
.
.