BÀI PHÁT BIỂU CỦA NHÀ SỬ HỌC DƯƠNG TRUNG QUỐC

Trong lễ khởi phát tác phẩm - Ước Nguyện Ngàn Năm Thăng Long

tại Văn Miếu Quốc Tử Giám - mùa thu 2006

LỄ HỘI  XQ TẠI VĂN MIẾU – QUỐC TỬ GIÁM

Tại nơi đây không gian của Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nơi quy tụ khí thiêng của nền văn hiến dân tộc và vào đêm nay, một ngày thu đầy gợi cảm đối với chốn “kinh sư muôn đời”, khi chỉ còn ba năm nữa là vừa tròn một thiên niên kỷ “chiếu dời đô” của đức Lý Công Uẩn được ban bố vào Mùa Thu năm Canh Tuất (1010), và chỉ còn ba ngày nữa kỷ niệm 52 năm Mùa Thu Giải Phóng Thủ Đô (10/10/1954), chúng ta đang tham dự một sự kiện văn hoá gắn với một ngành nghề truyền thống: ngành thêu và với một thương hiệu: XQ – Việt Nam.

Lễ hội mang tên “XQ – Sắc Thu Thăng Long – Hà Nội” biểu dương hoạt động của một doanh nghiệp không chỉ qua những sản phẩm hàng hoá chứa đựng những giá trị của nghệ thuật thêu mà còn thể hiện những tiềm năng to lớn chứa đựng từ những di sản được thừa kế qua nhiều thế hệ của một ngành nghề truyền thống đã được giữ gìn và ngày nay đang được phát huy cùng với công cuộc Đổi mới và Hội nhập của đất nước Việt Nam chúng ta. Lễ hội này cũng còn mang ý nghĩa vào thời điểm giới doanh nhân cả nước đang chuẩn bị tổ chức lần thứ hai Ngày Doanh Nhân Việt Nam 13/10 với lòng tự tin của những “chiến sỹ thời bình” đang dấn thân vào sự nghiệp chiến đấu cho “dân cường nước thịnh”.

NGHỀ THÊU XƯA VÀ NAY

Dấu tích về những đường thêu đầu tiên trong lịch sử ngành thêu của Việt Nam có thể còn là một ẩn số. Nhưng những đường chỉ thêu từ lâu đã trở nên gần gũi với đời sống con người. Có một thời gian khá dài, thêu là phương thức làm đẹp độc tôn trên mặt vải may trang phục, vật dụng và trang trí nội thất. Đó là thời của các cung vua phủ chúa và các gia đình quyền quý. Thêu cũng từng là phương thức truyền thống để làm đẹp các không gian tâm linh và tôn giáo, hay không gian nghệ thuật trình diễn mà chủ yếu là trang phục.

Từ một ngành nghề thủ công lấy cái khéo, cái tinh của bàn tay các nghệ nhân từ việc tiếp nhận những giá trị phương xa tới, như nghề tinh xảo của người Trung Hoa từ rất xa xưa đến nghề thêu ren của người Phương Tây thời cận đại. Nghề thêu cũng từng nhận các công nghệ hiện đại với các thiết bị cơ khí hay ngày nay là phần mềm tin học. Nhưng quan trọng hơn hết vẫn là năng lực sáng tạo và khổ luyện của người thợ. Cho đến hôm nay, những đường thêu vẫn tồn tại và không ngừng được nâng lên thành những sản phẩm nghệ thuật cao cấp đáp ứng nhu cầu ngày càng nhiều và đòi hỏi ngày càng cao của những người sử dụng ngày càng tinh tế không chỉ ở trong nước mà của cả khách hàng người nước ngoài v.v… Nhiều sản phẩm của ngành thêu đã trở thành ngôn ngữ giao tiếp về văn hóa của dân tộc ta với bạn bè năm châu bốn biển. Các sản phẩm cao cấp của nó không chỉ được xuất khẩu như một hàng hóa mà còn trở thành những món quà mang đậm bản sắc dân tộc trong các tiếp xúc ngoại giao của nhà nước.

Đó là những nét thăng trầm của nghề thêu của nước ta qua thử thách thời gian. Có không ít những cái đã mai một, nhưng cũng có những cái mới đã nảy sinh. XQ hình thành và phát triển trong dòng mạch chung ấy của ngành thêu truyền thống Việt Nam. Nó lại được hình thành cùng lúc với những nhu cầu đổi mới của ngành thêu khi cánh cửa nhìn ra bên ngoài ngày một mở rộng.

HÃY CHIA SẺ VỚI XQ…

Nghề thêu với những đặc trưng nghề nghiệp không chỉ mang lại một nguồn sinh kế nuôi sống những người thợ và làm giàu cho các doanh nghiệp. Trong quá khứ cũng như hiện tại, các làng nghề nổi tiếng như Quất Động (Hà Tây), Xuân Nẻo (Hải Dương), Văn Lâm (Ninh Bình), v.v… cũng như tại các chốn kinh kỳ như Thăng Long hay Huế đã hình thành một đội ngũ đông đảo các nghệ nhân mà số đông là phụ nữ. Thêu thùa đã trở thành một trong  những phẩm chất của người phụ nữ Việt Nam gắn với những tiêu chí “Công – Dung – Ngôn - Hạnh”. Như thế, nghề thêu cũng trở thành một phần của đời sống và đặc trưng văn hoá của dân tộc.

XQ là một bộ phận của đại gia đình ngành thêu Việt Nam, đang phấn đấu trở thành một bộ phận tiên tiến không chỉ trên lĩnh vực kinh doanh với những hiệu quả kinh tế có thể định lượng thành những con số cụ thể, mà XQ còn mong muốn khẳng định những phẩm cách văn hoá mà cuộc lễ hội ngày hôm nay là một minh chứng thông qua đội ngũ nghệ nhân và sản phẩm nghệ thuật của mình. Chúng ta, những người đến tham dự cùng chia sẻ và cùng chung mong muốn ấy.

ĐÓ LÀ MỘT CUỘC HÀNH HƯƠNG CỦA THỢ THÊU XQ

Ai cũng biết rằng cội nguồn ngành nghề thêu Việt Nam là từ ngoài Bắc vươn vào trong Nam cùng với quá trình Nam tiến của dân tộc. Ngoài các làng nghề ở đồng bằng Bắc Bộ thì nghề thêu đã tụ hội trên đất Kẻ Chợ – Thăng Long – Hà Nội từ rất xa xưa. Và chúng ta cũng biết rằng XQ là một doanh nghiệp được phát khởi từ cố đô Huế, phát triển trước hết tại các đô thị phía Nam như Đà Lạt, Nha Trang, Thành Phố Hồ Chí Minh… một vài năm nay mới có mặt tại Hà Nội. Bởi vậy cuộc “ra quân” hôm nay của XQ tại trái tim Hà Nội cũng còn mang ý nghĩa là một cuộc hành hương về cội nguồn văn hiến dân tộc, cũng là cội nguồn của ngành thêu.

Từ xa xưa những người thợ thêu từ Quất Động và nhiều làng nghề khác đã hội tụ tại Thăng Long – Hà Nội. Ngôi đình Tú Thị được xây dựng vào thế kỷ XIX và hiện tại vẫn còn di tích trên đất thôn Yên Thái xưa, nay là Ngõ Hàng Hành, Hà Nội. Đó là nơi thờ tổ nghề không chỉ của riêng dân làng Quất Động để tôn vinh và hương khói Tiến Sĩ Lê Công Hành.

Ngài Lê Công Hành tên thật là Trần Quốc Khải sinh ngày 18 tháng Giêng năm Bính Ngọ (1606) tại làng Quất Động, đỗ tiến sĩ thời vua Lê Thần Tông (1637). Năm 40 tuổi được cử đi sứ qua Trung Quốc và chính trong chuyến đi sứ này, Ngài đã học được kỹ thuật tinh xảo của nghề thêu phương Bắc, góp phần chấn hưng nghề thêu Đại Việt. Ngài làm quan đến chức Thượng Thư Bộ Công và được ban quốc tính. Ngài mất ngày 12 tháng Sáu năm Tân Sửu (1661) hưởng thọ 56 tuổi. Tôn vinh công đức của Ngài đối với đất nước và nghề nghiệp đã được ghi lại trong câu đối hiện lưu tại đền Tú Thị.

Ôn lại đôi dòng về thân thế của Tiến Sĩ Lê Công Hành tại nơi tôn nghiêm và vào thời khắc long trọng này chính là để tôn vinh vị tổ của nghề thêu mà ngày nay chúng ta đang kế thừa và phát triển. Nhắc lại công ơn của Ngài cũng để làm cho lễ hội đêm nay thêm phần ý nghĩa như để kỷ niệm đúng 400 năm ngày sinh của Ngài (1606 - 2006).

SỨC SỐNG XQ 2010

Những gì chúng ta chứng kiến tối nay và kéo dài trong tuần tại không gian Văn Miếu – Quốc Tử Giám sẽ góp phần khẳng định nghề thêu truyền thống Việt Nam đang được kế thừa và phát triển như thế nào thông qua việc làm của một doanh nghiệp? Hàng trăm bức tranh thêu với rất nhiều đề tài từ cảnh đến người, từ hoa đến thú, từ những vẻ đẹp thực đến những ý tưởng hội hoạ hiện đại và huyền ảo…. Những thử nghiệm đến độ chín của XQ chỉ thêm phần khẳng định tiềm năng của nghề thêu một khi nó được phục hưng và từ sự trọng thị của xã hội đối với các nghệ nhân và sự nỗ lực của các nghệ nhân và doanh nghiệp. Chúng ta ghi nhận XQ để tin vào cả một ngành thêu đang tập hợp nhiều làng quê truyền thống nhiều doanh nghiệp đầy dũng cảm và sáng tạo.

Hướng tới 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, chúng ta trân trọng ý tưởng và thiện nguyện của XQ gửi gắm vào bức tranh thêu kỷ lục mà hôm nay các nghệ nhân của XQ sẽ khởi động. Chúng ta chờ đợi và tin rằng 3 năm nữa, vào dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long vào Mùa Thu năm 2010, sẽ có một cuộc hội tụ lớn hơn, đặc sắc hơn phản ảnh sức sống của XQ và của ngành thêu của mọi miền đất nước.