----------------------------------------

MR QUÂN

 

 Tại quảng trường Ngo – nơi trình diễn Nghệ sỹ và sự khác biệt, nhìn thẳng lên phía trên là phòng khách của Ông Quân. Vậy Ông là ai?

• Có thể nói ông tự biến mình thành một nhân chứng đặc biệt cho một thời kỳ đầy biến động và xáo trộn về tư tưởng  với những câu hỏi về hiện thực tối cao của xã hội ngày hôm nay. Điều đó được diễn đạt qua tác phẩm tranh thêu “Không biết tin vào đâu”.
• Ông cũng là nhân chứng trong một thời kỳ mà tri thức, khoa học công nghệ, phát triển cực thịnh và con người hôm nay không những tiêu thụ vật chất mà còn muốn tiêu thụ cả những ước mơ xuất khẩu từ các nước phát triển. Điều đó ảnh hưởng vô cùng to lớn về mặt tâm lý, về mặt xã hội, để rồi chúng ta không còn đức tin vào bản sắc văn hóa của dân tộc mình nữa. Cho nên, sự hỗn độn mà ông sắp đặt trong công trình XQ Đà Lạt Sử Quán này là một phản ứng đối với tình hình đó. Bằng trí tuệ của mình, và được cả trí tuệ của thời hiện đại soi sáng, ông cố gắng cách tân mọi mặt cho ngành nghề để từ đó tạo ra một nền văn hóa cho nghề thêu, kích thích sự sáng tạo cho người phụ  nữ.

   Vậy nên hiểu thế nào về chân dung của ông. Chúng ta hãy hình dung về một ngày làm việc của ông như thế này:

   Vào mỗi buổi sáng, ông ngồi trên thềm cửa căn nhà này cho đến khi đĩa mặt trời đỏ rực như mời gọi ông một bữa ăn sáng dưới rừng thông, để chờ người du khách đầu tiên bước vào Đà Lạt Sử Quán như chờ người tình trong một ngày vẫn chưa gặp – đến buổi chiều, khi mà không gian Đà Lạt chơi trò ú tim giữa mặt trời với mây, nước, người ta chỉ có thể cảm nhận được chiều Đà Lạt khi những ngọn thông còn ngậm những giọt nước lấp lánh ánh sáng như một cơn ảo vọng níu chiều, mà nghệ nhân chúng tôi gọi là những giọt nước mắt chiều của cô dâu ngày đầu tiên về nhà chồng. Và cũng chính trên thềm cửa bất di bất dịch đó, ông đợi người nhân viên cuối cùng rời khỏi Đà Lạt Sử Quán và tự hỏi đêm nay, trước khi ngủ, cô thợ thêu sẽ có những hy vọng thầm kín nào, rồi ông đi quanh không gian này, thăm những chiếc rương góp ý của người du khách như chiếc rương: “Bạn có phải là người Trung Quốc không? Hãy cho chúng tôi một điều bí mật để chúng ta có thể chung sống đoàn kết hơn”. Hay chiếc rương: “Bạn là người Miền Bắc, Miền Trung hay Miền Nam, hãy cho chúng tôi một điều bí mật để chúng ta xây dựng nhanh nhất nghĩa tình trăm con”, hoặc là chiếc rương dành cho người thợ thêu: “Hãy nói nhỏ vì hắn đang nghe chúng ta”. Ông thăm những chiếc rương như tìm một bài học cho người nghệ sỹ suy nghĩ về đêm, để hành động, để tìm xem thời buổi của tri thức liệu rằng có sự tiến bộ của con người hay không? và liệu trong những chiếc rương đó có tạo ra một mối liên hệ giữa ngành nghề thêu truyền thống của dân tộc với đời sống cộng đồng không?

   Cũng tại không gian này, mỗi buổi sáng người thợ thêu chúng tôi thường lo lắng một chút nếu thấy ông ngồi 15 phút trên thềm cửa rồi đứng lên thì ngày đó chúng tôi vui vì không có chuyện gì xảy ra, nhưng nếu thấy ông ngồi 1 tiếng thì chắc chắn sẽ có chuyện lớn. Đôi lúc, chúng tôi ước gì căn nhà đó không tồn tại, chúng tôi thường hay nói đùa với nhau đó là nơi sinh ra mộng mơ và nỗi sợ hãi của người thợ thêu.

  Vào những ngày Đà Lạt mưa gió, Đà Lạt XQ - Sử Quán không có khách đến thăm và ông bị bệnh nhưng vẫn cứ ngồi đợi, chúng tôi thắc mắc hỏi thì ông trả lời "Cuộc đời con người không kết thúc trên trần thế này bằng cái chết, không phải nói về thế giới bên kia, mà trước khi lìa đời ta còn phải chịu trách nhiệm với nghề nghiệp, với những người ta yêu thương và với quê hương xứ sở. Nên ngồi trên chiếc ghế này để khôn ngoan sự sống chứ không phải để khôn ngoan sự chết” và ông còn dặn khi nào ông đi công tác xa thì những người quản lý của công ty hãy thay ông để ngồi trên bậc thêm Thạch Tâm này vào mỗi buổi sáng và mỗi buổi chiều.

Vì giác ngộ mà lòng ta giếng cạn

Nói ai hiểu, mà có còn ai hiểu

Vì giác ngộ lòng ta thành đá trắng

Nằm chiêm bao năm tháng đỉnh cô đơn

 

   Có người nói: Ông Quân không phải người Đà Lạt, vậy sao lại chọn Đà Lạt làm thủ phủ của nghề thêu trong khi ở các thành phố lớn khác nghề thêu có điều kiện để phát triển mạnh mẽ hơn. Hay chắc ông ta phải giàu có lắm mới làm cái kiểu ngông này. Vậy mời quý khách hãy đến mua một ly rượu tại cửa hàng “Hạo khí Đà Lạt”. Mỗi ly rượu ông chỉ lời 1000 đ. Vì ông sợ khi về già có bạn bè đến chơi thèm một ly rượu mà con cháu không cho. Loại rượu này được ngâm với những hạt thông của những cây thông Đà Lạt hơn 100 tuổi, gọi là rượu Hạo Khí vì uống ly thứ nhất sẽ thành ca sỹ, ly thứ 2 thành nhạc sỹ, ly thứ 3 thành thi sỹ, còn ly thứ 4, uống xong, quý vị sẽ dọn nhà về Đà Lạt và tự nhủ với thành phố Đà Lạt rằng: I Love You.

   Trở lại câu chuyện vì sao ông Quân lại chọn Đà Lạt làm thủ phủ của nghề thêu, nó bắt đầu từ một câu chuyện:

   Trước đây, có một lần người sáng lập công ty chúng tôi khi ấy còn rất trẻ đến thăm một thác nước ở Đà Lạt. Ở đó, ông thấy có gia đình sóc thông Đà Lạt đang nô đùa phía trên đầu thác. Thấy có người, con sóc lớn nhất mà chắc hẳn là con sóc bố đi chậm lại để sóc mẹ và 2 sóc con chạy trốn. Sóc thông Đà Lạt là loài vật nhút nhát nhưng khi cần thiết nó rất dũng cảm, dám hy sinh mạng sống của mình để cứu đồng loại.

   Ông muốn giúp đỡ gia đình sóc nên liền đi theo con sóc bố, đang đi con sóc bất ngờ cua lại ngay đầu thác, ông quặt theo và trượt chân ngã xuống thác nước chảy xiết, ông hoảng hốt chụp lấy hòn đá ở gần đó. Trong nỗi sợ hãi tột cùng hình như có 1 chất trầm điếng nào đó được giải phóng. Thời gian như ngừng trôi, mọi ký ức trong cuộc đời lần lượt hiện về trước mắt ông rõ mồn một. Đó là trải nghiệm về thời gian kỳ lạ nhất của ông trên mảnh đất Đà Lạt.

   Sau này, ông đã tìm và mang hòn đá ấy về gọi nó là hòn đá “Chiêm Bao Đường Trần”, viết lên đó bài thơ “Nhập định Đà Lạt”.

Cảm ơn nhé ! một đời gió nổi

Cuốn phăng tôi

đến một chốn bên trời

Đà Lạt nhé ! một lần xin sám tội

Quỳ nơi đây mà ôm siết con người!

 

     Nhìn lên phía tay phải của quý khách, có một con đường dẫn đến phòng khách của Ông Quân, đó là con đường để ông đi tìm người thầy cho mình. Vì sao có con đường này, ông thường chia sẻ: Vì tôi không được ăn học đến nơi đến chốn nhưng đã 20 năm XQ Sử Quán này, với một chặng đường dài từ ngày đầu thành lập đến hôm nay, tôi đã học được một điều quan trọng nhất đó là phải khiêm nhường trước tri thức. Tôi vẫn là một học trò của thời gian và luôn mong mỏi sẽ được tiếp tục học cho đến hơi thở cuối cùng.

 

NGHỆ SỸ SỐNG VỀ ĐÊM

   Thưa các anh chị, đến đây chắc các anh chị sẽ hỏi vậy thì những nghệ sỹ XQ là ai? Và họ sáng tạo những gì trong không gian này?

   Mời các anh chị đến thăm không gian Hồ Lửa – là không gian bày tỏ của “Nghệ sỹ sống về đêm XQ” nằm ngay bên kia vườn phong lan TKH.

1. Tình yêu là chủ đề hàng đầu trong các tác phẩm bên Hồ Lửa của họ, trong đó người phụ nữ nghề thêu được miêu tả trong sự hòa hợp với thiên nhiên, dưới ánh trăng và trong làn hương ngào ngạt của những loài hoa dại Đà Lạt – các tác phẩm này đạt tới một nhạc điệu – một sự êm dịu hài hòa chưa từng có.
2. Nhưng xét về phương diện nào đó, nghệ sỹ sống về đêm mắc bệnh “tâm thần”, đôi lúc nó xen kẽ vào sự minh mẫn tuy là ngắn ngủi. Nên từ đó mới xuất hiện những tác phẩm nói về một thế giới lạnh lẽo, u tối và chết chóc bao trùm lên óc sáng tạo của nghệ sỹ sống về đêm, tình yêu trở thành biểu hiện của một nỗi cô đơn không phương giải thoát – một không gian đau khổ và những cách bài trí xếp đặt thể hiện sự tan vỡ nội tâm, như sự chia ly được thể hiện tại quán rượu của Người Nghệ Sỹ Sống Về Đêm. Quý vị thấy ở đây có quán thì bán rượu theo tấc, có quán thì bán rượu bằng ký, có quán thì lại bán rượu theo lon. Đó là vì có 1 thời kỳ người Đà Lạt rất sợ chia ly nên họ mới làm như thế, cũng có khi sự xếp đặt của họ lại đượm 1 vẻ mê hoặc và đau xót như tại khu vườn “Thập tự giá dưới rừng thông” ngay phía trước quý vị, nơi đó Nghệ Sỹ Sống Về Đêm thường hát bài thánh ca khóc cho một đứa bé vừa qua đời.

   Cũng có những tác phẩm của họ lại nói về sự trưởng thành của người phụ nữ yêu nước, gợi lại những trang sử vẻ vang của người phụ nữ Việt Nam như căn phòng Nữ thần sự thật và công lý trong căn nhà Triển Lãm Những Sợi Chỉ Ước Mơ và tương phản với nó lại là những khía cạnh cay đắng trong hiện tại suy đồi như tác phẩm Cô Gái Không Của Hồi Môn kể lại những hình ảnh quái đản sinh ra vào thời kỳ đau thương. nó luôn đặt ra cho người nghệ sỹ chúng tôi 1 câu hỏi: làm sao phân biệt được chân lý của quyền lực hay quyền lực của chân lý? Tiến bộ hay phản động? Cách mạng của nghệ thuật hay nghệ thuật của cách mạng?

   Tuy vậy, Nghệ sỹ sống về đêm XQ cũng là một người lãng mạn chân chính đã sáng tạo ra thế giới thần thoại, trong đó diễn ra cái bi kịch của thân phận con người, như trường ca “Dế Khóc Trăng”. Trong đó nói đến sự cô đơn của một kẻ sáng tạo trong một xã hội thù địch với những giá trị tinh thần.

   Có thể ví dụ như là chuyện kể về một vì Sao Hôm trước căn nhà Hạo Khí của Nghệ Sỹ. Vì say đắm một nàng công chúa làm nghề thêu dưới trần thế mà Sao Hôm sẵn sàng từ bỏ cuộc đời bất tử của một vì tinh tú để trở thành một người trần. Chàng đã dấu mình vào một hành tinh trôi nổi trong vũ trụ. Cuối cùng, khi giáp mặt được với Thượng Đế, nghe lời nhắc nhở của Thượng Đế rằng: Tình yêu của người trần đâu có thủy chung. Chàng hiểu ra “sự hy sinh mà mình định thực hiện là vô ích”, nên quyết định không trở lại với thế giới loài người nữa. Chính theo nghĩa đó, mà ở sân “Sao Hôm” trước căn nhà Nghệ Sỹ có dòng chữ khắc trên phiến gỗ như thế này: “Tôi chưa bao giờ nghe thấy tiếng nói nào êm ái như tiếng tình yêu, đó là kỷ niệm duy nhất còn lưu lại dưới bầu trời. Từ khi tình yêu dạy cho ngươi biết hùng biện, những lời ngươi nói được lắng nghe trong các cuộc luận bàn”.

    Hoặc là cửa hàng “Hóa rắn” nơi mà những nghệ sỹ sống về đêm thường bán những món ẩm thực như: Bò cạp hun khói, rau rừng nấu thịt kiến, dế mèn phiêu lưu ký chiên bơ, hay Cá lội nước dưa đêm đông, cá gại tri âm..vv..

3. Nghệ sỹ sống về đêm XQ còn là những con người cô đơn.

   Nhất là trong thời buổi mà sự cách biệt ngày càng lớn giữa những ước lệ tầm thường của nghệ thuật đương thời,nghệ thuật của khẩu hiệu, của công thức hay nhân danh một nghệ thuật nào đó, nhưng lại chứa đựng một sự hồn nhiên giả hiệu đối lập với phong cách nghệ thuật của “Nghệ Sỹ Sống Về Đêm” dưới rừng thông (XQ Sử Quán). Không thể thay đổi được cách nhìn hạn chế đó. Từ giữa cuộc đời, khi đã lựa chọn tự do biểu hiện theo cách riêng họ ngày càng phải chịu sự cô đơn vì người đương thời ngỡ ngàng và không hiểu, thậm chí một số tác phẩm của họ gây ra sự chống đối mạnh mẽ. Ví dụ: Đã từng có nhiều bài báo viết về “Nghệ thuật gì ở Đà Lạt Sử Quán”?

   Hay lời của một nhà quản lý Văn Hóa: “Kỳ này phải làm rõ chuyện nghệ thuật ở ĐLSQ không để tình trạng du khách tiếp tục bị mắc lừa”.

   Hoặc một nhà quản lý văn hóa khác nói: “Cần phải thành lập một đoàn thẩm định nghệ thuật - trong đó có các chuyên gia về nghệ thuật xếp đặt nhằm chấn chỉnh để nhặt ra những hạt sạn, bảo vệ môi trường văn hóa trong lành ở thành phố Đà Lạt”.

  Giữa những đòi hỏi của nghệ thuật và sự chờ đợi của công chúng về một phong cách nghệ thuật “Huê Tình”, để ru hời nhau bằng những công thức có sẵn, bằng một thông điệp như áp phích quảng cáo. Người “Nghệ sỹ sống về đêm” không tìm được một chỗ đứng trong thời của mình. Đôi lúc anh ta cố gắng chấp nhận tính lịch sử nghệ thuật đồng thời lại phá hủy nó từ bên trong và mối xung đột ấy kết thúc bằng một khước từ cả về mặt lý thuyết lẫn thực hành.

   Những nghệ sỹ lạc thời ấy đôi lúc chỉ biết thổ lộ mối ưu tâm chính yếu của mình tại chiếc sàn “Di Chúc” với con vượn, mà ở đây chúng tôi hay gọi đùa là “Đội trưởng đội Họa Sỹ” bằng những cuộc trò chuyện theo kiểu THỰC THI DI CHÚC – khá kỳ cục.

   “Nghệ sỹ sống về đêm” XQ là công dân của thế giới và là cư dân Đà Lạt - dân của tỉnh lẻ – Họ là thần dân vương quốc trung gian giữa cái “không còn nữa” và cái “chưa có”. Trên bình diện xã hội học có thể nghĩ đó là những cuộc khủng hoảng sinh tồn và bản sắc. Vì thế, những tác phẩm của anh ta bao giờ cũng mang tính thời sự. Trong đó, con người từ ảo tưởng chuyển sang thất vọng, hay một câu chuyện về tình yêu và bạo lực, về chiến tranh và sự say sưa kinh tế cho tới đoạn cuối lại khát vọng đầy sự khoan dung và cứu chuộc. Điều làm con người đương thời không ưa thích tinh thần này là vì trong đó chứa những yếu tố “kinh tởm - hãi hùng - gớm guốc”.

    Họ là nhóm người cùng thời – lạc thế hôm qua và hôm nay? Có lẽ cái bí mật của việc tác phẩm của họ bao giờ cũng thời sự là ở chỗ đó. Không phải ở bản chất mà người ta gán cho họ, đúng hơn là ở nghị lực họ huy động để mở cánh cửa vào tương lai. Để hiểu điều này, mời quý khách tham dự nghi thức cắm “Kim Gãy” vào mỗi chiều thứ 7 dưới cổng mặt trời của người thợ thêu Đà Lạt với một phong cách tôn nghiêm nhất của nghề thêu để mở cánh cửa tương lai cho nghề nghiệp.

Nên có thể kết luận rằng:  

Bản ngã “Nghệ sỹ sống về đêm XQ” mang bản chất siêu hình, đúng hơn là “ma quỷ”. Để trêu chọc và đánh lừa loài người, ma quỷ thường sử dụng những sinh vật cô đơn, được chúng phú cho sức quyến rũ… nên chúng đã biến những kẻ kia thành “Nghệ sỹ sống về đêm” làm sao có thể đo – đong hay đếm họ được .

-----------------------------

AGORA – HỒ LỬA

 

    Chúng ta phải phủ một tấm màn lên trên mọi điều khủng khiếp của quá khứ

    (Winston Chunchill - sau khi chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc). Nhưng chúng ta không được quên đi quá khứ bởi vì như lời của nhà triết học Mỹ George Santayana: Những ai quên quá khứ rồi sẽ bắt buộc phải gặp lại nó.

     Nhìn và suy ngẫm lại quá khứ chỉ có một mục đích để tăng thêm sức mạnh, giúp chúng ta xây dựng hiện tại và hướng về tương lai. Đó là ý nghĩa của hành vi tha thứ và ân xá để cho quá khứ về với quá khứ và đem lại những cơ may cho hiện tại. Chừng nào người ta còn phủ lên quá khứ một tấm màn tha thứ mà không có công lý, thì chúng ta không thể nào hoạch định được được một tương lai hòa bình trong một xã hội đã được hòa giải. Cho nên khu vực triển lãm này là nơi nghệ nhân nghệ sỹ XQ thực hiện những nghi lễ hòa bình với một hy vọng: Rồi một ngày kia, người ta sẽ không còn ghi lại lịch sử chiến tranh và tàn sát, giống như sân khấu giữa hồ với chân dung của tử thần và sự thèm muốn thái quá, hay sự mê hoặc của ông ta là sản xuất những công cụ tàn sát, rao giảng hận thù, để xây nên một lịch sử chiến tranh, mà ngược lại phải làm sáng tỏ lịch sử (và gieo vào đầu óc mỗi người mầm sống của tinh thần chấp nhận, chia sẻ lẫn nhau. Để sự hận thù chia sẻ có thể hóa thân thành sự tôn trọng và là người tri kỷ với nhau). Từ đó dẫn đến lịch sử Hòa Bình trong đó có lòng hào hiệp – tình yêu- sự khiêm nhường - thông thái – cao thượng - tình bạn, sẽ xây dựng nên những chương đẹp nhất của lịch sử

    Agora - Nơi kể chuyện các vị thần linh

    Là nơi tôi thấy những hố sâu thăm thẳm của thuyết tương đối. Thấy những kích thước kinh khủng của tấn trò đời, nhưng đồng thời cũng thấy cả những bi kịch

  Tôi đang đứng tại Hồ Lửa của những Sợi Chỉ Ước Mơ của người mẹ Việt Nam. Và Hồ Lửa này là nơi dành riêng cho những Nhà Sáng Tạo – những đứa con của mẹ thêu gặp gỡ vì một thế giới duy nhất. Vì các con của mẹ là người Việt Nam, là những nhà sáng tạo.

    Thưa quý vị!

     Với sợi chỉ vàng cầm trên tay, tôi đóng vai một người mẹ thợ thêu. Quý vị có biết ước mơ của Sợi Chỉ Vàng như thế nào không? Tôi xin kể cho quý vị nghe về giấc mơ của người Mẹ.

    Các con của mẹ là người nhạy cảm, các con thích thú hơn người khác trước sự đa vẻ, đa dạng phong phú của loài người, các con phải nắm lấy nó rồi truyền đi. Dòng lũ tưng bừng của nó chẳng bao lâu sẽ cuốn phăng đi nỗi sợ của các con.

    Các cuộc chiến tranh cục bộ đang diễn ra hay chiến tranh tổng lực mà thậm chí chúng ta không dám hình dung nữa là chiến tranh chủng tộc, chiến tranh giai cấp, chiến tranh tư tưởng, hiện nay… sự hòa giải giữa người Pháp với người Đức, người Anh với người Mỹ là chuyện dễ dàng vì với họ, không còn gì đối lập với nhau nữa. Nhưng ai dám đứng ra giải thích về nhà tư bản với người Bônsêvích, về người vô sản với tư sản, người Việt Nam với người Trung Quốc .v.v… Ai dám tuyên bố họ đều có tính người như nhau?

    Vậy đó! Cái ảo ảnh mà các nhà sáng tạo ngày hôm nay đang làm, đằng sau nó lấp ló thực tế của chiến tranh, vậy thì nhà sáng tạo làm sao xây dựng nền văn hóa Hòa Bình đây? Đó là nhiệm vụ không thực hiện nổi, song nếu chúng ta từ chối không tiến hành thì đừng nên nói chuyện với các nhà sáng tạo vì một thế giới duy nhất.

    Nhiệm vụ của Nhà văn – Nhà thơ – Nhạc sỹ – Nghệ sỹ, người của cái cụ thể là phải diễn đạt những cái khủng khiếp của chiến tranh, những sự tàn ác một cách cụ thể nhất và không để cho người ta ngoảnh mặt đi.

     Tại Hồ Lửa này, hàng tháng chúng ta thường tổ chức Nghi Lễ Làm Nguôi Giận Các Vị Thần Linh. Đó là những vị thần của Chiến Tranh, Thần của Bão Tố, được biểu tượng qua những quái vật dưới Hồ Lửa như: cá sấu, đầu lâu, rắn mang đầu người … Vì sao có nghi lễ này? Mới quý khách tham quan căn phòng “tưởng niệm các tác phẩm 10 năm ra đời đi liền với tang lễ của nó”, hoặc để hiểu nguồn gốc của các tác phẩm này quý khách hãy đến thăm chiếc giường Hóa Rắn của Nghệ Sỹ Sống về Đêm.

    Sau chương trình này quý vị có thể được các Nghệ Sỹ Sống Về Đêm XQ mời thưởng thức những món ăn ẩm thực như là:

1. Bò cạp hun khói
2. Rau rừng nấu thịt kiến
3. Dế mèn phiêu lưu ký chiên bơ
4. Cá lội nước dưa đêm đông
5. Cá gại tri âm

    Và vừa nghe những người Nghệ Sỹ Sống Về Đêm hát những bài thánh ca cho một đứa bé vừa qua đời.

    Và cũng chính tại không gian này, trong tình cảnh này, người Mẹ Việt Nam sẵn sàng mở toang bầu trời trên Hồ Lửa để đón linh hồn của những đứa con đi tìm sợi chỉ vàng vì một thế giới duy nhất.

    Thưa quý vị, có lẽ giấc mơ của Sợi Chỉ Hồ Lửa luôn nhắc nhở chúng tôi mỗi ngày rằng: “Chúng ta là một giống loài duy nhất, một hành tinh duy nhất, chúng ta sẽ ra sao nếu một ngày nào đấy chúng ta quên mất điều đó.”

 

--------------------------------

NGUỒN GỐC RA ĐỜI CỦA MỘT SỐ LOẠI HÌNH

NGHỆ THUẬT ĐƯƠNG ĐẠI

 

  Trong lịch sử loài người, nỗi ám ảnh về kiếp phù du là một đặc trưng thường trực.

  Từ thời xa xưa, sự chết nhắc lại cái trật tự của sự đời: mọi cái đã có cái khởi đầu thì sớm muộn cũng có kết thúc. Do đó, mới có khát vọng muốn vượt qua cái nhất thời, tìm lại cái vĩnh cửu trong tư duy, trong nghệ thuật vv….

  Một số nền văn hóa đã từng được xây dựng trên tham vọng vượt lên trên thời gian. Ý chí xây dựng cái bền vững, muốn “vật chất hóa” cái tuyệt đối qua những ngôi đền, tượng thánh, lăng tẩm cổ xưa… là bằng chứng của cái tham vọng đó.

  Thuyết tâm linh của đạo Phật lại có cách tiếp cận trái ngược, chấp nhận tính không bền vững của cuộc sống để làm nổi bật tính vĩnh cửu cơ bản của nó (Bích họa – mặt nạ – Họa đồ Phật giáo đại thừa) với ý nghĩa chỉ ra rằng cái phù du là con đường đi vào cái vĩnh hằng. Vậy là theo cách nào đó, một ngôi đền cổ và một điệu múa tế thần có thể coi như hai mặt của một cuộc tìm kiếm: đạt tới cái tuyệt đối thông qua cái nhất thời.

  Trong thế giới hiện đại, mọi sự đã thay đổi, đó là sự rạn vỡ đáng lo ngại khi bỏ qua cái nhất thời. Hiện đại đã tước bỏ hết ý nghĩa một thời được tôn vinh của cái phù du, đẩy nó vào cõi hư vô. Liệu ta có nên “từ bỏ tinh thần của thời gian”. Sự vững bền có còn chỗ đứng trong những xã hội mà sự đổi thay đã thành qui luật?

   Loại hình nghệ thuật nào cũng không thể tách ra khỏi thời đại đó. Nhưng nếu vai trò của nó cũng đồng thời là từ bỏ tinh thần thời đại của nó và báo hiệu một thời đại mới thì sao?

   Cách đây 200 năm, thời đại tiền công nghiệp tưởng chừng như bền vững, bắt đầu tiến từ từ rồi ngày càng tăng tốc. Thời đại ấy lao vào việc mưu cầu cái mới không gì cản nổi vì những lý do đạo lý (cái mới thay cái cũ nhân danh “đạo lý”) – và việc mưu lợi (cái mới thay thế cái dùng rồi, nhân danh “thương mại”). Nền mỹ học lúc đó đã góp phần vào bước nhảy vọt, chẳng hạn như mẫu mã lúc bấy giờ vừa là sản phẩm, vừa là một nhân tố của tính hiện đại (mỹ học công nghiệp)

   Còn thời đại ngày hôm nay thì sao?

   Hàng ngày những truyền thông nói rằng: Địa điểm thời đại chúng ta tạo thành một cảm tưởng tăng tốc kết hợp với sự bấp bênh, và chúng ta tự đặt câu hỏi: Sự tăng tốc này đưa chúng ta đến đâu? - Câu hỏi về ý nghĩa của tốc độ đó - Nên vai trò của nghệ thuật có thể là đào sâu ý nghĩa đó. Nghệ thuật trên thực tế phải có nhiệm vụ thể hiện chiều sâu của cái bền vững. Thế giới của sự vật đối với chúng ta không còn là chỗ dựa vững chắc, với những ý nghĩa hàng ngày, mà là vượt tổng thể trôi chảy luôn biến đổi.

   Với sự tiến bộ tin học và truyền thông đã mở ra một tầm vóc kinh nghiệm của con người, đã giải thoát rào chắn không gian và thời gian, một sự đa dạng vô tận của những quá khứ, hiện tại, tương lai. Tất cả điều đó vừa hấp dẫn vừa đáng ngại, vì chúng ta vẫn chưa tính được những tác động đối với con người và xã hội. 

   Sự đảo lộn hiện tại cực kỳ quan trọng, không thể nào đánh giá thấp được. Do vậy, cần phải tạo dựng và hỗ trợ những công cụ văn hóa mới để đối phó với hiện tượng hậu quả tiêu cực.

   Thiên hướng mạnh mẽ là lẩn trốn vào cái thế giới tưởng tượng và phớt lờ những vấn đề cụ thể của môi trường. Như vậy, chúng ta đã quên: Giữa thế giới phi vật chất của thông tin và thế giới của chất thải, của vật chất chết, còn tồn tại một thế giới khác: Thế giới của những vật thể mà hình ảnh đang thay đổi theo các phương thức do bản chất sâu xa của con người quyết định và tạo ra (họ là những con người sinh học đang sống trong một hệ sinh thái, và là những con người văn hóa đang đi tìm ý nghĩa của sự vật). Thế giới đó được gọi là “vật chất sống”.

    Thế giới “vật chất sống” được tạo nên bằng sự thay đổi và tính thường xuyên. Chính ở đây, người ta tìm ra giải đáp cho những vấn đề trọng yếu liên quan đến tương lai nghệ thuật (việc xây dựng một ý nghĩa) và tương lai sinh tồn của chúng ta (bảo tồn những điều kiện sống.)

   Xưa kia, ý niệm về vững chắc dựa trên sự bất di bất dịch bề ngoài của các mối quan hệ (sức ì của vật chất, các quy ước xã hội – quy ước trong nghệ  thuật …). Cái thế giới của nghệ thuật xác thực đông cứng ấy đã từng làm cơ sở để giải thích thực tế của chúng ta nay bị tan vỡ.

   Ngày nay, nó phải nhường chỗ cho một thế giới đang chuyển động. Trong đó, tính thường xuyên mà chúng ta rất cần đến sẽ không còn là cái đã đạt được, mà phải giành lấy bằng một ý chí quyết định.

   Cái tầm vóc vững chắc (của sản phẩm, của các mối quan hệ, các tư tưởng, quy ước….) chỉ có thể tìm thấy ngày nay là tầm vóc vững chắc của những dạng được ổn định hóa trong bối cảnh phải thay đổi thường xuyên.

   Không còn gắn liền với sự vật nữa, tính thường xuyên trong sự thay đổi này phải là kết quả của hành động, và những dự án. Một dự án nhằm xác định: Cái gì phải tồn tại lâu dài, để cho những cái còn lại có thể thay đổi mà không đánh mất đi ý nghĩa, cũng như không tàn phá môi trường của chúng ta? Chỉ có đi theo hướng đó thì nghệ thuật mới có thể thực sự là thuộc về thời đại của nó, và ý nghĩa của nó mới góp phần tạo dựng tương lai.

 

--------------------------------------

NGHỆ THUẬT HOÀI NGHI

 

“… Để giữ được một niềm tin sống động là có những thứ đẹp đẽ, những thứ còn có ý nghĩa trong cuộc sống này, để không ngừng lôi cuộc sống ra khỏi tâm trạng tự mãn, để thức tỉnh trí óc con người phải cảnh giác và không bao giờ nói đồng ý mà không suy nghĩ…”

 

“Ta Là Ai?”

“Chúng ta từ đâu đến cuộc đời này?

Hốt nhiên hai vai còng trái đất

Bước đi cô liêu, khách dạ hành cô độc

Tìm kiếm gì năm tháng rớt quanh đây?”

 

   “Chỉ sống thôi chưa đủ mà chúng ta cần đặt ra những câu hỏi về cuộc sống. Đã là con người thì không ngừng tìm kiếm tất cả những gì đem lại ý nghĩa cho cuộc sống của mình và cho nhiều người. Chính thời điểm đó mà văn hóa là khía cạnh then chốt trong bước tiến hóa của bất kỳ nghề nghiệp nào, bất kỳ xã hội nào hướng đến chỗ xã hội công bằng văn minh hạnh phúc. Vậy thì người nghệ sỹ có vai trò gì trong quá trình đó? “

   “Ngôn ngữ của các tác phẩm nghệ thuật tại XQ không chỉ là sự “Ngành nghề biểu đạt” mà còn là “Điều bí mật xin được chia sẻ”, hiểu được như thế chúng ta đến với nhau trong một tinh thần cởi mở và hiếu kỳ hơn là một hoài nghi và bác bỏ.”

   “Để giữ được một niềm tin sống động là có những thứ đẹp đẽ, những thứ có ý nghĩa cho cuộc sống này, để không ngừng lôi cuộc sống ra khỏi tâm trạng tự mãn, để thức tỉnh trí óc con người phải cảnh giác và không bao giờ nói đồng ý mà không suy nghĩ, người nghệ sỹ trước hết phải trung thành với lương tri của mình, trước sự trung thành với “nhân dân”. Đây là điểm chủ yếu muốn lương tri ấy minh mẫn và mạnh mẽ, nó nhất thiết phải giao hòa với người khác, với “nhân dân”. Với các con người trong nghề nghiệp phải được rèn luyện trong hành động và những phát hiện cá nhân anh ta. Khi đó sẽ dẫn đến sự dấn thân hoàn toàn và tự nguyện vào trong lịch sử đã qua, hiện tại và tương lai của cộng đồng mà anh ta là thành phần.

   Người nghệ sỹ trên phương diện đó không thể bị khoanh vùng hay bị ép buộc phải phục tùng một tín điều này hay một niềm tin kia. Chính trong sự khát vọng của mình, tình yêu quê hương xứ sở của mình mà anh ta gánh vác đầy đủ trách nhiệm của một con người. Người nghệ sỹ giữa quá trình khó khăn - nguy hiểm và say mê nhưng thông qua nó một ngành nghề với những người phụ nữ thấp bé sẽ tiến bước từ từ không gì có thể cưỡng lại nổi để đi đến phúc lợi – hạnh phúc - bản sắc của mình”.

 

                                                  Nghệ sỹ XQ Sử Quán

 

---------------------------------

NGHỆ THUẬT ĐƯỜNG PHỐ

 

    Xiếc, kịch rong, hội hè ngoài trời, bích họa … một nghệ thuật bình dân phơi bày trước mắt mọi người sẽ tìm lại được sức sống năng động mà nó đã nhiều lần đánh mất trong dòng chảy của thời gian.

    Đường phố sẽ trở thành chiếc nôi của nghệ thuật, trả lại cho nó sức mạnh bẩm sinh và những cái gì bị lãng quên. Thành phố xấu đi vì đánh rơi ý thức về màu sắc từng tô điểm cho chúng trước kia. Ngày nay đang bộc lộ ý chí muốn phát hiện lại ngôn ngữ ấy, đằng sau đó, nổi rõ một hoài nhớ, niềm ao ước tìm lại được một sự hoà đồng vui vầy, một quan hệ sống động với môi trường xung quanh, mà người dân thành phố, người du lịch cảm thấy thiếu vắng da diết đến độ làm họ thất vọng.

    Trong một số nghệ thuật như xiếc, sân khấu lưu động… sự trở về nguồn ấy có khi đạt được những tác dụng giải phóng, thậm chí cách mạng nữa. Truyền thống và hiện đại kết hợp thành một hỗn đống đầy tiềm năng bùng nổ làm cho cuộc sống sôi động, hào hứng hơn.

   Nghệ thuật đường phố nhằm tiếp thêm sức sống cho không gian thành thị, người thành phố, người du khách chiếm lĩnh lại đường phố của mình, bất kể cuộc liên hoan tự phát hay có tổ chức, đơn lẻ hay tập thể.

   Đến lúc đó đường phố sẽ trở thành nơi diễn ra cuộc đối thoại văn hoá đích thực trong không khí tự do biểu đạt tuyệt vời.

   Cải thiện chất lượng đời sống trong môi trường thành thị quả là một trong những mục tiêu hàng đầu của nghệ thuật đường phố. Đó là đem lại cho người thị dân khả năng tham gia một cách tập thể vào việc phục hưng một khung cảnh sống nhiều màu sắc hơn. Do bản chất của nó là không gian chung, đường phố rất thuận lợi cho việc sáng tạo tập thể. Bằng chứng là khắp thế giới, ngày càng thấy nhiều tranh tường được tạo nên với sự cộng tác của thanh niên với các hoạ sỹ và các nhà giáo dục.

   Những người có nhiệm vụ hồi phục hoặc làm sinh động những khoảng không gian công cộng nên cố gắng tranh thủ nhân dân địa phương tham gia vào đề án của mình. Dù là ở trung tâm chính hay ngoại ô… Vẫn cần tìm ra không gian để sự sáng tạo tập thể có thể biểu hiện qua việc sử dụng màu sắc và đổi mới một đối thoại cộng đồng mà càng ngày người ta càng cảm thấy hết sức cần thiết.

 

----------------------------

THỜI BUỔI

CỦA NHỮNG NGHỆ SỸ DI TRÚ

 

    Thay vì sáng tác những tác phẩm bất hủ, mơ ước một thứ nghệ thuật bảo tàng, các nhà nghệ thuật ngày nay thường mong muốn thể hiện những suy nghĩ và cảm xúc của mình bằng một thái độ khiêu khích, đưa ra các tác phẩm hoặc cách dàn dựng gây sốc tâm lý.

    Thế giới của toàn cầu hóa dường như đang rơi vào tình trạng ngày càng hỗn độn, trong một cuộc khủng hoảng sâu sắc của những ý tưởng về trật tự, sự liên kết và những giới hạn mà đã từng thắng thế trong một thời gian dài và nay vẫn tiếp tục có một sức hút mạnh mẽ đối với chúng ta. Các nhà khoa học dành một vị trí ngày càng lớn cho cái mà người ta gọi là “thuyết hỗn độn”. Cùng với việc phai mờ dần hình ảnh rạch ròi về thế giới, các khái niệm về sự toàn vẹn và liên kết quốc gia cũng tỏ ra huyễn hoặc hơn.

   Cho dù chúng ta có muốn hay không, quan niệm truyền thống coi văn hóa là sự thể hiện đặc biệt của các nét đặc thù của dân tộc hoặc của quốc gia nay trở nên lỗi thời. Sự lai tạp văn hóa giờ đây trở thành một vấn đề phổ biến hơn là một hiện tượng cá biệt. Mỗi người được coi như là một điểm quy tụ của nhiều nền văn hóa.

   Tháp ngà, nơi giam mình của nhiều nghệ sỹ yêu thích sự thuần khiết và siêu việt, đã từ lâu vắng bóng người. Các nghệ sỹ thời hậu hiện đại đã từ bỏ không gian riêng, các xưởng họa hay điêu khắc cô độc để đến với quảng trường công cộng. Thay vì sáng tác những tác phẩm bất hủ, mơ ước một thứ nghệ thuật bảo tàng, các nhà nghệ thuật ngày nay thường mong muốn thể hiện những suy nghĩ và cảm xúc của mình bằng một thái độ khiêu khích, đưa ra tác phẩm hoặc cách dàn dựng gây sốc tâm lý. Hình ảnh người nghệ sĩ tài ba suốt đời không ngừng đi sâu vào môn nghệ thuật của mình đã là một khuôn mẫu lỗi thời và phải nhường chỗ cho những nghệ sĩ linh hoạt, bất kể khi nào cũng có thể thể hiện bằng nghệ thuật, một cảm xúc, một thông điệp khẳng định sự tồn tại hoặc một thực tế xã hội. Nghệ thuật ngày nay can thiệp rộng, mang tính nhất thời và có mặt ở khắp mọi nơi. Xưởng họa hay xưởng điêu khắc của nghệ sĩ thời hậu hiện đại là cả một thế giới.

   Những nghệ sĩ di trú trở thành một trong nhiều sứ giả giữa các nền văn hóa trong một thế giới đang bước vào thời đại toàn cầu hóa. Thành công trên phạm vi thế giới của mẫu hình nghệ sĩ “kiều dân” hoặc “ngoại lai” đã đáp ứng được nguyện vọng của nhiều nghệ sĩ và trí thức muốn tìm hiểu sự đa dạng về vật chất và văn hóa của thế giới, họ tạm thời hòa nhập vào các cộng đồng những nhà sáng tạo nghệ thuật để trao đổi ý kiến và thủ pháp. Việc tăng cường các quan hệ và mạng lưới qua các đường biên giới quốc gia và biên giới văn hóa là một phần cái đẹp của thời hiện đại, cũng giống như việc xóa bỏ dần dần sự phân biệt truyền thống giữa nghệ thuật và kỹ thuật.

Theo MICHAEL HEARDTER

Người Đức, Giám Đốc Viện Phát Triển

Nghệ Thuật Đương Đại Kunstlerhaus Bethanien

--------------------------------------

Căn phòng

KÝ ỨC CỦA MỘT THỜI KỲ ĐEN TỐI

 

    Nó là một căn phòng ca ngợi lòng dũng cảm, kiên cường của những chiến sỹ đấu tranh cho sự thống nhất Tổ Quốc. Đồng thời, cũng là nơi suy nghĩ về các nguyên nhân gây ra cuộc chiến tranh tại Việt Nam. Từ đó sinh ra những biện pháp để tránh xảy ra những cuộc chiến tranh tương tự sau này.

   Một gian phòng nhỏ miêu tả qua những bức tranh in lại dưới ách chiếm đóng của thực dân với sự đàn áp khủng khiếp với dân thường và những người kháng chiến, việc Mỹ tham chiến vào thời kỳ “Chiến tranh tổng lực” với những bức tranh miêu tả các cuộc lưu đày các nhà tù, tàn sát người dân Việt Nam.

   Trong căn phòng này, có những góc nhỏ gần gũi với các bảo tàng khác - trưng bày hình ảnh vũ khí và trang bị quân sự phản ánh những tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mà những nhu cầu cấp bách của chiến tranh tạo ra. Một chiếc giường trang trí ở góc phòng nói về hình ảnh những con người đã xuống tận  cùng đáy của vực thẳm tuyệt vọng.

   Được nối tiếp bởi “Câu Lạc Bộ Con Người Thợ Thêu Vẽ Tranh” với một cảnh tượng lớn lao về việc bảo vệ các quyền của con người, nó đưa ra một thông điệp Hòa Bình và Hy Vọng.

   Với một khu vườn nhỏ này, Ông Võ Văn Quân - người sáng lập XQ nói: “Mục đích của chúng ta là làm cho tất cả mọi người, nam cũng như nữ mọi nơi đến thăm nhận thức được rằng những bi kịch liên quan đến con người mang tính hiện đại không kém gì tính lịch sử. Do đó căn phòng này ra đời là lời kêu gọi khẩn thiết mỗi người chúng ta phải có những nỗ lực mới vì hòa bình – tình hữu ái và đoàn kết”.

   Đó là một bài học không thể nào quên về hòa bình, như lá thư của Đại Tướng Võ Nguyên Giáp gửi cho Ông Võ Văn Quân:

   “… XQ hãy mang những thông điệp về Việt Nam – một đất nước ngàn năm văn hiến, một dân tộc luôn mong muốn được sống độc lập và tự do, hòa bình và hữu nghị: “Xây nền thái bình muôn thuở, dập tắt muôn đời chiến tranh” trên những tác phẩm thêu tay đặc sắc của mình, tiếp tục giới thiệu với bạn bè năm châu trong thời đại văn minh trí tuệ và toàn cầu hóa hiện nay…”

   Sắp tới đây chúng tôi sẽ xây dựng một bảo tàng, nó có thể là trường học hòa bình dành cho “Câu Lạc Bộ Con Người Thợ Thêu Vẽ Tranh” để trả lời cho biết bao nhiêu câu hỏi đặt ra liên quan đến việc giữ gìn hòa bình hiện nay với các xã hội chúng ta khi bước sang thiên niên kỷ thứ ba.

   Dự định gồm 4 nội dung chính:

• Bối cảnh kinh tế của cuộc chiến tranh Việt Nam.
• Lịch sử văn hóa tư tưởng đất nước trong khung cảnh thế giới lúc bấy giờ.
• Các phương tiện truyền thông và vai trò các phương tiện thông tin đại chúng.
• Các chính sách và chiến lược quốc gia trước và trong chiến tranh thống nhất tổ quốc.

   Bảo tàng hòa bình là khung cảnh lý tưởng cho công cuộc nghiên cứu và học tập này.

 

-------------------------

BÀI VIẾT AGORA

HỘI CHỢ LÒNG CĂM THÙ

 

   Con người còn sống trong nỗi sợ hãi. Họ bị tê liệt vì sợ,

   Làm sao tổ chức một Hội chợ lòng căm thù?

   Tất cả sự căm thù đã mua đoàn kết hoặc chia rẽ chúng ta. Chúng ta sẽ học được rất nhiều điều, nhưng xã hội nào mà được xây dựng trên lòng căm thù, khinh rẽ vì sự khác biệt làm sao có thể phát triển được?

   Chúng ta đã biết sự thực cay đắng nhất vẫn có thể động viên con người thực hiện được những điều kỳ tích nhất. Còn những điều dối trá tô vẽ mà chúng ta đưa ra hàng ngày chỉ có nuôi dưỡng sự trì trệ và u mê. Khi từ ngữ không đúng với thực tế hàng ngày sẽ gây ra một sự hoài nghi đau đớn cho con người, nuôi dưỡng sự giả dối và hai mặt. Căn bệnh tinh thần của xã hội làm sao có thể điều trị được. Phải đến một hội chợ để khơi gợi sự thảo luận, bàn bạc những vấn đề gay cấn nhất trong đời sống xã hội. Nhiều chủ đề “húy kỵ” có thể đem ra bàn luận rộng rãi, nếu không chúng ta đã thấy những trình độ văn hóa và tinh thần thấp kém đã gây ra những khuynh hướng phá hoại và gieo rắc sự mơ hồ lẫn lộn trong đầu óc dân chúng chứ không thúc đẩy họ có những hành động xây dựng. Vậy mục tiêu của chúng ta thúc đẩy những ý tưởng sáng tạo với sự đổi mới tinh thần xã hội.

   Tương lai và nhất là đầu thiên niên kỷ 21 sẽ đem lại cho chúng ta những gì? Sẽ xảy ra những diễn biến gì trong năm nay? Chúng ta nhìn về tương lai với nỗi lo lắng và hy vọng. Lo lắng vì nhiều vấn đề nghiêm trọng không được giải quyết. Những vấn đề cấp bách như phục hồi nền kinh tế đang suy sụp, làm dịu bớt những căng thẳng xã hội nhưng cũng hy vọng  một niềm hy vọng có cơ sở chứ không ảo tưởng. Chúng tôi tin thành công của Đảng và những thay đổi thật sự mà những cải cách chính trị và kinh tế đem lại cũng như tin tưởng ở bầu không khí tinh thần mới ở trong nước.

 

-------------------------------------

PHÒNG KHÁM “BỆNH”

CHỨNG HAY BỊA CHUYỆN “HOANG ĐƯỜNG”

 

• Lúc nào cũng vỗ ngực huyênh hoang đích thân quen nghệ sỹ lớn này – nghệ sỹ lớn kia – nguyên thủ này – nguyên thủ kia .. v..v..
• Lúc nào cũng thấy mình là một nhà tiên tri với lập luận trích của Hegel chống lại Marx.
• Luôn đưa ra một chương trình chi tiết nhằm thay đổi phương hướng các chính sách quốc gia.
• Đầu lúc nào cũng để trên mây, luôn gặp những chuyện vô lý không thể tin được, cứ hay lẫn lộn mơ ước với sự thật.
• Khi về đêm mắt hay chằm chằm nhìn các ngôi sao để cố tìm ra khải phát bí hiểm nào đó như nhà tiên tri nhỏ.
• Luôn say sưa bóng khuôn mặt mình trước tấm gương sâu trong phòng cũng giống biết bao nhà tri thức khác, anh ta muốn người phụ nữ nào cũng mê mình.

 

   Anh ta là một người rất tốt, nhưng khốn nỗi chẳng làm nên được điều gì tốt cho cuộc sống cả.

   Anh luôn cho cuộc sống này luôn mang nhiều tội lỗi mà anh cho là tội lỗi của chính anh.

   Anh là con người đầy thiện chí – sở dĩ không biến thiện chí đó thành hành động được – đó là vì sức mạnh của hoàn cảnh lớn hơn sức mạnh của anh ta nhiều – nên đành bất lực – trở thành cô độc lầm lì, ít nói.

   Hãy đi ngược lại thời gian; hãy nhìn đứa bé nó còn được ẵm trên tay mẹ (…) Hãy lắng nghe những lời đầu tiên làm thức dậy ở nó những sức mạnh của tư duy còn đang yên ngủ; hãy chứng kiến những cuộc vật lộn đầu tiên mà nó phải trải qua, chỉ có vậy ta mới hiểu được nguồn gốc những thành kiến, những đam mê sẽ chi phối cuộc đời nó, có thể nói toàn bộ con người đã có mặt ở đó trong chiếc nôi.

  Đối với các quốc gia cũng diễn ra một cái gì tương tự các dân tộc bao giờ cũng mang một dấu ấn của nguồn gốc mình. Hoàn cảnh ra đời và phát triển sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ sự nghiệp sau đó của các dân tộc ấy.

   Nếu ta có thể đi ngược trở lại với những nhân tố sơ khai của các xã hội - vùng miền và xem xét những ghi chép đầu tiên về lịch sử của các xã hội, thế nào ta cũng tìm được ở đó nguyên nhân ban đầu của những thành kiến – những tập quán,  những đam mê nổi trội và tất cả những gì hợp thành cái gọi là tính cách dân tộc - vùng miền: ”đoạn văn luận về dân chủ”, những đoạn văn trên giúp chúng ta hiểu được những vấn đề lớn đặt ra với quê hương mình từ đó ra đời “Bảo Tàng Hòa Bình” mà cái nổi bật nhất chính là “Bí đỏ” được gắn liền với câu lạc bộ con người thợ thêu hay là giấc mơ của mẹ.

   Giấc mơ của những người mẹ vẫn còn tang tóc và khóc cho cái chết của con mình

Đó là phúng dụ:

   Giấc mơ của người mẹ trở thành một bản thể độc lập, một kiểu pho tượng tang lễ mà ta thường thấy trong nghệ thuật “Tân cổ điển” vẫn thích lẫn lộn việc khái niệm hóa với những biểu lộ tình cảm (như chiếc cầu), (đêm trở dạ..)

• Tình mẫu tử là một phẩm chất đặc biệt, bí ẩn khó xác định của tâm hồn, không có nó trong sự ra đời của mỗi con người thì họ không thể hoàn thành được bất cứ cái gì thật vĩ đại và thật đẹp.
• Câu chuyện đưa lên báo “người mẹ bán con” – “Lê Văn Luyện”

   Chợt nhớ đến một huyền thoại về một nhân vật Pamika: Ghét và căm thù con dao găm được giấu trong giàn bí do bà mẹ là nữ hoàng của bóng đêm trao cho để giết người con Sarastro - con người của ánh sáng.

   Lá thư ngày 22-7-2010 của đứa con tử tù gởi cho mẹ: Chính trái tim của mẹ đã làm cho con trở thành người cao quý và dù con chẳng phải là một quan chức, một doanh nhân thành đạt, thân thể con vẫn có thể giàu danh dự hơn nhiều vị doanh nhân thành đạt – những quan chức; và kẻ lăng mạ con, dù hắn là công nhân hay là người lãnh đạo, hắn là quân khốn kiếp

   Phân tích đến cùng, có lẽ mục đích chủ yếu của nghệ thuật: dung hòa cuộc sống của những hình bao quanh ta – và cách thức chúng ta nhận thức về chúng. Đưa chúng ta vượt qua cấp độ ý thức mà những hành động hàng ngày chúng ta đòi hỏi.

---------------------------

THÔNG TIN MUA BÁN CÁC BỘ PHẬN CỦA CON NGƯỜI

 

    Con người ngày hôm nay chỉ còn là một bộ phận sưu tập những bộ phận dễ bị khai thác vì mục đích thương mại.

    Sự buôn bán các bộ phận thân thể con người là một vi phạm cơ bản đối với phẩm giá và bản sắc con người. Biến những bộ phận cơ thể con người thành hàng hóa có thể trao đổi, là xâm phạm đến sự toàn vẹn và bản sắc của mỗi con người, làm tha hóa nền tảng nhân đạo và cộng đồng.

    Buôn bán con người và các bộ phận cơ thể con người sẽ làm chia rẽ cộng đồng vì nó biến sợi dây liên kết và tương trợ thành quan hệ buôn bán. Nó làm hại đến hòa thuận giữa các quốc gia.

    Điều ai nấy đều biết, những người giàu có muốn tiếp cận những bộ phận cấy ghép – có khả năng mua những bộ phận cấy ghép ấy ở những người nghèo tại những nước nghèo hơn. Những con người tội nghiệp kia bị đưa thẳng sang những nước giàu để tiến hành việc chuyển giao các bộ phận cấy ghép. Như vậy, không những đổ lên đầu những nước nghèo những vấn đề của các nước giàu mà còn tước đoạt nhân phẩm của người nghèo bằng cách biến họ thành hàng hóa. Một tình thể khẩn cấp đòi hỏi sự hợp tác quốc tế.

 

--------------------------------

  NGHỆ THUẬT giúp chúng ta đạt tới một bình diện cao hơn về NHẬN THỨC VÀ KINH NGHIỆM.

  HOẠT ĐỘNG NGHỆ THUẬT

   Nhằm mở cánh cửa vào chiếm lĩnh một nhận thức và một kinh nghiệm vượt hẳn lên trên cách nhìn hời hợt của chúng ta đối với thực tế khách quan.

   Phần lớn thời gian của con người sống trong “bóng tối” mò mẫm giữa một đống đồ vật. Đột nhiên dưới ánh sáng của các tác phẩm nghệ thuật rọi vào như bừng lên ban ngày. Như thể hình và tiếng trong cuộc sống đã quá nhàm bỗng có một tỷ trọng khác – một chiều sâu khác nhờ sự tinh tường – thấu suốt mà việc sáng tạo hoặc chiêm ngưỡng tác phẩm nghệ thuật mang lại cho ta…

   Vậy thì cái gọi là “Nghệ thuật gì” của ông Quân tại XQ Sử Quán mở cho chúng ta cánh cửa nào? Và chúng vận hành ra sao.

   Khái niệm “nghệ thuật gì ở XQ Sử Quán”, nó không chỉ bao hàm một hình thức biểu hiện duy nhất, mà cả một tổng thể những phong cách và dạng thức tiếp cận khác nhau, những biểu hiện mặc dầu đa dạng, vẫn gắn bó với nhau bởi một quan hệ mật thiết về tinh thần.

   Muốn thực sự hiểu chức năng “nghệ thuật gì ở XQ Sử Quán” ta hãy dừng lại xem xét một số cái gọi là “xếp đặt”. “Xếp đặt” ở đây là thiết lập một mối giao lưu giữa con người với một thế giới vô hình vốn không thể thâm nhập được bằng những con đường thông thường của tri thức.

   Nếu không quy chiếu đến những gì tạo nên tính mục đích của chúng thì không thể hiểu được những ước lệ về phong cách của cái gọi là “xếp đặt” của XQ.

   “Xếp đặt” ở đây không nhằm bắt chước thực tế mà nhằm biểu đạt “bản chất” cái nó thể hiện. Do đó có khuynh hướng bao giờ vượt lên trên việc mô phỏng đơn thuần các hình thể mẫn cảm.

   “Xếp đặt” ở đây không phải là thể hiện một đối tượng mà là “tín hiệu”của cái vô hình, do đó người nghệ sỹ ở đây được tự do tích hợp vào tác phẩm của mình các thuộc tính tinh thần.

   Đối tượng mà anh ta định thể hiện, đơn giản là thả cho trí tưởng tượng của mình mặc sức bay bổng nhằm nắm bắt được”ý niệm” nào đó sẽ thể hiện qua tác phẩm “xếp đặt” của mình nó trở thành tượng trưng cho hình thức bên ngoài.

   Vì thế nó trở thành chiếc mặt nạ mà người xem có thể qua đó “mượn tạm” để nhìn vào thế giới này để thấy được những cái “vô hình”. Nó trở thành cửa sổ mở ra một thế giới mơ mộng hoặc đau thương sẽ thấy được những vật kỳ lạ tồn tại bên nhau mà hàng ngày ta không để ý. Nó đưa ta đi sâu vào trí tưởng tượng của người làm ra nó, vào những truyền thống nghệ thuật, văn hóa ngàn đời dẫn dắt bàn tay anh ta.

   Cái di sản đặc thù đó không ngăn anh ta hưởng một sự tự do sáng tạo gần như vô hạn. Ngay khi anh ta cố gắng mô phỏng một mẫu truyền thống vốn coi là hình tượng lý tưởng của nhân vật này nọ, anh ta vẫn có thể bổ sung những biến dị do anh ta sáng tạo thêm.

   Nhưng đó có thật sự là nghệ thuật không? Cái thế giới kỳ dị của những tín hiệu và hình gần như trừu tượng ấy của “xếp đặt” ở đây, đẹp chỗ nào?

   Người nghệ sỹ Việt Nam xưa nay bao giờ cũng say mê tiết tấu, sự căn bằng và hài hòa các hình ảnh và khối, ta thấy khả năng trừu tượng ấy không chỉ ở các mô hình trang trí, mà cả ở đồ vật thuần túy trang trí hoặc thông dụng.

   Nghệ thuật ở đây phải chăng muốn dạy cho thế giới rằng cái đẹp nghệ thuật không phải là tấm gương phản ảnh tự nhiên – quy về một cách nô lệ.

 

-------------------------------

BÀI CA HỒ LỬA

 

Tôi không giống con chim kia đơn lẻ

Hót suốt ngày chỉ để hót vậy thôi

Trời cho ta xuống trần gian đâu phải

Muốn ta ca lời run rẩy lạc loài

 

Mẹ chọn ta – còn nhân dân dạy dỗ

Và giao ta làm sứ mệnh của mình

Như một kẻ hiểu thông lời răn của mẹ

Để lên đường dân tộc cùng đi

 

Từ tận đáy trái tim tôi – ngọn lửa

Được nhóm lên bàn thờ Đức Mẫu – rực hồng

Cải biến tôi thành con người trung hiếu

Với nhân dân trong đau khổ, niềm vui

 

Để cho mọi đau đớn bên Hồ Lửa

Của dân tộc đốt hồn tôi cháy bỏng

Để tim tôi tràn đầy - chứa đựng

Mọi niềm vui – bất hạnh của người.

 

Và nếu như ngọn lửa tự trên trời

Đốt hừng hực trái tim tôi nơi đó

Tôi sẽ lấy sợi chỉ vàng của mẹ

Lau khô dòng lệ dân tộc tôi.

-----------------------------

 

NGHI LỄ HÒA BÌNH

 

Sau khi tìm hiểu sự thật “sáng tỏ lịch sử”

Người chủ trì sẽ choàng chiếc khăn thêu cầu nguyện (chiếc áo choàng của khoan dung – hữu nghị - hòa bình)

Chiếc bàn “sáng tỏ lịch sử” sẽ được chọn ra những món ăn đơn giản (trứng muối và khoai tây) món ăn hữu nghị, mỗi người sẽ nói lên hy vọng hòa bình, sẽ được ghi vào sổ

Những ngọn nến sẽ được thắp lên và lửa đó được đem đốt các chảo lửa quanh hồ. Từ ngọn lửa nhỏ bé, trở thành lớn lao của sự khoan dung – ngọn lửa của sự tồn tại, niềm hy vọng chẳng bao lâu nữa ác mộng sẽ chấm dứt .

-------------------------------

CĂN NHÀ HỒ LỬA

 

   Nơi nghệ nhân – nghệ sỹ XQ thực hiện những nghi lễ –“Hòa Bình” - với một hy vọng ngày kia người ta không ghi lại lịch sử chiến tranh và tàn sát – giống như sân khấu giữa hồ, chân dung của tử thần với sự thèm muốn thái quá, và sự mê hoặc của ông ta là sản xuất những công cụ tàn sát - rao giảng hận thù, để xây nên một lịch sử chiến tranh.

  Ngược lại: Làm sáng tỏ lịch sử – từ đó dẫn đến lịch sử Hòa Bình trong đó lòng hào hiệp - tình yêu – sự khiêm nhường - thông thái - cao thượng - tình bạn. Sẽ xây dựng nên những chương đẹp nhất của lịch sử sẽ được dành cho nghề thêu qua - “Bảo Tàng Hoa” -

 

-------------------------------

THA THỨ VÀ ÂN XÁ

 

    Không lãng quên tổ tiên ta phải chịu đựng. Không thể xóa bỏ hoàn toàn quá khứ, không phải nghiền ngẫm, dày vò khôn nguôi, cái ác mà ta phải chịu đựng. Mà mục đích chỉ để tăng thêm sức mạnh cho chúng ta hướng về tương lai, đó là ý nghĩa hành vi tha thứ và ân xá để cho quá khứ về với quá khứ và đem lại một cơ may cho hiện tại.

   Quá khứ tự nó không có quyền gì, nó phải phục vụ hiện tại, giống như việc tưởng nhớ phải phục vụ công lý.

   Phải nhớ rằng: Ký ức bao hàm sự hiểu biết quá khứ với tất cả những hậu quả của nó. Chừng nào người ta còn phủ lên quá khứ một tấm màn tha thứ mà không có công lý, thì chúng ta không thể nào hoạch định được một tương lai hòa bình trong một xã hội đã được hòa giải.

   Ở Việt Nam, người ta nói rằng: Những nạn nhân bị giết chết một cách thô bạo thì không thể được hóa kiếp, rằng linh hồn của người chết mà không được chôn cất theo tang lễ sẽ lang thang vơ vẫn mãi trên trái đất và không ngừng ám ảnh người sống. Nếu không tổ chức được tang lễ thì bạo lực vẫn tồn tại mãi.

 

---------------------------------

NGHI THỨC DIỄN TIẾN ĐÁM TANG

TRONG ĐỜI CỦA MỘT CON NGƯỜI

 

1. Đầu tiên ta không chấp nhận sự mất mát mà ta vừa chịu đựng.
2. Để không ngừng yêu thương họ, ta dành cho họ một vị thế riêng - họ không vắng mặt cũng không có mặt như trước. Một tiến trình xa cách để xoa dịu nỗi đau thương.
3. Lấy kỷ niệm để đối lập cái chết.

Chọn ngày (13-12) đến thăm người chết và định vị họ, nếu không họ sẽ tuột đi mất.

Khi gặp lại họ nơi chốn riêng thì họ hồi sinh trở lại. Mọi thứ ở họ bây giờ đậm nét hơn sinh thời họ. Người chết chờ đợi sự  khẳng định đầy đủ bản thân họ trong sự phục sinh, mà những người tri kỷ ở lại đem đến cho họ.

-------------------------------------

 

VÁCH TƯỜNG – KÝ ỨC VÀ QUÊN LÃNG

 

Winston Chunchill: (sau chiến tranh thế giới thứ II kết thúc)

“Chúng ta phải phủ một tấm màn lên mọi điều khủng khiếp của quá khứ”

 

Nhà triết học Mỹ George Santayana

“Những ai quên quá khứ, rồi sẽ bắt buộc phải gặp lại nó”

 

Ký ức và quên lãng không đối lập nhau. Nó là sự tương tác giữa quên lãng (xóa bỏ đi) và sự bảo tồn toàn vẹn của quá khứ

Ký ức tuyển lựa trong quá khứ những gì được coi là quan trọng đối với cá nhân hay đối với tập thể, tổ chức và hướng dẫn sự tuyển lựa ấy theo một hệ thống giá trị thích hợp.

-----------------------------------------

 

NGƯỜI QUỶ BÊN HỒ LỬA

 

Bản thân quỷ phải là một thế giới, mới chứa chấp những điều gớm guốc như thế. Từ thiên giới đến địa ngục, qua trần gian mới có thể sáng tác một loại âm nhạc như vậy.

Âm nhạc của ông là cả một kho duyên sắc mang bản chất siêu hình, đúng hơn “ma quỷ”. Để trêu chọc và đánh lừa con người, ma quỷ thường sử dụng những sinh vật cô đơn được chúng phú cho sức mạnh quyến rũ không sao cưỡng nổi… nên chúng đã biến Trịnh Công Sơn thành một gương mặt âm nhạc không gì động chạm tới được.

 

Bức thư gởi Trịnh Công Sơn của cô thợ thêu đề ngày 13/12/2010 (ngày Tri Kỷ Hữu)

… Hãy còn nhiều (…) những sai lầm quái đản (…) chỉ có anh sống lại mới viết được những bản nhạc “Sai Lầm Quái Đản” ấy…

 

Cái câu chuyện về nhạc của anh, xa xưa rồi mà bao giờ cũng thời sự. Trong đó con người từ ảo tưởng chuyển sang thất vọng, một câu chuyện tình yêu và bạo lực, về chiến tranh và say sưa kinh tế - cho tới phần cuối là khát khao khoan dung và cứu chuộc…

 

-----------------------------

 

CHIẾC BÀN HỒ LỬA

 

   Nhắc nhở chúng tôi:

   Cùng sống với nhau trên một mảnh đất vẫn còn để lại bao nhiêu ký ức về những nỗi đau khôn xiết, quá nhiều chinh chiến - thương đau.

   Chúng ta vẫn còn chìm đắm trong một thực tế nghi kị và e sợ

   Nghi kị nó xuất phát từ tình thương yêu nhau, là kết quả của những cuộc chiến đấu lâu dài vì mảnh đất đầy máu và nước mắt. Và tiếp theo mấy mươi năm cay đắng và thất vọng làm cho mỗi con người càng nóng lòng sốt ruột, làm tăng thêm ý định khước từ. Tại đây chúng tôi cùng ngồi với nhau làm sáng tỏ sự việc và gieo vào đầu óc mỗi người mầm sống của tinh thần chấp nhận - chia sẻ lẫn nhau – sự hận thù – chia rẽ có thể hóa thân thành sự tôn trọng và là người tri kỷ với nhau.

   Tại Hồ Lửa này nó đã dạy cho tôi thấy những hố sâu thăm thẳm của thuyết tương đối. Thấy những kích thước kinh khủng của tấn trò đời, nhưng đồng thời cũng thấy cả những khía cạnh khôi hài của vở bi kịch.

Nhật ký những tia hy vọng bên Hồ Lửa

--------------------------------------

CHIẾC HỘP ĐEN HỒ LỬA

 

     Nỗi ám ảnh của cái chết đó là sự cuồng tín. Vì nó thôi thúc người này đưa đến cái chết cho người khác và nhận lấy cái chết cho bản thân mình. Vì cuồng tín là không chỉ bằng lòng hy sinh tính mạng của mình mà trước hết phải thủ tiêu sinh mạng người khác cho kỳ được. Anh ta không chỉ tồn tại trên danh nghĩa cá nhân mà bao giờ cũng đại diện cho một cái gì đó, sẵn sàng hy sinh cả gia đình mình cũng như bản thân cho ‘‘sự nghiệp’’ được coi là ưu tiên. Không phải ‘‘sự nghiệp’’ đưa anh ta đến hành động sát nhân, mà chính là sự cuồng tín, đó là một căn bệnh. Sự nghiệp lớn rồi cũng qua đi nhưng bệnh cuồng tín thì vẫn còn đó.

    Chuyện kể có một nhà chuyên môn về khoa học xã hội. Anh ta nghiên cứu về căn bệnh cuồng tín, anh muốn cách ly chống lại loại vi rút cuồng tín này. Nhưng cuối cùng anh lại bị nhiễm vi rút cuồng tín này. Anh trở nên lầm lì và ít nói, lúc nào cũng hậm hực, oán hờn.

----------------------------------

CÂU CHUYỆN 1

(NGƯỜI TÂM THẦN)

 

Anh ta là một người điều tra

Sau cái chết bí hiểm của người vợ - anh đã quyết định rút lui về hưu. Và sống luôn trăn trở về ý nghĩa cuộc đời của mình. Anh trở thành kẻ cô độc và kín đáo.

Anh thử đi tìm quá khứ của mình, quá khứ người vợ đã chết và đứa con gái trúng phong, liệu anh có chịu trách nhiệm cái chết người vợ mình, hay đứa con gái bị trúng phong và cái chết của một đồng sự thay mình đi làm nhiệm vụ hay không? Tất nhiên những câu hỏi đó vẫn không được trả lời. Đây là một cuộc hành trình đi tìm hiểu bản thân mình. Những tầm vóc đạo đức qua các câu hỏi có tính Thần Học vẫn là: Đâu là cái thiện? đâu là cái ác?

Liệu ‘‘Tội Ác Và Trừng Phạt’’ của Dostoievsky có còn thích hợp nữa không? Với những câu chuyện trinh thám mà ta hay đọc, cuối cùng sẽ biết được ai là kẻ sát nhân, ai là người bị hại. Nhưng với tác phẩm này người xem sẽ đặt câu hỏi cho chính mình.

 

---------------------------------------

CÂU CHUYỆN 2

 

    Đó là một nhân vật tuyệt vọng trước hoài bão cá nhân và xã hội của mình. Anh ta quyết định tìm nơi ẩn thân ở "cõi thứ 3". Tại đó, anh chỉ thấy một mình đối mặt với cõi vĩnh hằng, từ bỏ hy vọng và lẫn trốn vào cõi hư vô. Đầu lúc nào cũng để trên mây và luôn luôn gặp phải những chuyện vô lý không thể tin được vì cứ hay lẫn lộn mơ ước và sự thật. Anh luôn xung đột với bố mình, sau khi bố qua đời, anh ẩn thân vào cõi thứ 3 làm kiểu như là một nhà tiên tri nhỏ, mắt chằm chằm nhìn các ngôi sao, cố tìm ra một thiên khải bí hiểm nào đó, anh ta muốn hòa giải những cái không thể hòa giải được. Anh ta luôn say sưa với bản thân mình, luôn soi gương ngắm khuôn mặt của mình, và cũng giống như biết bao nhà tri thức khác, anh ta muốn người phụ nữ nào cũng mê mình.

   "Cõi thứ 3" là nơi không còn việc gì phải quyết định nữa. Anh ta lẩn trốn trong một đống đồ cổ, lẫn đồ cũ, làm bạn với người ở một cõi xa xưa, cao thẳm. Anh ta là người tốt, nhưng khốn nỗi chẳng làm nên được điều gì là tốt cả. Anh ta là con người đầy thiện chí. Sở dĩ anh ta không biến thiện chí thành hành động được, vì sức mạnh của hoàn cảnh lớn hơn sức mạnh của anh ta, nên anh đành bất lực.

------------------------------------

BÀI CA CỦA NHỮNG CÔNG DÂN CHƯA RA ĐỜI

 

• Hãy trả giá cho hòa bình như đã trả giá cho chiến tranh
• Hãy kìm hãm bớt sự tiêu xài - hoang phí đặc biệt những thứ không cần thiết
• Hãy cùng học tập với nhau, chia sẻ với nhau đặc biệt chia sẻ tri thức
• Hãy phát triển vì con người
• Hãy tin vào mình giàu như nghèo – chủ cũng như thợ chỉ trở thành cái bản thân chúng ta có khả năng tạo ra mà thôi
• Hãy gieo những hạt giống chung sống cho mai sau tại những nơi mà ngày nay đang gặt hái những trái quả của ngờ vực và cố chấp – trước khi quá muộn

 

Các vị hôm nay là tiền nhân của mai sau…  Hãy nghe bài ca của chúng tôi - những công dân chưa ra đời

---------------------------------

CHIẾC RƯƠNG TỐ CÁO

 

   Những bài viết kêu gọi sự phục thù trong tương lai.

   Nó đã làm hư hỏng những khía cạnh cao đẹp của nền văn hóa dân tộc. Nó chỉ tán dương khía cạnh ích kỷ, họ đã ra sức làm cho đồng bào của họ quen với ý kiến rằng: Toàn bộ lịch sử của dân tộc là bạo lực. Họ đã xuyên tạc lịch sử bằng cách quy nó lại một sự đối đầu chủng tộc – khơi dậy ký ức về những cuộc chiến tranh đã qua – nhấn mạnh mọi chi tiết bôi xấu sẽ gây tai họa kế tiếp cho đất nước.

  Họ đã không đếm xỉa đến chủ nghĩa nhân văn – tính toàn cầu – sự quảng đại của nền văn hóa dân tộc Việt Nam. Đó là một sự điên rồ và hảo huyền.

 

------------------------------

TOÀN CẦU  HÓA

 

   Khu vực huyền thoại da vàng là lời tự vấn của Nghệ Nhân Nghệ Sỹ XQ về bản sắc huyền thoại da vàng ở 100 năm tới, 1000 năm tới.

   Có thể nói, lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của những câu chuyện xâm lăng, chinh phục, hỗn chủng và hỗn phối. Nhưng 100 năm trước, 1000 năm trước, người Việt Nam vẫn luôn gìn giữ được bản sắc da vàng. Vậy ở 100 năm sau, 1000 năm sau bản sắc da vàng sẽ được gìn giữ như thế nào?

   Với lời tự vấn đó, tác phẩm “Toàn Cầu Hóa” hay huyền thoại về sự tiến bộ đã được sắp đặt dựa trên một câu chuyện mà người Nghệ Sỹ của công ty XQ đã một lần nằm mơ:

  “Đây là câu chuyện kỳ lạ về một vị vương thần đã cùng người em của mình cai trị vũ trụ trong một sự trật tự, ngày càng hướng đến hoàn thiện, tốt đẹp hơn. Bỗng một hôm, có hai con ác quỷ xuất hiện, một con tên là đi tìm quyền lực, con thứ hai tên là đi tìm kiếm bản thân mình. Đây là hai con ác quỷ đã được người cha nhốt sâu dưới tầng địa ngục, bỗng thoát khỏi xiềng xích bay lên và cám dỗ người em. Sự xuất hiện của hai con ác quỷ đã khiến người em phải luôn tìm mọi cơ hội, lừa giết chết và chặt cơ thể người anh ra thành nhiều mảnh. Từ đó, bóng tối xuất hiện, trật tự vũ trụ bị đảo lộn. Vũ trụ trở nên hoảng loạn và bạo lực. Người em hoảng sự và đi tìm cơ thể của người anh lắp ghép lại.”

  Phải chăng, huyền thoại này cũng có thể áp dụng cho cuộc sống của ngày hôm nay? Cuộc sống đang cần những chắp vá lại những mảnh vỡ của cá tính, đừng để cá tính con người bị tan ra thành từng mảng nữa.

-----------------------------------

TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP

 

    Tình trạng khẩn cấp. Tình trạng không có một sự nghiệp để chiến đấu vì nó mong muốn sống trong một môi trường giả tạo bị lôi kéo vào vòng xoáy của sự tiêu dùng quên mất mình, nơi chỉ tôn vinh “thế giới những vị thần trẻ” tất cả những điều đó gây nên sự trì trệ. Thế hệ chúng ta phải thoát ra khỏi cái vòng đó. Tôi nhớ có ai nói “Khi mà tuổi trẻ bị thất vọng bủa vây phải để cho mối quan tâm toàn cầu xâm nhập cuộc sống của họ, khi đó họ sẽ tìm thấy một chỗ đứng trong cuộc sống”. Từ đó, sẽ hình thành nên một thế hệ toàn cầu, họ sẽ huy động một cuộc chiến đấu duy nhất đáng chiến đấu, chống lại đói nghèo, sự tụt hậu của đất nước và họ sẽ được chúng ta động viên cho chiến thắng đẹp đẽ nhất trong mọi chiến thắng của tương lai. Một thế hệ “toàn cầu” lấy đó làm mục đích thống nhất chúng ta sẽ tạo nên một động cơ làm cho sự việc tiến lên và mưu cầu sự thống nhất đó chứ không phải là lòng tham. Thống nhất chứ không phải là đồng nhất, trong đó mất đi mọi cá tính đặc thù mà là cái tập hợp mọi con người trên đỉnh núi và bất kể họ đi bằng các con đường khác nhau để tới đó.

    Tôi cũng kể lại câu chuyện “tình trạng khẩn cấp” ngay ngưỡng cửa nhà tôi:  Cách đây hai năm, khoảng năm 2004, có 3 đứa bé ăn cắp xe tại XQ Sử Quán bị bảo vệ bắt đem vào báo tôi. Tôi đe dọa và bảo trình bày tại sao không đi học mà làm chuyện này. Những đứa bé kể lể vì cuộc sống – gia đình .v.v… Những câu chuyện tôi thấy bọn trẻ được nuôi dưỡng trong môi trường loại trừ – thất vọng – mất phương hướng. Sau đó, tôi bắt bọn trẻ làm giấy cam kết với ước mơ của mình, cho tiền để bọn trẻ về quê. Vì lẽ đó, tôi có sáng chế ra tác phẩm “người xin giấy phép sống” nhấn mạnh rằng đây không phải là vấn đề từ thiện mà là công lý.

-----------------------------------

 

CHƯƠNG TRÌNH NGHỆ THUẬT SẮP ĐẶT TRÌNH DIỄN

TẤU TRÌNH CỦA NHÓM NGƯỜI BỊ RUỒNG BỎ.

   Thời đại chúng ta đang mang dấu vết đậm của sự đối lập giữa khoa học và bộ môn “Nhân văn”. Thời đại của chủ nghĩa thực chứng ra đời lòng tin tuyệt đối vào tư duy thuần túy lý trí và tiến bộ đã khiến chúng ta quên mất, nếu không muốn là coi khinh những khía cạnh chủ yếu của con người như cái vô thức và những huyền thoại vốn là nguồn gốc biểu hiện nghệ thuật, tức là phía ẩn bản chất con người.

   Khách thể được khoa học thần thánh hoá như trung tâm vũ trụ và thay thế bằng chủ thể, con người bằng máu thịt.Trong đó con người không còn là người quan sát khoa học “vô tư” mà là một bản ngã hiện thân trong mỗi cơ thể cái “Hiện thể phải chết” từ đó khơi nguồn cho nghệ thuật bi thảm và siêu hình, hình thức nghệ thuật cao nhất.  Nghệ thuật phải phụng sự cho chủ nghĩa hiện sinh và chủ nghĩa siêu thực để cứu vãn cái hình ảnh đáng buồn đầy tính chất biếm hoạ về những cá nhân bị hoà tan trong khối đông đảo, trong đó sự bí ẩn của tâm hồn bị suy giảm thành những phát xạ có thể định lượng bằng vật lý học.

   Với nghệ thuật sắp đặt – trình diễn tấu trình tại khu vực của “Nhóm người bị ruồng bỏ” nhằm biểu đạt những phấp phỏng tối tăm nhất của chúng ta về thượng đế, định mệnh, ý nghĩa cuộc đời, hy vọng… Nghệ thuật ở đó cố gắng trả lời những câu hỏi đó không chỉ bằng ý niệm mà bằng những biểu trưng và huyền thoại.

   Người nghệ nhân nghệ sỹ XQ không bao giờ đòi tách cái duy lý khỏi cái không duy lý, cảm năng khỏi trí năng, mơ mộng khỏi thực tế. Mơ mộng huyền thoại và nghệ thuật có chung một nguồn gốc trong cái vô thức. Với nghệ thuật “Nhóm người bị ruồng bỏ”, chúng phát hiện một thế giới vốn không thể tự biểu hiện bằng cách nào khác. Yêu cầu chúng tôi giải thích tác phẩm của mình thì thật là ngớ ngẩn (Ai mà lại đi tưởng tượng Trịnh Công Sơn – Bùi Xuân Phái… phân tích bản nhạc, tác phẩm của mình).

   Tham vọng muốn giải thích mọi sự “một cách duy lý” là dấu hiệu của cái tâm lý thực chứng phương Tây, đặc tính của thời hiện đại đề cao quá mức giá trị khoa học lý trí logic.

   Người nghệ nhân nghệ sỹ XQ chúng tôi không lẫn lộn những mốt nghệ thuật với nghệ thuật tư tưởng. Trong sự vận động rộng lớn và bi tráng của các ý niệm có tiến, có thoái, có rẽ ngang hoặc ngược dòng.

---------------------------

BỘ Y PHỤC NÀY

Ký ức của nó là “tấm gương phản chiếu những điều thấp hèn sâu kín…”

Có một cách nhìn nhận cuộc sống này khác với quan điểm nghệ nhân – nghệ sĩ XQ thiên về ý tưởng và niềm tin về tình yêu.

Trăng ở mỗi vùng miền trên đất nước này tuy có khác nhau - do văn hóa – do ngành nghề nhưng với ông ta mô tả nó với những từ ngữ như nhau… và có cách cư xử như những tiểu bạo chúa không phục vụ lợi ích cho địa phương quê hương đất nước… mà chỉ lợi ích cho bản thân mình và chỉ xây dựng nên những mối thù - những âm mưu – những sự ghen tị và bất bình.

Trích nhật ký:

“Kỷ niệm một vùng đất ít bao dung”

-----------------------------

MẸ TÔI DẠY TÔI LÀM NGHỆ SỸ

 

   Có một lần tôi nghe Anh Quân kể: Anh đưa một máy chụp hình và nói với mẹ: “Mẹ đã nuôi dưỡng con thành một nghệ sỹ, mẹ hãy chụp những bức ảnh, những gì mà mẹ không tin vào bản thân mình và hàng xóm của mẹ họ khinh miệt chính bản thân họ. Để con lấy đó sáng tác những tác phẩm “Mẹ tôi dạy tôi làm nghệ sỹ””

   Và lần mới đây, bà đem ra một bức ảnh đen thui không có một hình ảnh gì cả. Bà nói: “Đây là bức ảnh văn hóa im lặng mà mẹ chụp trên ti vi khi xem. Con à, không biết chụp ảnh đâu phải là một cái tật. Mẹ có một cảm tưởng là các trái tim không còn thương nhau nữa và tất cả các câu chuyện phát triển này là một chuyện ảo tưởng tan vỡ. Trong đó, tất cả mọi người đều tức tối nhau…”

   Thưa quý vị! Người ta đã không nói tới nguyên nhân thất bại thật sự của phát triển, người ta không nói gì tới lãng phí, vì sao món nợ điên rồ đó mắc phải tại trận địa các dự án và các chương trình điên rồ nối tiếp nhau, im lặng diễn tiến. Những người trẻ tuổi và cha mẹ họ không biết đến món nợ này. Họ cũng không biết đến hiện tại và tương lai của họ đã bị cầm cố. Mọi sự diễn ra như thể đã có một nền văn hóa “im lặng”.

   Với đôi mắt xám đục thời gian, nhìn xa xăm về phía cuối chân trời, như cố tìm một chút ánh sáng trên quê hương này còn sót lại và lên tiếng khe khẽ nói như một cơn gió lạnh về đêm dành cho người lớn tuổi:

   “Mẹ già rồi, các con của mẹ là nghệ sỹ, là tri thức là nhân sĩ … hãy nói về nền văn hóa đó”

   Nên quý vị thấy đó, ở đây có treo một bức ảnh đen trắng, bức ảnh mẹ tôi dạy tôi diễn đàn Ngo là gì? Là hãy nói về nền văn hóa im lặng đó. Nên vì thế, tôi xin trình bày về diễn đàn Ngo.

   Đó là nội dung cuộc thi: “Mỹ Học Dưới Rừng Thông” dành cho những người phụ nữ làm nghề thêu và con cháu của họ. Với một niềm hy vọng: Những người phụ nữ làm nghề thêu, sẽ có một năng khiếu thẩm mỹ trong cuộc sống, để thoát khỏi sự tầm thường của đời sống một con người. Và bây giờ tôi xin được đọc nội dung của một tác phẩm nhiếp ảnh tiêu biểu của một cô thợ thêu đã được ban giám khảo đánh giá cao:

   “Trong giờ nghỉ buổi chiều, tôi ngồi trên một phiến thông trong không gian này. Tôi thấy những hoa văn và nhựa sống của nó làm cho tôi siêu thoát vào giấc mơ của chính mình. Đánh thức dậy một cơ chế, đưa tôi trở về với sự huyễn hoặc mộng mơ và tràn đầy ký ức của những ngày thơ ấu. Trở về với sự hồn nhiên, ngây thơ, ngày mà cái gì cũng tò mò ngạc nhiên. Tóm lại là trở về với con người, với tầng sâu nhất của hiện thực, đó là Sauxara – cội nguồn thế gian – và Mivana – hiện thực sâu xa – đó là nền triết học cơ bản của phương Đông. Có người nói rằng đó chỉ là sự tình cờ trên phiến gỗ thông siêu thực. Có người lại cho rằng nó chỉ là vật chất phụng sự cho con người mà thôi, nhưng với tôi có lẽ là cả hai thứ đó. Vì nghệ thuật không ở đâu xa ngoài tầm với của chúng ta mà ở ngay đây, chính trong cuộc sống hiện tại hằng ngày của vật chất và siêu thực...”

 

-----------------------------------------

NGƯỜI BỊ QUYỀN RỦA TRỞ THÀNH KẺ PHIẾN LOẠN

- VĂN HÓA – CRÊON – (Người da trắng sinh ở thuộc địa)

- Tinh văn thuộc địa –

 

    Có thời kỳ các vùng thuộc địa – chỉ sao chép lại, đôi khi chép vụng về, những mô hình “Mẫu quốc” đó là những mô hình ý thức được sự suy tàn của mình. Chính cái biểu hiện văn hóa đa dạng này người dân thuộc địa đã có thể khẳng định bản cách bị nghi vấn của mình mặc dù không có dụng ý đó. Với những hình tượng các vị thánh mang hình hài người bản địa (cả kiến trúc)

     Đánh giá những tác phẩm này như thế nào? Vì không mô phỏng trung thành những nguyên mẫu “Mẫu quốc” mà ta phải coi chúng là những bản sao tồi không?

    Bản sao tồi vì chúng khác với nguyên mẫu. Mặc dù người bắt chướt cần cù đã cố gắng song nguyên mẫu đã bị bóp méo trong bản sao. Dần dà sự mô phỏng tồi đó bị coi là một điều xấu. Những người sao chép tồi trở thành những kẻ bị quyền rủa – tức là những người bị gạt ra ngoài hệ thống thuộc địa – thậm chí bị coi là những kẻ lật đổ (phiến loạn) …

   Ở thuộc địa, Giáo Hội Thiên Chúa đem đến khả năng duy nhất thể hiện văn hóa – giáo hội đã tìm hiểu những đặc điểm của con người và thực trạng của những khu vực như các giáo sĩ dòng tên bắt đầu từ thế kỷ 18 với những cố gắng hòa giải hữu thức hay vô thức. Dẫn đến một quan niệm duy lý mới nhằm hòa hợp cái ngoại lai với cái bản địa, cái bên trong và bên ngoài. Ở đây dung hòa nền văn hóa thống trị với những đặc thù của những người buộc phải thú nhận nó và làm cho tính chất lỗi thời của nền văn hóa ấy thích nghi với những hình thức biểu hiện văn hóa mới thay thế nó ở Châu Âu.

    Thái độ dung hòa và khéo xử ấy khiến cho trật tự thực dân cũ đi vào khủng hoảng. Cái trật tự thực dân ấy ở thế kỷ 18 tự xưng là sáng suốt. Nó đã cố gắng, mặc dù độc đoán, đưa các thần dân thuộc địa vào con đường mà các quốc gia mới đã đi theo, con đường của tiến bộ vừa tầm tất cả dân tộc, thời kỳ đó đã vấp phải hội Giêsu. Chế độ chuyên quyền sáng suốt ấy chống lại thái độ chiết trung của giáo phái dòng tên đã làm cho trật tự thần quyền có thể ngự trị ở những khu vực của thuộc địa.

• Không hề đánh giá những đặc thù của các khu vực thuộc địa là vô giá trị, họ coi đó là điểm xuất phát của một hình thức biểu hiện mới của con người và đồng thời của việc một số dân tộc có quyền trở thành chính mình chứ không chỉ là những kẻ khéo léo sao chép những biểu hiện văn hóa của nước ngoài. Từ nhãn quan đó đến hành động lật đổ, chỉ còn một bước. Người bị quyền rủa trở thành kẻ phiến loạn.
• Như vậy, bản sao tồi chỉ là một cách biểu hiện cái đặc thù của mình: chính lúc người dân của khu vực này ý thức được điều đó, là lúc bản cách của họ bắt đầu được hình thành – từ đó họ cố gắng dung hòa những gì tưởng như không dung hòa được – và đáp lại câu hỏi: “Chúng ta là ai? Là người Pháp? Hay là người bản địa?”.

 

--------------------------

Phòng triển lãm: HYPERRÁLISME

 

   Nơi giải mã tấm áp phích không dành cho trí tưởng tượng

   Người xem và chủ đề trung gian qua hàng loạt vật thể công nghệ - tại chủ đề “trở thành cái đuôi của máy móc”.

   Bị thôi thúc bởi một khát vọng ám ảnh về sự trong suốt đồng nhất: chủ nghĩa tối thực dạy chúng ta rằng: Không có gì đằng sau các bề mặt, tóm lại không có gì mà xem

   Khi nhận thức của con người bị tách rời trí tưởng tượng của mình nó dẫn họ đến cái tầm thường, cái lập lại, cái thừa. Cái tầm thường trong hội họa là “Sự kết thúc hình chiếu”, là sự mất đi mối liên tưởng cảm xúc khi nhìn ngắm bức tranh – nó là một thực tại vừa tức khắc, vừa cuối cùng bị cắt rời khỏi quá trình lịch sử, mà nó là chỗ kết thúc dấu vết của “lao động tiêu cực”.

    Nó chính là – Mỹ Học Của Cái Tầm Thường -

----------------------------------

VAI TRÒ NGƯỜI NGHỆ SỸ TRONG

CỘNG ĐỒNG - NGHỀ NGHIỆP

 

    Người nghệ sỹ giữa quá trình khó khăn - nguy hiểm và say mê nhưng thông qua nó một ngành nghề với những người phụ nữ sẽ tiến bước từ từ không gì có thể cưỡng lại nổi để đi đến phúc lợi – hạnh phúc – bản sắc của mình.

   Lãnh thổ của người sáng tạo là văn hóa đó là lĩnh vực mà đời sống riêng tư của anh ta của những con người trong làng nghề và đời sống công cộng (địa phương - đất nước - nhân loại) tác động qua lại với nhau nhằm biến nguyên liệu là kinh nghiệm thành ý nghĩa.

   Trước 1975, ở Miền Nam cấm đoán mọi hình thức biểu hiện và phản kháng chính người cha mẹ và anh chị tại những nhà tù đã ghi lại trên những miếng vải thêu những kinh nghiệm đầy say mê của cả một thế hệ mà người ta muốn để cho bị quên lãng. Lúc đó cuộc sống bị dìm dập vì tình trạng khẩn cấp, bị liên tiếp ban bố, nơi phụ nữ trẻ em và đàn ông bị giết hại bị cụt tay sứt chân hay bị nổ tung xác vì chất độc da cam vì những quả bom. Lúc đó tình trạng bùng nổ nghệ thuật  âm nhạc, nhiếp ảnh, hội họa, điêu khắc, thơ ca và sân khấu đã để lại một di sản vô song với những tên tuổi và tác phẩm như Trịnh Công Sơn  - Văn Cao – Nguyễn Văn Tý v.v... ngay cả truyền bá thông tin các nghệ sỹ lúc đó đóng một vai trò vô giá.

   Ngày hôm nay, đất nước thống nhất đang bước vào giai đoạn khó khăn hội nhập kinh tế – văn hóa – du lịch thì những người nghệ sỹ lẻ loi kia còn dùng được vào việc gì? Vậy thì cần định nghĩa lại cá nhân tích cực về mặt văn hóa như một con người sáng tạo với trách nhiệm anh ta với xã hội – lịch sử và tinh thần. Như vậy, anh ta đóng một vai trò then chốt một chức năng không thể thiếu được trong quá trình đẩy cuộc sống tiến lên. Nếu đứng trong một ngành nghề trách nhiệm của anh ta phải đưa nó phát triển.

   Đây là một giai đoạn quá độ đầy khó khăn vì phần lớn gây ra bởi sự hiểu lầm rất nghiêm trọng về những định nghĩa khác nhau của từ “văn hóa”

   Vậy thì chúng ta tìm cách xác định vai trò văn hóa trong nguyện vọng của mọi người về hạnh phúc – phồn vinh – công bằng - xã hội – văn minh xác định lại chức năng của tri thức và những người sáng tạo trong quá trình ấy. Nên định nghĩa lại trước hết văn hóa cùng với nó là mỹ học là một bộ phận không thể tách rời văn hóa.

   Về mặt này, một nền văn hóa ngành nghề truyền thống – văn hóa các nghề nghiệp đem lại một sự sửa sai quý báu vì nó động viên không chỉ các cá nhân nghệ sỹ mà là quần chúng toàn thể những công nhân – phụ nữ. Nền văn hóa ở những cơ sở đó mở ra cho người phụ nữ (công nhân) những chân trời mới với những cơ may vô giá.

   Tuy nhiên, nó cũng có những nguy cơ vì những mục tiêu hết sức chật hẹp và ngắn hạn, khi ấy người ta rất dễ gạt bỏ hoặc xem nhẹ tất cả những gì không thể đưa vào thành khẩu hiệu hoặc tiêu hóa ngay tức khắc (fastfood)

   Cái kỳ cục với hình thức văn hóa này và cách nhìn nhận vai trò người nghệ sỹ không phải ở chỗ nó đặt văn hóa phục vụ cái gì? Mà nó chỉ quan niệm văn hóa tùy thuộc ở mặt ích lợi gì?

   Một giai thoại nổi tiếng của nhà thơ Tây Ban Nha Fedekico Gakcia Lorca kể: Một điền chủ giàu có và một tá điền khi đi dạo bờ sông vào buổi sáng đẹp trời trước cảnh đẹp điền chủ thốt lên “Nhìn kìa, những lùm cây bầu trời và ánh sáng này… đẹp quá!”. Người tá điền chỉ lấy tay ôm bụng la lên: “Tôi đói! tôi đói! tôi đói!”. Trong câu chuyện này ngụ ý rằng mỹ học là một cái gì đó không thực tế và các nhu cầu của chúng ta trước hết là về mặt vật chất. Nếu cách hiểu như thế thì chúng ta đang lăng nhục con người. Quả đúng người nghèo khó cần đến đồ ăn thức uống, trú thân, những tiện nghi. Nhưng suy nghĩ cái mỹ hay cái thiện chỉ có thể đạt được bằng cách hy sinh những nhu cầu “cơ bản”, có nghĩa là phủ nhận tất cả những gì làm chúng ta thành con người. Nhớ rằng nhu cầu trí óc cũng thiết yếu không kém gì nhu cầu của thân xác. Chỉ sống thôi chưa đủ mà chúng ta cần đặt ra những câu hỏi về cuộc sống. Đã là người là không ngừng tìm kiếm tất cả những gì đem lại ý nghĩa cho cuộc sống của mình cho nhiều người. Chính thời điểm đó mà văn hóa là khía cạnh then chốt trong bước tiến hóa của bất kỳ nghề nghiệp nào bất kỳ xã hội nào hướng đến chỗ xã hội công bằng văn minh hạnh phúc. Vậy thì người nghệ sỹ có vai trò gì trong quá trình đó?

   Ví dụ, trong tác phẩm “Biến hóa” của Kafka, nhân vật Gregor Samsa một buổi sáng thức dậy trên giường “thấy mình biến thành một con bọ khổng lồ” làm cho gia đình và người thân hoảng sợ vì buộc phải tim hiểu lại bản thân mình, xác định lại các chức năng cá nhân và tập thể của họ. Tội cho Samsa anh bị mọi người cự tuyệt và “không hiểu” rút cuộc anh bị bỏ mặc cho chết đói, khát. Anh đã mãi mãi trở thành “cái vật gì đó ở nhà bên cạnh” anh ta trở thành kẻ khác của đồng loại mình. Đến cuối câu chuyện người em gái của Samsa “bật dậy vươn cao tấm thân non trẻ của mình” sự khẳng định của  nữ tính của tuổi trẻ này hứa hẹn hồi sinh và đổi mới đối với cuộc sống cũ mòn của những tập quán và ước lệ. Đây cũng là một điều suy nghĩ về sự bức bách cấp thiết về cuộc sống hôm nay.

   Tác phẩm con ruồi trâu của Sourate mà Todorov trong tiểu luận của ông “những con ruồi trâu hiện đại” thoạt nhìn, ruồi trâu là một loài côn trùng có hại quấy rầy, làm cho mọi người khó chịu, nhưng phân tích cho cùng nó là biểu tượng cho đầu óc không chịu ngồi yên một chỗ mà luôn luôn cật vấn có nhiệm vụ “phát hiện và cuối cùng là sửa đổi cơ cấu phức tạp chỉ đạo cuộc sống một cách cứng nhắc”

   Con ong trong tác phẩm của Jean Paulhau L’Abeille nói rằng: nếu ta bắt giữ một con ong trong lòng bàn tay nó sẽ đốt ta trước khi ta bóp chết nó. Điều đó có thể chẳng có gì đáng kể song nếu không như vậy thì chẳng còn con ong nào trên đời này cho mật cuộc sống nữa.

   Để giữ được một niềm tin sống động là có  những thứ đẹp đẽ những thứ có ý nghĩa cho cuộc sống này, để không ngừng lôi cuộc sống ra khỏi tâm trạng tự mãn. Để thức tỉnh trí óc con người phải cảnh giác và không bao giờ nói đồng ý mà không suy nghĩ, người nghệ sỹ trước hết phải trung thành với lương tri của mình, trước sự trung thành với “nhân dân” đây là điểm chủ yếu muốn lương tri ấy minh mẫn và mạnh mẽ, nó nhất thiết phải giao hòa với người khác với “nhân dân”, với các con người trong nghề nghiệp phải được rèn luyện trong hành động và những phát hiện cá nhân anh ta khi đó sẽ dẫn đến sự dấn thân hoàn toàn và tự nguyện vào trong lịch sử đã qua, hiện tại và tương lai của cộng đồng mà anh ta là thành phần.

   Người nghệ sỹ trên phương diện đó không thể bị khoanh vùng hay bị ép buộc phải phục tùng một tín điều này hay một niềm tin kia. Chính trong sự khát vọng của mình tình yêu quê hương xứ sở của mình mà anh ta gánh vác đầy đủ trách nhiệm của một con người. Người nghệ sỹ giữa quá trình khó khăn - nguy hiểm và say mê nhưng thông qua nó một ngành nghề với những người phụ nữ thấp bé sẽ tiến bước từ từ không gì có thể cưỡng lại nổi để đi đến phúc lợi – hạnh phúc – bản sắc của mình.

 

-----------------------------------

 

NGHỆ SỸ XQ SỬ QUÁN

 

    Một con người bị tha hóa – cắt đứt mọi cội rễ của xã hội,  không còn thói quen tin cậy lẫn nhau – phát triển trong một thế giới mà mọi thứ đều chống lại nhau – không còn “thói quen của trái tim” những thói quen làm cho con người ta có thể chịu đựng nổi cuộc sống nhân loại tạo nên bóng ma sẽ đi sóng đôi với số phận con người cô độc.

     Nhận thức rõ hơn vấn đề, chúng ta thấy có 4 cuộc khủng hoảng và 2 cuộc cách mạng:

    Đầu tiên là cuộc khủng hoảng nhà nước phúc lợi hiện đại – bộ máy ngày càng quá nặng nề những gì mà người ta kỳ vọng, nó vượt quá xa những gì mà nó mang lại – được giả định ra đời để bảo vệ nhân dân tránh khỏi những rủi ro quá đáng – cuối cùng nó có xu hướng bóp nghẹt sáng kiến cá nhân, xóa bỏ mọi trách nhiệm của nhân dân và khuyến khích sự lệ thuộc.

   Thứ hai là cuộc khủng hoảng về môi trường, tình trạng nghèo đi của môi trường sống của các nước đang phát triển cũng như tệ hoang phí của các nước giàu khiến cuộc khủng hoảng này thêm trầm trọng – để tồn tại những người nghèo khổ nhất đã buộc phải hủy hoại môi trường sống của họ.

    Khủng hoảng trước sự sụp đổ của kinh nghiệm xã hội đúng hướng, chúng ta theo dấy lên sự nghi ngờ với nhà nước. Cuối cùng là cuộc khủng hoảng về phát triển trên cơ sở kinh tế thị trường dẫn đến sự phát triển mất cân bằng giàu và nghèo….

2 cuộc cách mạng

   Cách mạng truyền thông với sự phát triển máy tính – cáp quang, fax – truyền hình và vệ tinh toàn thế giới đến vùng hẻo lánh nối nhau thành mạng tham gia các cuộc vận động.

   Phát triển mạng đi kèm theo giáo dục … tạo thuận lợi huy động nhân dân. Những sự chuyên chế dùng biện pháp kiểm soát mạng truyền thông chặt chẽ nhất cũng không cản trở nổi làn sóng thông tin do ăngten, parabol và fax chuyển tải. Từ đó người ta tiếp cận với những người chung chí hướng trong và ngoài nước – trao đổi quan điểm – rút kinh nghiệm và cũng cố quyết tâm của mình.

   Cuối cùng, sự phát triển kinh tế trong những thập kỷ qua hình thành nên giai cấp tư sản toàn cầu mới đó là nhân tố chủ yếu xã hội bây giờ.

   Một giai cấp trung lưu nếu ở đô thị bị thất vọng vì thiếu cơ hội kinh tế và không được tham gia các hoạt động chính trị khi tình hình kinh tế xấu đi, bộ phận ưu tú của giai cấp này có khuynh hướng làm những công việc tình nguyện với một cảm giác là lực lượng chính trị.

Hình thành một lực lượng chính trị

    Những diễn đạt miêu tả đó nó hình thành nên một khu vực có tổ chức mang tính chất tư nhân – không vụ lợi, âm thầm chiếm lĩnh cương vị là một lực lượng kinh tế – xã hội – chính trị hàng đầu – hình thành một khu vực phi lợi nhuận mở rộng tạo nên phong trào tình nguyện phát triển mang tính chất xã hội. Từ đó phải xác định lại các vấn đề nhân dân của thế kỷ 21.

   Cho đến nay, chỉ có 2 mô hình đang chi phối tư tưởng của chúng ta – mô hình thứ nhất dựa trên quy luật thị trường – mô hình thứ hai dựa vào nhà nước.

   Hai mô hình trên đang rơi vào khủng hoảng. Một mô hình thứ 3 phải chăng là một phương thức cứu rỗi? đó là mô hình thế kỷ 21. Nhưng nó phải dựa trên sự liên minh (nhà nước - thị trường - tổ chức không vụ lợi). Đó là khái niệm “XÃ HỘI DÂN SỰ”, vấn đề không phải là ưu tiên khu vực này hay khu vực kia mà là thiết lập quan hệ giữa các khu vực với nhau, giữa các khu vực này với các công dân nhằm mở rộng tham gia của mọi con người vào vấn đề công cộng.

   Tính năng động của phong trào này có thể thúc đẩy các tổ chức hợp tác với nhau và giữ vai trò bôi trơn cho sự hợp tác đó. Sự ngờ vực lẫn nhau giữa các tổ chức làm cho nhiệm vụ này trở thành khó khăn – nhưng nó sẽ mở ra những triển vọng.

Quà tặng ĐẾN TRAO ĐỔI

    Khái niệm “Vốn xã hội” là sự hình thành nên những mối liên hệ và mạng lưới được thiết lập nhờ những hoạt động tình nguyện. Một số nghiên cứu xã hội nào có nguồn vốn đó phong phú thì tỷ lệ phạm tội – học sinh bỏ học – xung đột … sẽ thấp hơn những xã hội khác. Còn về mặt kinh tế thì tăng trưởng cao hơn – nó có vai trò xây dựng cộng đồng mạnh và năng động.

   Người ta thường nói “hoạt động tình nguyện” dựa trên mối quan hệ ban phát, không phải như thế, đó là một sự trao đổi trong đó người cho cũng như người nhận đều được lợi như nhau. Người tình nguyện họ thu nhận: gặp gỡ bạn bè – học tập kỹ năng – một cách nhìn mới về cuộc sống – phát triển nhân cách và chấp nhận mạo hiểm. Đó là bước quý giá hình thành nên công dân, trái lại ai cũng được lợi của cá nhân cũng như xã hội.

NHỮNG CHƯỚNG NGẠI

Không công nhận quyền tự do lập Hội, ngoài ra còn có những hàng rào thành kiến – và ảnh hưởng đến bộ máy quản lý v.v...

Có 3 tiêu chuẩn cho hoạt động tình nguyện này:

1. Được tiến hành chủ yếu không phải vì tiền
2. Hoàn toàn tự nguyện - không ép buộc
3. Lợi ích cho cộng đồng, tuy rằng có thỏa mãn cho bản thân người tự nguyện - thường là phi vật chất.

 

Tư lợi hay thiện chí? Trong hoạt động tình nguyện:

Có 2 động cơ chính

• Trong trường hợp thứ nhất: Người tình nguyện đáp ứng một nghĩa vụ tinh thần: họ cảm thấy phải có trách nhiệm tham gia giải quyết một vấn đề. Đó là những người vị tha (gọi là người hướng về người khác)
• Trong trường hợp thứ hai: Những người tình nguyện mà mối quan tâm nổi trội là dành cho mình một cái gì, đó là những người ích kỷ (gọi là người hướng về bản thân)

 

Hầu như không có sự tình nguyện “thuần khiết”, hầu hết bởi sự thôi thúc bởi một sự kết hợp của nhiều động cơ, trong đó có một động cơ nổi trội hơn những cái khác. Những sự tồn tại lâu dài của một tổ chức tự nguyện đều tập hợp được những con người vị tha nhưng đồng thời họ cũng thừa nhận đã thu được lợi ích qua công việc ấy. Họ được bù đắp 5 điều sau:

1. Một số người muốn khẳng định những giá trị. Anh ta, chị ta nghĩ rằng mình có thiên hướng nhân đạo và có thể thực hiện được nó thì anh chị ta cảm thấy thoải mái.
2. Anh chị ta muốn tìm kiến thức - tích lũy được những kinh nghiệm quý giá
3. Mang tính thực dụng hơn là một phương tiện đạt tới mục đích cho phép mở rộng quan hệ xã hội, đặc biệt với những người tâm đầu ý hợp.
4. Sự tham gia mang tính chiến đấu người ta biểu thị sự đồng nhất với một cộng đồng - nhóm người hay một sự nghiệp thường là tình nguyện với những người bị căn bệnh hiểm nghèo họ coi đó là phương cách đồng nhất hóa với những người thiệt thòi và chịu đau khổ.
5. Là bảo vệ cái “tôi” nhằm mục đích khắc phục những nỗi lo bằng cách tham gia … Đây cũng là sự phòng vệ trước những nỗi phiền muộn không rõ ràng … v.v.. Đây là một vấn đề suy nghĩ vì hoạt động tình nguyện nhằm giúp đỡ người khác chứ không phải để tự cứu mình.

 

   Và cũng nhớ rằng: Người tình nguyện tham gia trong hoạt động này, động cơ chung của nam và nữ không khác nhau nhưng với nữ các hoạt động xã hội và y tế họ thích hơn vì nó gắn liền với những chức năng truyền thống: phụ nữ chăm lo đến người khác, còn nam giới dập tắt lửa hay ra tay khắc phục tai họa như bảo vệ quyền công dân v.v…

  Trong vấn đề văn hóa thì hoạt động này vẫn có sự khác biệt nhau.

  Trong các xã hội phương đông như Nhật Bản chẳng hạn, người ta lao động chủ yếu vì tập thể và vì cộng đồng và ý thức về nghĩa vụ được đề cao. Trong các xã hội phương tây, thì sự tham gia mang tính cá nhân chủ nghĩa hơn.

ĐÀ LẠT NÓI VỚI ĐÀ LẠT

Đó là một đường dây nóng do ban “Bí Ký và Mỹ Văn” điều hành. Có những nhiệm vụ lắng nghe, đối thoại và giải quyết các xung đột thường ngày khi người du khách đến XQ Đà Lạt Sử Quán và đến Đà Lạt.

• Điện thoại nóng từ 9h đến 17h30 “Alô tôi nghe đây” - đây là “Đà Lạt nói với Đà Lạt”
• Những điều nghiêm trọng hãy chuyển đường dây cho các nhà chuyên môn…
• Khi được cử đến đây, người ta bảo tôi “lắm mồm” nhưng chúng ta trò chuyện nhiều sẽ là điều tốt.
• Không có người du khách, không có ảnh hưởng và ý kiến của họ, thì chúng ta sẽ chẳng bao giờ xây dựng được Đà Lạt này – họ sẵn sàng cống hiến rất nhiều. Tại sao lại không để họ tham gia các quyết định và dấn thân vào đó?
• Tôi đã nhận được 1000 cuộc điện thoại nói về “Doanh nghiệp công dân” tức Đạo Lý Kinh Doanh.

 

--------------------------------

DIỄN ĐÀN NGO

 

     Không gian này được chuẩn bị để chào mừng Đà Lạt 120 năm tuổi, một không gian kể về Cuộc Đời Và Nỗi Đam Mê Của Con Người Đà Lạt từ thuở nằm nôi đến khi nằm dưới nấm mồ với 3 phần:

• Sự sáng thế của Đà Lạt
• Anh hùng ca
• Và nơi xây dựng lại ý thức công dân thông qua diễn đàn Ngo và các sân khấu xung quanh

 

     Phía bên tay phải tôi, ở trên là sân khấu của người nghệ sỹ sống về đêm, phía dưới là nơi tổ chức chương trình “Những trò chơi nghịch ngợm của Thần Linh" hay đúng hơn đó là một câu chuyện về lịch sử chồng gối, là một lịch sử được đặc trưng bởi siêu cơ cấu của xã hội do một nhóm người lập nên. Trong không gian này, chúng tôi thường tổ chức vũ hội hóa trang bằng một trò chơi đảo ngược vị trí xã hội, trong đó một cô công nhân sẽ bước lên đóng vai trò của ông Võ Văn Quân người sáng lập công ty, ngược lại một người lãnh đạo khác lại đóng vai của một nhân viên thấp nhất.

   Bên tay trái tôi là con đường của những loài vật nguy hiểm: rắn, rết, bọ cạp… đó là những người bạn mộng mơ và lâu đời của những người nghệ sỹ sống về đêm mà chúng tôi thường gọi là con đường của lịch sử tĩnh tại, đó là dấu hiệu của một lối sống thấp nhất, tức là lối sống của một xã hội luôn bị cô lập. Trên con đường này, những nghệ sỹ sống về đêm thường tập cho các loại vật nhảy tango, làm xiếc, để chúng tôi đánh lừa mình vì những loài vật không có lịch sử, chỉ có lịch sử tĩnh tại cũng có thể làm cho lịch sử của nó tiến lên.

   Thưa quý vị, còn tôi, tôi đang đứng trong diễn đàn Ngo. Thế nào là diễn đàn Ngo, tôi xin kể một câu chuyện. Mời quý vị hãy nhìn thẳng lên trên đây. Sau lưng tôi có một chiếc rương mà chúng tôi gọi là “chiếc rương cô đơn của người nghệ sỹ sống về đêm”. Nó được bắt đầu từ một câu chuyện:

    Trong một chuyến du ca về đêm, những người nghệ sỹ XQ đã bắt gặp một cảnh tượng dưới rừng thông: Người đàn ông gục xuống bởi một nhát dao cắm sâu vào thân thể trong một cuộc tranh chấp. Những người nghệ sỹ sống về đêm đã bỏ ra một ngày bàn cãi để thể hiện tác phẩm. “Ai là người chịu trách nhiệm về tai nạn này - ngọn dao - người đâm - hay do môi trường tạo ra”.

   Đối với thầy thuốc thì ngọn dao là nguyên nhân trực tiếp gây tử vong – đối với quan tòa thì người cầm dao phải chịu trách nhiệm, còn–đối với nhà cầm quyền thì chính môi trường - tổ chức ở đó mới nên bị kết tội.

   Vì thế, khi ba bức tranh ra đời chúng tôi không ai chịu ai cả. Cuộc tranh cãi dữ dội nảy lửa nổ ra. Ngay lúc đó ông Võ Văn Quân với tư cách và quyền lực của người lãnh đạo đã áp đặt bằng quyết định: Dẹp ngay cái kiểu diễn đàn Ngo đó và xé cả 3 bức tranh, nhốt hết vào trong chiếc rương này

   Định mệnh đặc biệt, sự kém cỏi duy nhất, sự cản trở không cho họ thể hiện đầy đủ bản chất của một con người nghệ sỹ, đó chính là sự CÔ ĐƠN. Từ đó, cũng ra đời tác phẩm cuối cùng của 3 người nghệ sỹ “Xa rồi Đà Lạt”.

   Vậy, xin quý vị hãy giải thoát sự cô đơn cho người nghệ sỹ bằng cách tham gia bỏ phiếu cho một trong ba trụ thông tượng trưng cho ba tác phẩm: “Ai là người chịu trách nhiệm về cái chết này”. Tác phẩm thứ nhất cho là ngọn dao, tác phẩm thứ hai cho là người đâm, còn tác phẩm thứ ba thì khẳng định: do chính môi trường tổ chức đó.

   Nếu quý vị từ chối hay ngại trả lời vì một điều gì đó thì chúng tôi sẽ gởi chiếc rương cô đơn câu lạc bộ con người thợ thêu để thế hệ mai sau giải thoát sự cô đơn đó cho người nghệ sỹ.

   Trong một lần trình bày như thế này, có một vị khách trầm tư viết tặng cho Ông Quân một bài thơ

 

Năm mươi mấy tuổi đã thấy mình lú lẫn

Đọc sách hoài khi nhớ khi quên

Nhìn tượng đá cũng đầu sương tuyết điểm

Thì buồn chi, Quân ơi! nghệ sỹ quèn

 

Ai nói phải và ai nói trái

Gió nhân tình, gió thổi lạc bao la

Ai nói hư và… ai nói thật

Đà Lạt non ngàn thuở lợp mù sa

 

Thôi nhé cuộc đời cho tôi kính lạy

Thôi nhé! Anh em - bằng hữu chút tri lòng!

Tiếng chuông sớm tôi thấy mình ngồi dậy

Tranh đấu hoài dẫu thiên địa vô công

 

  Xin cám ơn tác giả bài thơ.Và khát vọng này thể hiện qua một “Bài ca khẩn cầu của những công dân chưa ra đời dưới rừng thông.”

 

----------------------------

HẠO KHÍ RỪNG THÔNG

 

     Tôi là một nghệ sỹ trong nhóm của những anh em Nghệ Sỹ Sống Về Đêm. Khi được phân công phụ trách căn nhà Hạo Khí Rừng Thông để vẽ về cây thông, nói về tình yêu, đạo lý, tư tưởng của nó bởi vì:

Tôi đã ra đi từ bài thơ thứ nhất

Thuở đầu đời môi rượu lả đường say

Tôi đã ra đi từ khối tình chân thật

Yêu trần gian mà chẳng dám cầm tay

 

   Thưa quý vị, người ta thường nói: Đã là một nghệ sỹ thì 99% là mồ hôi, còn 1% là sự thiên khải, nhưng với riêng tôi, khi được giao một chủ đề, tôi đánh vật, bủa vây lấy nó, sống, ăn thở cùng nó cho đến khi tôi đồng nhất với nó thành một, vậy thì sự phân cách 99% mồ hôi và 1% thiên khải của sự sáng tạo mà người ta thường nói liệu có thực hay không? Hỡi các bạn, các bạn có phải là nghệ sỹ không? Các bạn hãy mau mau đi đến những đỉnh núi cao nhất để hòa tan vào sự bất di bất dịch của thiên nhiên. Và rồi, bạn hãy đi đến tận cùng nỗi khốn khổ của con người để thấy trái tim mình rung động. Từ đó, bạn hãy hành động đi… Cuộc đời sẽ khóc cho bạn, trả lại cho bạn những giọt nước mắt mà bạn đã khóc cho những người nghệ sỹ đi trước. Nghệ sỹ là như thế đó! Vậy mà, tôi thấy con người hôm nay sống thành công, thành đạt dựa trên sự thiên khải, không dựa trên mồ hôi mà họ cứ xưng họ là nghệ sỹ. Mời quý vị hãy nhìn lên đây, nơi có hai cây thông 112 tuổi nó đã qua đời. Trong đêm nay, nó sẽ kể lại cuộc đời của nó từ thuở nằm nôi cho đến khi nằm dưới nấm mồ. Phải chăng đó là một thế giới tưởng tượng của tôi, nguồn gốc nền thi ca của tôi. Vì thế, mới có góc vườn “Hãy Nghe Nhựa Sống Dâng Lên Cây Thông”. Có những đêm, tôi áp tai vào cây thông và tôi đã nghe những lời thơ nhựa sống của nó dâng lên như thế này. 

“ Kẻ thù duy nhất của ta là bản thân sự thù địch

Ta không hằn học với bất cứ ai

Nhất là bạn bè của ta, vì chúng ta là lẽ anh em với nhau cơ mà

Đối với ta, chủng tộc, tôn giáo, nam cũng như nữ,

Nhân loại là không thể chia cắt”

 

   Đó là điều mà tôi đã nghe. Còn quý vị, quý vị có cho đó là sự bịa đặt không? Vì tôi thấy có mấy anh mấy chị nhìn lên cười cười mỉa mai tôi. Tôi đã xếp đặt một không gian để đáp lại như thế này:

  Sự đa dạng là cái cần được cứu vãn chứ không phải là nội dung lịch sử mà mỗi thời đại đã đem lại cho nó. Và không một thời đại nào có thể duy trì quá thời gian tồn tại của mình cũng như mô hình tôi đang xếp đặt tại đây là tác phẩm nói về lịch sử chồng gối, gối này đắp lên gối kia thôi cứ đắp tới đắp lui mà chẳng biết đắp cho ai, cũng chẳng biết rằng người bên trong lạnh hay là nóng. Nhưng cứ đắp như thế đó.

  Vì thế hãy lắng nghe “nhựa sống dâng lên cây thông 120 năm”. Phải khuyến khích những tiềm năng kín đáo, làm thức dậy mọi thiên hướng chung sống mà lịch sử Đà Lạt 120 năm đã dự trữ.

  Còn 120 năm tới nữa thì sao? Phải xây dựng một nền văn hóa khoan dung, một thái độ năng động – đó là sự dự báo – thông hiểu và thúc đẩy cái mong muốn ra đời sự đa dạng của nền văn hóa dưới rừng thông. Có lẽ đó là lễ kỷ niệm đẹp nhất trong mọi lễ kỷ niệm, nhưng lúc đó chắc tôi và quý vị không còn trên cõi đời này nữa.

  Thưa quý vị, như  tôi năm nay 31 tuổi và 120 năm nữa, là 151 tuổi và cả quý vị nữa. Làm sao còn tồn tại trên thế gian này mà kỷ niệm. Nhưng thôi, cứ nghĩ đó là lễ kỷ niệm đẹp nhất mà bây giờ nó không ở đâu xa: Kia kìa, ở ngay đằng sau lưng của anh chị là khu vực Tri Kỷ của 120 năm cho Đà Lạt hôm nay và mai sau, còn ngay bên kia, bên tay phải của quý vị? Là tính toàn cầu của con người thông qua câu lạc bộ con người thợ thêu vẽ tranh với phiên tòa khiếu kiện miễn phí để nói về quyền trẻ em, quyền phụ nữ, quyền con người và kia là pháp quyền của loài vật dưới rừng thông: tác phẩm sau lưng tôi là hình ảnh cuộc biểu tình của các loài vật, còn dưới chân tôi là phiên tòa khiếu kiện của những loài vật dưới rừng thông. À mà còn nữa, bên trái quý vị là sự sáng thế và anh hùng ca của 120 năm dưới rừng thông.

Ngày xưa có một nàng trăng

Vén mây cổ tích ghé thăm nhân hoàn

Hương mênh mang, sắc mênh mang

Mộng mơ để lại thiên đàng cỏ hoa

   Quý khách thấy không tôi vừa mới đọc thơ là cửa sổ Ngọc Khuê Đường mở ra, có cô gái thợ thêu đang chuẩn bị mang trà đến cho quý vị. (Này cô kia ơi, chưa đến phiên mình diễn đâu, tôi còn đang diễn mà đừng có dòm dòm như thế.) Còn ngay trước mặt quý vị đây là một thằng nghệ sỹ quèn, không có tên tuổi, sống trong sự hoang đường 120 năm.

   Tôi nói điều này vì đã có những con người được nuôi dưỡng dưới rừng thông nhưng khi thành danh họ đã ra đi hết. Chẳng còn thằng nào cả. Chỉ còn mấy thằng cò, buôn lậu, với làm hàng giả thôi. Còn tôi một nghệ sỹ quèn nhưng tôi hứa sẽ trung thành với sự đòi hỏi đó, bằng cách nắm chặt lấy hai trục quay của Đà Lạt 120 năm. Đó là tính toàn cầu và sự đa dạng của thành phố tôi. Nếu quý vị ủng hộ cho tôi yêu mảnh đất này, sống và thở cùng mảnh đất này. Xin quý vị hãy cho tôi một tràng pháo tay khi tôi hát về sự trung thành của tôi với thành phố này.

 

--------------------------------

CÂU CHUYỆN SAO HÔM

 

    Chuyện kể về một vì Sao Hôm trước căn nhà Nghệ Sĩ. Vì say đắm một nàng công chúa làm nghề thêu dưới trần thế mà Sao Hôm sẵn sàng từ bỏ cuộc đời bất tử của một vì tinh tú để trở thành một người trần. Chàng đã dấu mình vào một hành tinh trôi nổi trong vũ trụ. Cuối cùng, khi giáp mặt được với Thượng Đế, nghe lời nhắc nhở của Thượng Đế rằng: Tình yêu của người trần đâu có thủy chung. Chàng hiểu ra “sự hy sinh mà mình định thực hiện là vô ích”, nên quyết định không trở lại với thế giới loài người nữa. Chính theo nghĩa đó, mà ở sân “Sao Hôm” trước căn nhà Nghệ Sỹ có dòng chữ khắc trên phiến gỗ như thế này: “Tôi chưa bao giờ nghe thấy tiếng nói nào êm ái như tiếng tình yêu, đó là kỷ niệm duy nhất còn lưu lại dưới bầu trời. Từ khi tình yêu dạy cho ngươi biết hùng biện, những lời ngươi nói được lắng nghe trong các cuộc luận bàn”.

 

--------------------------------

Thư Gởi “KẺ THÙ TRUYỀN KIẾP"

- cũng là "TRI KỶ HỮU”

 

    Họ đã dùng từ ngữ, tranh ảnh diễn đạt trực giác mơ hồ của chúng tôi cố định thành hình ảnh, thành những câu thơ dễ nhớ, chất vào vô thức của chúng tôi đầy những nét kẻ thù truyền kiếp, nếu chúng tôi còn nghi ngờ, thì họ sẽ làm cho tin chắc. Từ đó anh trở thành “kẻ thù truyền kiếp” của chúng tôi.

   Nếu chúng ta là nghệ sĩ – nhà văn – nhà thơ … đã làm khá nhiều để tạo nên kẻ thù truyền kiếp. Nó là kẻ giết người – phản bội, giết được nó là chính đáng thì chúng ta có thể làm được những điều ngược lại để hủy bỏ những huyền thoại đó?

   Vậy thì, nhiệm vụ của chúng ta - chỉ có chúng ta mới có khả năng đó - làm cho kẻ xa lạ trở thành gần gũi, triệt bỏ cái sợ do nó gây ra một cách tự nhiên, làm cho người ta quen dần và thích nó.

   Thế đấy, cái ảo ảnh nghệ thuật và ngôn từ mà sau nó là lấp ló chiến tranh, nhiệm vụ không thực hiện nổi, song nếu từ chối không tiến hành, thì đừng nói đến chuyện nghệ sĩ – nhà văn – nhà thơ vì Hòa Bình - Người Tri Kỷ vì hòa bình làm gì nữa.

 

------------------------------

CĂN PHÒNG

MỖI NGƯỜI CÓ MỘT NƠI ĐỂ THÚ TỘI

 

Nếu tôi biết điều gì có lợi cho tôi mà có hại cho gia đình tôi, tôi sẽ gạt bỏ điều đó ra ngoài tâm trí.

Nếu tôi biết điều đó có lợi cho gia đình tôi mà có hại cho mảnh đất mà tôi đang sống tôi sẽ cố gắng quên điều ấy đi.

Nếu tôi biết điều  gì có lợi cho nhóm người của tôi mà có hại cho quê hương tôi, có hại cho loài người thì tôi coi đó là một tội ác.

Nếu tôi phạm phải tội ác này xin hãy trừng phạt tôi.

 

------------------------------

NGHỆ SỸ VÀ BẢN TANGO CUỐI CÙNG

 

    Người nghệ sĩ trong cuộc du hành xuyên qua cuộc sống, anh đã bồi bổ khiêu động các hoài niệm say sưa tinh tế. Gia tăng sức mạnh thắp sáng niềm vui, anh đã khẳng định giáng phúc hóa thánh cuộc đời, một xây đắp cao ngút cho tình cảm. Nhưng bất hạnh thay, người nghệ sĩ luôn gặp những bức tường thành của những con người quá thực chứng, dựa dẫm vào kinh tế thị trường quá đáng nên họ đánh giá cao khoa học kỹ thuật, đã đưa cuộc đời này vào quá trình trừu tượng hóa, duy lý hóa nên họ đã lạc đường theo hướng núi của bằng cấp toán học. Hình tam giác là sắt thép, logarit là năng lượng hạt nhân kết hợp với hình thức trừu tượng nhất của quyền lực kinh tế, cuối cùng tạo ra cỗ máy ma quỷ, trong đó con người trở thành bánh xe vô danh tiểu tốt, khiến những con người bằng xương, bằng thịt cảm thấy ngày càng cô đơn, cô đơn tại nhà mình, cô đơn trong cuộc sống này và họ không còn ý thức được cái thiêng liêng nữa ..

    Cái giá ghê gớm phải trả cho việc loại trừ những thế lực vô thức của người nghệ sĩ trong mỗi con người. Những vị thần linh vô thức dấu mặt đã trả thù dưới dạng xì ke, ma túy, giết người, bạo dâm...  Đó không phải là vấn đề phạm tội ngày càng tăng mà người đời hay tưởng nhầm … Vì thế tôi van anh em, bằng tình yêu và hy vọng ở cuộc đời này, đừng giết con người nghệ sĩ nằm trong anh em. Không phải là bản tango cuối cùng đâu anh, hãy nhiều nữa đi để đưa con người vào những hoài niệm say sưa tinh tế, để chiến đấu chống lại sự trả thù của những vị thần linh vô thức đang tàn phá cuộc sống này …

                         Kính tặng người nghệ sỹ còn sống trong anh.

---------------------------------

 

ĐỊNH NGHĨA VỀ HÒA BÌNH

 

    “Không thể chỉ là không có xung đột vũ trang” mà còn “chủ yếu bao hàm một quá trình tiến bộ, công lý và tôn trọng lẫn nhau giữa các dân tộc. Nhằm đảm bảo xây dựng một xã hội Quốc tế, trong đó mỗi dân tộc đều tìm được chỗ đứng thực sự của mình và đều có phần mình trong những tài nguyên tinh thần và vật chất của thế giới”.

 

----------------------------------

 

TẢN MẠN “ NGƯỜI ĐẬP VỠ TƯỢNG PHẬT”

 

     Tôi và anh em họa sỹ ôm đàn ngồi hát tại Agora – “XQ bày tỏ”. Một gã đàn ông râu ria lổm chổm khó xác định được tuổi, quần áo nhàu nát vá víu ngồi bệt vào một góc, tựa vào tảng đá “Phù sinh biến màu”, con mắt vô hồn, bên cạnh có chai nước suối lavie cũ, tróc cả nhãn, đựng lưng chừng một thứ nước không màu sắc, cố nhiên cũng có thể là nước lã.

    Một người đàn ông cao lớn đang chầm chậm bước qua. Hai tay thọc vào túi quần, chiếc măngtô đắt tiền mở hé để lộ ra một chiếc áo vest sang trọng màu lam, vẻ mặt vô cảm, tóc bóng mượt, người đó toát ra một vẻ sung túc. Ông ta dừng bước trước kẻ đang ngồi, chìa ra một mẫu giấy nhàu nát rồi tiếp tục đi với nhịp chân như cũ. Gương mặt người say sáng lên một niềm vui bất ngờ: Không xin mà lại được cho. Tay gã run run khi mở mẩu giấy, một mảnh giấy quảng cáo cắt ở một tạp chí. Gã nhìn về phía người ban ơn cho mình lúc ấy đã cách xa vài bước, giơ nắm tay lẩm bẩm vài câu gì nghe không rõ. Người đàn ông kia không dừng chân, không quay người lại hay thay đổi bước đi.

   Một người phụ nữ mặc chiếc măngtô da màu đỏ nhìn thấy mọi chuyện từ đầu cười khe khẽ cùng với người bạn trai và theo dõi cuộc “săn đuổi” bắt đầu.

   Gã say nhao người đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đống giẻ bỏ lại đằng sau còn hằn dấu người hắn. Gã loạng choạng rảo bước đằng sau kẻ hành hạ gã, mồm vẫn lẩm bẩm: Tại sao? Tại sao hắn lại làm như vậy? Tôi có xin gì hắn đâu, sao hắn làm như vậy – trong khi bước chân đều đặn đưa người đàn ông mặc chiếc áo măngtô đã sang bên Cầu Lạc Phố, gần đến cửa Phố Nghệ Thuật. Ông ta không một lần nhìn lại đằng sau hoặc thay đổi nhịp bước.

   Tôi chờ đợi gã say rượu cố sức lần cuối, lao người lên như một viên đạn bằng giẻ bẩn đâm bổ vào tấm lưng to bè của ông kia nhưng đến phút cuối cùng, gã đổi ý, vứt bỏ mẩu giấy vô giá trị, nhổ mạnh và to một đống dãi. Một vài giọt nước dãi bắn vào đôi giầy da quý của người đàn bà nở nang và bà này tức giận dạt qua bên, va vào bức tượng Phật đang trưng bày cạnh đó. Bức tượng đổ lăn kềnh ra giữa đường. Nụ cười trên miệng Đức Phật vỡ tung, nhưng nụ cười thương xót đó vẫn còn đọng mãi trong tôi.

 

------------------------------------

KHÔNG GIAN HỒ LỬA 

ĐÀ LẠT - XQ SỬ QUÁN

 

   Lời đầu tiên xin gởi lời chúc tốt đẹp nhất đến với quý vị, cảm ơn quý vị đã về đây để tham dự chương trình với người nghệ sỹ sống về đêm XQ. Trong quý vị, nếu có ai không chịu được cái lạnh của đêm Đà Lạt thì xin mời quý vị có thể lên ngồi trong căn nhà Lịch Sử Hồi Sinh bên Hồ Lửa. Ở đó cũng có thể theo dõi chương trình. Và để cho không gian ấm hơn, những Nghệ Sỹ Sống về Đêm xin gởi đến quý vị những ly rượu Hương Tri Kỷ.

   Kính thưa quý vị! Đà Lạt Sử Quán đã có một sân khấu Những Cánh Chim Bay Đêm Tìm Kiếm hay Nhà Hát Nhỏ Nghệ Nhân. Tại sao lại mở thêm một sân khấu giữ hồ này, gọi là Sân Khấu Hồ Lửa.

   Đây là một không gian dành cho Người Nghệ Sỹ Sống về Đêm XQ vào thứ 7 đến suy tư, nên có thể  gọi đây là Khu Vực “ Những Suy Tư Vào Ngày Thứ 7” để kêu gọi những con người dấn thân vào hành động cũng như truyền thuyết đã kể rằng: Thượng đế tạo ra thế giới này  trong 6 ngày, ngày thứ 7 ngài nghỉ ngơi, ngày thứ 8 ngài đuổi Adam và Eva ra khỏi vườn địa đàng, ngày thứ 9 là ngày của con người, ngày của chúng ta. Chúng ta có thể tàn phá, hủy diệt thế giới này và chúng ta cũng có thể xây dựng thế giới này trên sự yêu thương, lẽ phải, hạnh phúc, điều đó tùy thuộc vào mỗi chúng ta. Và những suy tư ngày thứ 7 đó  luôn nhắc nhở chúng tôi về những vai trò của người Nghệ Sỹ. Thưa quý vị! người nghệ sỹ trong xã hội giống như sinh lý của một cơ thể, sinh lý phát triển thì cơ thể phát triển, và cơ thể sẽ héo khô như một cây sậy nếu như sinh lý không phát triển. Cơ thể xã hội cũng vậy, chỉ phát triển khi xác định được vai trò của người nghệ sỹ. Người nghệ sỹ là người nắm bắt, nhìn thấy được những cuộc khủng hoảng và anh ta đặt tên cho nó, dàn dựng về nó để kêu gọi mọi người cùng suy nghĩ về nó, từ đó tạo nên những triển vọng cho tương lai. Nên trong mỗi tác phẩm, nếu suy ngẫm thì sẽ thấy nó có một khối lượng mới, một tỷ trọng mới, một chiều kích mới mà chúng ta xưa kia vẫn thấy bình thường. Nên sân khấu bên Hồ Lửa cũng là một không gian trình diễn Nghệ Sỹ và Sự Khác Biệt, bởi vì người Nghệ Sỹ là người luôn đi tìm kiếm cái mới, tạo ra cái mới, nếu không làm được như vậy thì có là Nghệ Sỹ Lớn được mọi người công nhận cũng chẳng là gì.

   Khái niệm mới giống như một đứa bé vừa ra đời, nó cần được nuôi dưỡng, chăm sóc, 50 năm sau nó mới sinh hoa kết trái. Và lúc đó nó làm cho xã hội trở nên mạnh mẽ. Nhưng chúng ta cũng biết, buồn thay, thất vọng lắm vì những khái niệm mới được đưa ra luôn bị phê phán, bác bỏ. Bởi vì người đời luôn đến với Nghệ Thuật, họ đòi hỏi một công thức, một thông điệp và nếu như điều đó không hợp với nhận thức của họ thì họ phê phán hoặc bất đồng.

   Vậy nên Sân Khấu Hồ Lửa này là không gian trình diễn Nghệ Sỹ và Sự Khác Biệt để động viên cho Nghệ Sỹ Sống Về Đêm chúng tôi luôn có niềm tin khi sáng tạo ra những khái niệm mới.

   Tất cả những điều tôi nói được thể hiện thông qua các mô hình triển lãm quanh Hồ Lửa. Như quý vị khi đến đây, đã bước ngang qua chợ Dân Sinh của Nghệ Sỹ Sống Về Đêm, Bếp Ăn của người Nghệ Sỹ Sống Về Đêm, Góc Mỗi Người Có Một Nơi Để Thú Tội bên tay phải Căn Nhà Lịch Sử Hồi Sinh bên Hồ Lửa, hoặc là trên bàn ăn xung quanh Hồ Lửa, nơi hằng năm chúng tôi tổ chức tại đây Hội Chợ của Lòng Căm Thù hay Cái Chết Trắng của người Thợ Thêu, thể hiện qua chiếc ghế đang xoay xoay trước mặt quý vị. Người Nghệ Sỹ luôn tìm kiếm bản thân mình qua tiếng xôn xao của đồng loại. Nếu không có sự động viên, chia sẻ, không có tiếng xôn xao của đồng loại thì chúng tôi chẳng là gì cả. Nên xin quý vị chia sẻ, động viên cũng như nếu như quý vị có gì không đồng tình thì xin ghi vào tờ giấy mà chúng tôi đang đặt sẵn gần quý vị. Một lần nữa chúng tôi xin chân thành cảm ơn. Và bây giờ chương trình của chúng tôi xin phép được bắt đầu. Trước tiên đó là chương trình giới thiệu về Chợ Dân Sinh của Nghệ Sỹ Sống Về Đêm do Nghệ Sỹ Yến Nhi, Nghệ Sỹ Srina, Nghệ Sỹ Đăng Phú, Nghệ Sỹ Bá Quang Thiện trình bày.

 

1. Đây là chợ Dân Sinh của Người Nghệ Sỹ Sống Về Đêm. Chợ Dân Sinh là gì? Tôi thì vẫn nghĩ chợ dân sinh là một khu chợ tự phát do người dân lập ra để bán, trao đổi sản phẩm mà mình có, thể hiện đời sống cộng đồng. Nhưng nếu ai đó muốn biết về sự hãi hùng của cuộc chiến tranh thì hãy thử vào tham quan khu chợ dân sinh tại Sài Gòn, nơi bán những vật phế thải của cuộc chiến đã qua. Ở đó, có những con người bán không phải để mưu sinh về vật chất, mà bán đi niềm tuyệt vọng, nỗi cô đơn cùng cực, những đau khổ khốn cùng, những hận thù huynh đệ tương tàn, bán cả những hệ lụy mà cuộc chiến để lại.

 Chúng ta thử nghe lời bài hát ru con của người mẹ buôn bán trong khu chợ dân sinh

Con ơi, hãy ngủ đi

Ngoài kia giặc đang đến

Chó tru trong nghĩa trang

Cha thì ra mặt trận

Anh con tin tức lâu lắm rồi chưa nhận được

Con ơi hãy cứ ngủ đi.

     Đó, người mẹ trong chiến tranh, bà không hát ru bằng những lời hoa bướm mà bằng sự thành thật, bom nổ, đạn rơi, bà vẫn ru con bằng tiếng ru của chiến tranh, và sự thành thật của người mẹ đã giúp cho bà tay không ngồi trên cái không có gì để vạch ra một lý lẽ sống cho thế hệ mai sau. Chợ dân sinh của người đàn bà là như thế. Đó là sự thành thật của người mẹ đưa con vào tương lai.

     Ngày hôm nay, chúng tôi mở ra Chợ Dân Sinh này để nhắc lại vai trò của người Nghệ Sỹ trong cuộc sống hôm nay. Nếu như quý vị muốn chia sẻ với chúng tôi khát vọng: rồi một ngày kia lịch sử chiến tranh sẽ không bao giờ còn lặp lại trên đất nước Việt nữa thì hãy mua một món đồ ở đây.

2. Đây là Khu Ẩm Thực của Nghệ Sỹ Sống Về Đêm, có bán những món ẩm thực: bò cạp hun khói, rau rừng nấu thịt kiến, dế mèn phiêu lưu ký chiên bơ, rắn mối nấu với chuối rừng…Tại sao lại là những món ăn kỳ quặc, gớm guốc, độc ác, vì người ta thường nói: một cuộc chiến tranh đi qua, không những mất mát lớn lao về của cải vật chất, sinh mạng con người. Mà cái mất mát lớn hơn chính là sự thụt lùi về lại với cái dã man của con người sau cuộc chiến.
3. Chiếc giường hóa rắn

    Đêm, có một nghệ sỹ say rượu và đến ngủ trên chiếc giường này và ông thấy mình “Biến” thành con rắn “Khổng Lồ” làm cho gia đình – cộng đồng – những người thân thích hoảng sợ – vì họ buộc phải tìm hiểu lại bản thân họ, xác định lại các chức năng cá nhân và tập thể của họ – ông thấy mọi người cự tuyệt và “không hiểu” ông. Rốt cuộc ông bị bỏ mặc cho chết đói. Ông mãi mãi trở thành con gì đó đáng sợ của xã hội. Mọi sự cố gắng để xã hội và cộng đồng thừa nhận tính chất “khác” đó, nhưng cho dù xã hội có phủ nhận - nó sẽ không bao giờ trở lại như cũ.

    Nhưng đến cuối câu chuyện của anh kể, có một em gái thợ thêu “Đứng bật dậy và vươn cao tấm thân non trẻ của mình”. Sự khẳng định nữ tính và tuổi trẻ này nó cho anh một sự hứa hẹn của những ngày tháng con lại của cuộc đời, đó là sự hồi sinh và đổi mới của cái thế giới cũ mòn của tập quán và ước lệ.

4. Những chiếc bàn ăn quanh Hồ Lửa, nơi tổ chức “Hội Chợ Của Lòng Căm Thù” cũng vì lòng căm thù mà chúng ta thống nhất tổ quốc để đánh đuổi ngoại xâm, và cũng vì lòng căm thù mà chúng ta chia rẽ, cho nên tại chiếc bàn này, chúng tôi cùng ngồi với nhau, để làm sáng tỏ sự việc và gieo vào đầu óc mỗi người mầm sống của tinh thần chấp nhận, chia rẽ lẫn nhau. Sự hận thù, chia rẽ có thể hóa thân thành sự tôn trọng

   Tại Hồ Lửa này, nó đã dạy cho tôi thấy những hố sâu thăm thẳm của thuyết tương đối. Thấy những kích thước kinh khủng của tấn trò đời nhưng đồng thời cũng thấy cả những khía cạnh khôi hài của vở bi kịch

5. Hồ Lửa, nơi lưu giữ chiếc ghế bị đốt, nó chứa đựng sự khao khát cải thiện toàn diện thân phận con người phụ nữ để đạt đến tự do ý chí cá nhân. Đó cũng là nguyên tắc chỉ đạo một nghệ thuật thêu, đoạn tuyệt với một hình thức thêu đã trở nên xơ cứng, để tiến lên nghệ thuật thêu tiên phong và giữ lại nghệ thuật thêu cổ điển được thể hiện thông qua các tác phẩm “Hy Vọng” thành toại của nghề thêu trong vườn Tri Kỷ Hữu.
6. Căn nhà Lịch Sử Hồi Sinh bên Hồ Lửa
7. Bảo Tàng Hoa
8. Núi gươm đàn của cha

    Hàng năm vào ngày 13/12 (Tri Kỷ Hữu), người thợ thêu lên thắp hương và thuyết phục người cha, thậm chí buộc người cha hãy khoan dung đến với mình. Vì trong nghệ thuật của mình muốn phát triển thì tự do ý chí cá nhân là điều cốt lõi.

    Tự do ý chí cá nhân (sự giải phóng và phát hiện ra chính mình) thực hiện được khi có can thiệp từ bên ngoài hoàn toàn bất ngờ. Sự can thiệp này là hành động ân xá – khoan dung.

    Nàng kêu gọi người cha ban cho mình đặc ân (môi trường – giáo dục – y tế - nhà ở - việc làm…) để thực hiện lĩnh vực tự do ý chí.

9. Người Quỷ bên Hồ Lửa

   Mỗi khi nghe nhạc Trịnh Công Sơn, tôi thường nghĩ chắc hẳn trong con người ông phải có một con quỷ mới có thể viết được những điều như thế. Bản thân quỷ phải là một thế giới, mới chứa chấp những điều gớm guốc như thế. Từ thiên giới đến địa ngục, qua trần gian mới có thể sáng tác một loại âm nhạc như vậy.

   Âm nhạc của ông là cả một kho duyên sắc mang bản chất siêu hình, đúng hơn “ma quỷ”. Để trêu chọc và đánh lừa con người, ma quỷ thường sử dụng những sinh vật cô đơn được chúng phú cho sức mạnh quyến rũ không sao cưỡng nổi… nên chúng đã biến Trịnh Công Sơn thành một gương mặt âm nhạc không gì động chạm tới được.

   Bức thư gởi Trịnh Công Sơn của cô thợ thêu đề ngày 13/12/2010 (ngày Tri Kỷ Hữu)

   …Hãy còn nhiều (…)những sai lầm quái đản (…) chỉ có anh sống lại mới viết được những bản nhạc “Sai Lầm Quái Đản” ấy…

   Cái câu chuyện về nhạc của anh, xa xưa rồi mà bao giờ cũng thời sự. Trong đó con người từ ảo tưởng chuyển sang thất vọng, một câu chuyện tình yêu và bạo lực, về chiến tranh và say sưa kinh tế - cho tới phần cuối là khát khao khoan dung và cứu chuộc…

10. Cuộc gặp gỡ các nhà sáng tạo vì một thế giới duy nhất

Bảo tàng Hoa của người thợ thêu XQ gồm 4 khu vực.

1. Nơi lưu giữ 12 danh hoa trên Thành Phố Đà Lạt
2. Khu vườn sinh thái Hòa Bình Cho Muôn Loài
3. Khu vực triển lãm Nghệ Thuật Đương Đại: căn nhà Ngọn Lửa Xanh
4. Nói về Giấc Mơ của Côn Trùng

    Thợ thêu XQ xây dựng nên Bảo Tàng Hoa này vì chúng tôi luôn bị ám ảnh bởi một nỗi lo lắng: rồi ngày kia, mọi sinh vật trong thiên nhiên rồi sẽ biến mất. Và chúng tôi hiển thị nỗi lo lắng ấy qua Bảo Tàng Hoa này để khám phá những không tưởng tiềm tàng ẩn trong mỗi phiến đá, hốc cây, trên mỗi chiếc lá, để lại những tiếng gió năm tháng, tiếng gọi màu xanh của vcon chim cu, vị đắng của loài hoa dại, tiếng than của côn trùng hay tiếng tắc lưỡi chuyển mùa của tắc kè… và người thợ thêu đón nhận chúng, giải thoát cho chúng khỏi sự vô danh với một lòng tin ngu ngơ thâm căn cố đế, thiết lập thơ ca trên dòng sông tàn nhẫn của thời gian.

 

-----------------------------------

KẾ HOẠCH THẦN THÁNH

 

    Sợi chỉ ước mơ của XQ giới thiệu một quê hương Việt Nam được chế tạo từ “vật liệu tựa như một giấc mơ” nơi mà cái tượng trưng và cái tưởng tượng hòa tan vào thành một hiện thực mới. Một đất nước không phải là một xứ sở địa lý và lịch sử trần tục mà là xứ sở của trác việt mơ ước. Xứ sở của văn hóa là một cường quốc về tinh thần thay cho xứ sở các viên tướng – chính khách… bằng đất nước của ngữ pháp, của các nhà thơ…

   Đó chính là tương lai của quá khứ, nó sẽ có một vai trò cứu thế mở rộng một cách tượng trưng thành Đức Mẫu 120 năm và tiên mẫu Âu Cơ Việt Nam mở rộng hơn nữa là “Người Mẹ Vũ Trụ”

  Sợi chỉ ước mơ chính là một bản trường ca dân tộc (thông qua bài văn tế của giáo sư Anh Hùng Lao Động Vũ Khiêu ) kể lại chuyến đi khám phá của sợi chỉ trên nền lịch sử của dân tộc - và tiếp theo cải biến thành một cuộc hành trình khai tâm với con người khác, với những chiến công khác, những hình ảnh tượng trưng trong công cuộc tìm kiếm tâm linh – cái huyền bí “Tiên Mẫu Âu Cơ hằng mong chờ” của người con đất Việt là hiện thân huyền thoại của cuộc tìm kiếm ấy – người mẹ mãi mãi mong chờ người con trở về – trở về với cội nguồn dân tộc, đó là sự báo hiệu sự ra đời của một nền “phục hưng mới”. Làm rực cháy chủ nghĩa yêu nước – khơi dậy trong mỗi con người chúng ta một sự hoài cảm quá khứ và cả tương lai.

   (Tại Hồ Người Mẹ Trái Đất (Hồ Lửa) luôn tạo một cảm giác u hoài và khắc khoải vì bị phân thân giữa tiếng gọi ra đi và niềm quyến luyến quê hương)

   Đó chính là vận mệnh đích thực và tối thượng của sợi chỉ ước mơ mà so với nó những công tích vcủa những nhà kinh tế – quản trị – chính khách chỉ là một cuộc tổng diễn tập mờ nhạt và gò bó… Sẽ đạt đến sự viên mãn thần thánh.

   Sợi chỉ ước mơ – nói đến cuộc khám phá của người thợ thêu XQ chính là người sáng tạo nên “thế giới hiện đại”. Những khám phá của họ trước hết là một “hành động văn hóa” “tạo dựng văn minh”

   Kêu gọi một cuộc “chiến tranh thần thánh” khác. Đó là cuộc đấu tranh cho hòa bình – tình hữu ái – các tín ngưỡng các nền văn minh Đông – Tây – Bắc - Nam tiếp cận và gặp gỡ nhau.

   Sợi chỉ ước mơ muốn mời mọi người hãy đến với tinh thần khám phá và du hành mới này. “Chúng ta phải bắt đầu bằng việc để cho mình say cái say của ước mơ này, hấp thụ nó vào mình – bồi thịt đắp hình cho nó… Sau đó ngay trong linh hồn mỗi chúng ta, sẽ xuất hiện một phép màu chưa từng thấy vì từ đấy sẽ nảy mầm những khám phá mới – sáng tạo mới – hình thành nên một thế giới mới

   Và trong bài ca “Đưa Mẹ Về Trời” tại Hồ Mẹ Trái Đất  “Trời cao sẽ mở cửa đón linh hồn những đứa con đi tìm sợi chỉ vàng”

 

-----------------------------------

Nơi Gặp Gỡ

NHỮNG NGƯỜI PHỤ NỮ

BÊN HỒ ĐỨC MẪU ĐÀ LẠT 120 NĂM

 

    Tôi phát hiện những người phụ nữ có những hoàn cảnh cuộc sống khác nhau nhưng khi bên hồ nước “Đức Mẫu Đà Lạt” đều có những ý thức về động tác, sự êm ả của nhịp điệu, giữ được sự sống động truyền thống.

    Qua sợi chỉ ước mơ, nó diễn đạt một thế giới mà họ “phát hiện” vốn không thể tự biểu hiện nào khác như là – định mệnh, ý nghĩa cuộc đời – hy vọng sâu kín – xác tín ẩn dấu - thể hiện qua những ý niệm – biểu trưng – huyền thoại và cả mơ mộng.

   Tôi xin Ba mình diễn đạt và triển lãm chủ đề này ở tại đây.

 

Cám ơn Ba và Các Cô.

------------------------------------

THANH GƯƠM ĐÁ

• Lửa cháy XQ Sử Quán có còn gì không con?

Điện thoại của mẹ tôi sau một đêm XQ Đà Lạt Sử Quán bị cháy. Tôi trả lời qua điện thoại:

• Dạ chỉ còn duy nhất một viên đá?
• Con hãy lượm viên đá và nói với mẹ rằng “Con của mẹ là một quý ông”

Từ đó, tôi mài viên đá thành một thanh gươm dành cho quý ông. Để sau này cho con mình vượt qua gian khó: Vì con là một quý ông.

Cũng vào lúc đó, Cụ Vũ Khiêu (nhà văn hóa Việt Nam) điện vào đọc hai câu đối:

Trời thử hiền tài cho đốt lửa

Phật thương nghệ sỹ cứ tuôn vàng

 

-------------------------------------

Bạn có phải là một người nghệ sỹ không?

Bạn hãy mau mau đi đến những đỉnh núi cao nhất để hòa tan vào sự bất di bất dịch của thiên nhiên… Và rồi bạn hãy đi đến tận cùng sự khốn khổ của con người để thấy trái tim mình rung động…

Từ đó bạn sẽ hành động. Cuộc đời sẽ khóc cho bạn, trả lại những giọt nước mắt mà bạn đã khóc cho những người nghệ sỹ đi trước.

Nghệ sỹ là như thế đó.

 

--------------------------------------

CHIẾC GIƯỜNG HÓA RẮN

      Đề nghị anh chị em nghệ sỹ thảo luận và sáng tác “Hóa Rắn” của họa sỹ T.

     6.12.2010 đêm say rượu ngủ trên chiếc giường rắn trong phòng này, thấy mình “Biến” thành con rắn “Khổng Lồ” làm cho gia đình – cộng đồng – những người thân thích hoảng sợ – vì buộc phải tìm hiểu lại bản thân họ, xác định lại các chức năng cá nhân và tập thể của họ – anh thấy mọi người cự tuyệt và “không hiểu” anh. Rốt cuộc anh bị bỏ mặt cho chết đói. Anh mãi mãi trở thành con gì đó đáng sợ của xã hội. Mọi sự cố gắng để xã hội và cộng đồng thừa nhận tính chất “khác” đó cho dù xã hội có phủ nhận - nó sẽ không bao giờ trở lại như cũ.

     Nhưng đến cuối câu chuyện của anh kể, có một em gái thợ thêu “Đứng bật dậy và vươn cao tấm thân non trẻ của mình”. Sự khẳng định nữ tính và tuổi trẻ này nó cho anh một sự hứa hẹn của những ngày tháng con lại của cuộc đời, đó là sự hồi sinh và đổi mới của cái thế giới cũ mòn của tập quán và ước lệ.

     Anh chị nghệ sỹ nào “NHÁT GAN” đừng nằm trên chiếc giường rắn này.

 

------------------------------------

KHÔNG BIẾT CHỤP HÌNH

 

   Không phải là cái tật. Mẹ tôi khi cầm máy chụp hình, chụp hình ảnh trên tivi trong khi xem, bảo tôi: “Mẹ có cảm tưởng là các trái tim không thương nhau nừa và tất cả câu chuyện về đầu tư phát triển này là một chuyện ảo tưởng, tan vỡ, trong đó tất cả mọi người đều tức tối – ganh ghét – đố kỵ nhau”. Làm sao có thể chụp hình trên tivi được? – tôi nói.

   Người ta không nói đến nguyên nhân thất bại – không nói gì đến sự lãng phí – vì sao món nợ điên rồ đó mắc phải – những người trẻ tuổi và cha mẹ của họ không biết đến sự tồn tại của món nợ này, không biết đến hiện tại và tương lai của họ đang bị cầm cố.

   Một bên là những con người không có quyền được thông tin gì cả và một bên có những con người nắm quyền định đạt nhưng thái độ im lặng hoặc ngạo nghễ và kiêu căng, không thèm nghe gì cả.

   Những bức ảnh này được diễn ra như thế đó đã có một nền “Văn Hóa Im Lặng”.

   Mẹ tôi, bà đã suy nghĩ kỳ lạ…

   Tôi quyết định đem những bức ảnh này triển lãm và ghi lại câu chuyện trên.

   Nếu quý khách không đồng ý có thể gạch ngang những bức ảnh này của Mẹ tôi.

 

----------------------------------

 

LỊCH SỬ CỦA NỖI NHỤC NHẰN MỘT NGƯỜI PHỤ NỮ

(Những hình ảnh hoen ố của thế giới bức tranh về người phụ nữ)

     Nhục nhằn là một cấu trúc không sờ thấy được nên nó ngăn cản người ta không hiểu, không thấy về sự hoen ố bức tranh thế giới phụ nữ. Nhục nhằn là trong những điều khiến người ta không thiết đến tính mạng nữa. Không những người ta chấp nhận liều mạng mà còn bất cần nó. Nếu không tính đến nỗi nhục chất chứa thì không thể hiểu được những hình ảnh phụ nữ được báo chí đưa lên hàng ngày đầy sự mỉa mai và thương xót đối với tất cả mọi người và đối với bản thân chúng ta.

    Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta thấy những dấu hiệu một thế giới về một chủ nghĩa khoái lạc rất phàm tục mà chúng ta có thể thực hiện được một phần nào do sự thiếu thốn. Nhưng chính thế là càng dữ dội vì chưa thỏa. Thứ đến sự biến mất tầm văn hóa liêm sỉ và xấu hổ không còn ý thức được cái thiêng liêng nữa, và cuối cùng là một thứ hổ lốn phi lý trộn nháo nhào các giá trị truyền thống – hiện đại – tiêu thụ – văn hóa … vào một cấp độ trong một cuộc sống người ta không còn ý thức cái thiêng liêng nữa.

   Dục năng đang xâm chiếm đời sống không những là dục năng nhục thể mà còn là máy móc – hàng hóa trở nên đầy thèm khát và bản chất con người trở nên giống máy móc và hàng hóa.

   Ngày nay làm sao có thể nói đến ý thức liêm sỉ – xấu hổ và cái thiêng liêng nữa. Nguời ta đã nhổ toẹt vào quy phạm phẩm hạnh được áp đặt từ thời xa xưa. Đã đành sai phạm ứng xử đó là biếm họa của văn hoá truyền thống (liêm sỉ - xấu hổ - thiêng liêng).

   Ứng xử tốt không thể thay thế cho sự cao thượng tâm hồn. Thậm chí con đường từ ứng xử tốt đến cao thượng tâm hồn đầy thử thách và khó khăn. Mặt khác con đường dẫn đến những lệch lạc như thói đạo đức giả lại quá dễ và tràn giang. Than ôi! Làm sao người ta lại không xót xa với cái thực tế phụ nữ và trẻ em đem buôn bán hàng ngày – trường hợp tệ nhất là chính những người bảo vệ đó lại tham gia theo nhiều hình thức…

   Sự thả lỏng đến tột cùng về văn hóa liêm sỉ – xấu hổ – thiêng liêng khác xa tội lỗi ngày xưa phạm phải trong đam mê, cũng như u ác tính khác xa u lành nó có thể dẫn đến những hậu quả không lường.

   Tôi vẫn hy vọng vào truyền thống văn hóa của người phụ nữ, nhất là phụ nữ làm nghề thêu bền vững hơn tất cả. Khả năng tồn tại và giáo dục con cái của họ trong những hoàn cảnh cực hạn phi thường. Trong lịch sử truyền thống văn hóa của họ vẫn dai dẳn sau những thử thách ghê ghớm. Điều đó xảy ra nhiều lần trong lịch sử mà tôi chắc rằng hiện tại cũng là một mà thôi.

   Nguy cơ lớn nhất đối với truyền thống văn hóa không phải là “cái chết” mà là sự suy thoái. Vì chúng ta chú tâm vào khoa học - kỹ thuật hơn là văn hóa (kể cả gia trưởng) nó sớm biến văn hóa đó trở thành “siêu tâm lý học” hay đúng hơn “siêu tiếp thị” tóm lại thành một thứ hàng hóa. Chính tai tôi đã từng nghe những con người được trọng vọng trong xã hội tham quan tại - XQ Sử Quán – tuôn ra ngữ điệu quen thuộc với đôi tai Việt Nam “ối dào! Văn hóa gì phụ nữ nghề thêu - chẳng qua để kinh doanh kiếm chác thôi mà!”

   Lạy đức tổ nghề thêu! Những người bảo vệ! nền văn hóa tự nhiên của người phụ nữ bị đe dọa sự hủy hoại văn hóa truyền thống một cách có hệ thống. Một sự phủ nhận quyền được có một nền văn hóa ngành nghề cần có tâm linh sáng suốt và tiếp thụ những dữ kiện khách quan, hai điều thiết yếu cho xung động sáng tạo cho người phụ nữ Việt Nam trong tương lai.

   Những năm qua phụ nữ nghề thêu đã mang lại những tác phẩm lớn sinh ra từ nguồn cảm hứng văn hóa nghề nghiệp như: 12 tác phẩm “Tri Kỷ Hữu” – tác phẩm “Ước Nguyện Ngàn Năm Thăng Long”, tác phẩm “Khúc Hát Nguồn Cội”.... không có nền văn hóa nghề nghiệp đó thì khó có những tác phẩm mà tôi có thể kể nhiều thêm nữa tại XQ Sử Quán.

   Tại sao lại có điều nghịch lý như vậy. Liều thuốc trở thành căn bệnh. Không phải là một sự khởi đầu mới, một bước lùi chứ không phải bước tiến? Nói tóm lại nó “phá hoại” của cái lẽ ra phải ngôn ngữ?

   Thử đi vào vấn đề: chúng ta đang chịu sự tác động của văn hóa công nghệ tư tưởng phương tây (không phải hệ tư tưởng) sự phát triển cơ cấu xã hội kinh tế v.v… trong thế giới hiện đại có chiều hướng bắt các nỗ lực con người phải phục tùng việc thỏa mãn các nhu cầu vật chất. Chính tấm gương nền văn hóa phương tây này làm cho con người hình như bị tước đoạt những nguyện vọng tự do – tình yêu và thi ca. Các nhu cầu dường bị rút gọn chỉ là tồn tại và chỉ tồn tại mà thôi.

   Các phương tiện truyền thông, thậm chí một số hoạt động văn hóa nhằm mục đích tôn vinh sự phồn vinh vật chất tối đa. Một số cách giáo dục hiện nay nâng việc thỏa mãn các nhu cầu vật chất lên hàng giá trị tinh thần thành một biểu tượng của văn minh đôi khi đi đến chỗ đề xuất những cách thức thỏa mãn các nhu cầu vật chất và ca ngợi một hình ảnh con người như một sinh linh thưởng thức “thân phận nô lệ” của mình tự coi mình là một thứ hàng hóa biến con người thành con ốc vít, một bộ phận trong cổ máy (Vì thế ở XQ Sử Quán có loại hình nghệ thuật bi thảm siêu hình - nơi giành giựt con người ra khỏi cỗ máy đó)

  Những khuynh hướng đó kèm theo một cảm nghĩ lan rộng đôi khi được che dấu về sự ưu việt của văn hóa phương tây – sự ưu việt của văn hóa nghề nghiệp - giới tính – của anh hay chị ta khi đến với người phụ nữ nghề thêu khỏi cần nhấn mạnh đến hàm ý khinh rẻ của nó đối với văn hóa thợ thêu (mà một số người đã đến đánh giá rằng: phụ nữ nghề thêu làm gì có văn minh). Đối với nghề thêu không có gì khác ngoài văn hóa của mình nếu như bị mất đi cái văn hóa đó thì sẽ mất hết, kể cả bản thân họ.

    Chính tôi cũng nghe và thấy được điều này nơi một người đang nắm giữ công cụ phương tiện thông tin. Đáng lẽ ra nó là tài sản của nhân dân, anh ta phải có trách nhiệm bảo vệ những gì tốt đẹp nhất ở những con người thấp bé. Nhưng ngược lại anh ta sử dụng nó như một thứ vũ khí và hàng hóa: muốn giam hãm, tha hóa người thợ thêu. Người thợ thêu nhìn nhận bản thân mình theo nhận định của người khác (hay đúng hơn là của anh ta). Cực kỳ nguy hiểm hơn nữa nó huyễn hoặc anh ta về sự ưu việt văn hóa nghề nghiệp của mình, tóm lại là nền văn minh của anh ta.

    Để soi sáng vị trí của người phụ nữ trong nghề nghiệp của họ đừng bao giờ nhìn nhận văn hóa nghề nghiệp của họ bằng tính duy lý, năng lực kỹ thuật hướng về tiêu thụ và kể cả tính gia trưởng. Cái tiêu thụ đồng nhất nó và nó trở thành phụ thuộc. Thị trường – năng lượng – chiến lược là những thứ dễ thấy hơn con người và các vấn đề lớn lao của con người. Đó là nhãn quan mang nặng tính chức năng, che dấu con người và phơi bày ra một cỗ máy.

   Hiện nay, cách nhìn nhận sản xuất theo kiểu đổi mới các phương tiện hơn là đổi mới con người. Các phương tiện nô dịch con người chứ không phải giải phóng con người (giáo dục). Cái được sản xuất ra quan trọng hơn bản thân con người, sự tồn tại của con người trở thành một bộ phận của cỗ máy. Khi đó bản thể thuộc về một kẻ khác. Ngày hôm nay, cảm giác của chúng ta như sống trong một phòng thí nghiệm mênh mông các khuynh hướng đang thử thách – phổ cập và bắt rễ khiến con người trên phương diện sinh vật tự do và sáng tạo gần như không có.

--------------------------------

NHẬT KÝ SAO CHIẾU MỆNH CỦA TÔI

 

     Tôi chưa hoàn thành công trình này đúng như lời hứa. Trong khi hết lòng cầu nguyện ơn trên phù hộ cho tôi tránh được mọi sai lầm. Nếu có ai thấy trong công trình này có chỗ nào sai; hay có biết cách nào làm hay hơn, tôi xin sẵn sàng tiếp thu. Sự tạ tội duy nhất của tôi là cố gắng đem hết tâm sức vào công việc này, hơn những người viết và những người hay “quy chụp” cốt nhằm được thưởng công hay do động cơ vì lợi ích riêng thúc đẩy.

     Tôi đã làm việc trong điều kiện cực kỳ khó khăn và nguy hiểm hình như số trời đã định cho tôi phải sống trong tình cảnh “lưu vong”, trong tình cảnh phải đi lang thang hết nơi này đến nơi khác tôi chỉ cần nhắc lại rằng trong suốt thời gian này tôi cũng còn bận nhiều công việc khác tưởng như vậy có lẽ cũng đủ. Nhưng tôi cũng đưa ra cách giải thích những ai muốn phê phán hay chỉ trích công trình này và đồng thời cũng cho thấy (lý do tại sao) .

    Qua tập sách “Nhịp điệu hờn dỗi của người thợ thêu” quá trình soạn thảo tác phẩm này còn nhiều sai sót vì trong một thời hạn quá ngắn tôi lại bán vì không đủ kinh phí để xuất bản và tặng cho mọi người.

 

Trích nhật ký

“Sao chiếu mệnh của tôi”

----------------------------------

“TIẾNG THÉT” TRONG MỘT TOA TÀU

Nhật ký “TUYÊN NGÔN BỊ NÉN LẠI”

   Còn sót trong một toa tàu của người lưu vong

   Cầm chắc cuốn sổ học trò trong tay cô tự nhủ: “Nếu còn sống khi tới được miền đất hứa, sau thời gian làm việc cô có thể hoàn trả được tiền vay mượn … Trở về quê hương sẽ có ruộng đất”

Ngày 23 tháng 10 năm 2019.

 

------------------------------

“TIẾNG THÉT” TRONG MỘT TOA TÀU

    Thời khắc định mệnh ấy được khắc sâu bởi “tiếng thét trong toa tàu”, tiếng thét ẩn kín trong xương thịt người lưu vong sẽ được thêu lên, vượt qua thời gian và không gian, đòi một sự thanh toán với lịch sử

    … và cái khoảnh khắc tĩnh lặng tiếp sau tiếng thét xé lòng ấy, một sự yên lặng sẽ phát triển thành chứng lãng quên , cố tình hay vô tình. Trong mọi câu chuyện đời, điều không nói ra thường dược đẩy lùi về phía sau, tưởng chừng như cách tốt nhất để khỏi tiết lộ một quá khứ đau buồn là bao bọc nó bằng sự yên lặng dày đặc. Đây chính là cái “phi văn bản” hay “phi nghệ thuật” và theo một ý nghĩa nào đó, là một tuyên ngôn bị nén lại trước sự lưu vong.

   Chuyến đi được suy tính kỹ và tự nguyện của người lưu vong đã là một sự pha tạp rồi, đó là sự cọ xát cuộc đời anh chị ta với một nền thi ca, một thế giới quan khác hẳn. Người lưu vong “biết” mình đi đâu. Anh chị ta sẽ suy tính về từ sự xa cách đến chiến lược bén rễ và sống sót, đến phương cách để có được một vị trí trong cái cấu trúc sinh tồn ở đất nước mới sẽ đón nhận mình.

-------------------------------------------

NHỮNG CON CÁ

TRONG CHIẾC CẶP CỦA TÔI

 

     Không dễ gì sống trong một lớp học mà bạn bè xa lánh và cô giáo “ghét bỏ”. Tôi bao giờ cũng đi học trễ và chiếc cặp sách đi học bao giờ cũng hôi tanh mùi cá. Sau bao nhiêu lần cảnh cáo, cô giáo quyết định đuổi học. Tôi đành thú nhận sự thật trước khi ra khỏi lớp. Chiếc cặp nằm trên bục giảng đổ ra những con cá ươn và tanh …

    “Thưa cô, cùng các bạn! Tôi bao giờ cũng đi học sớm, tôi đi qua những ruộng lúa để lấy cá “trộm” trong những chiếc lờ, đó, lưới, bủa … mà người ta đặt từ hôm trước nên nhà tôi bao giờ cũng có cá trong các bữa trưa cho những đứa em của mình …”

   Đó là hành trang trong cuộc đời nghệ sỹ của tôi được thể hiện qua tác phẩm: “Những con cá trong chiếc cặp của tôi”

 

-------------------------------------

NHỮNG SUY TƯ NGÀY THỨ 7

 

    Chúng tôi dựa trên một truyền thuyết: Thượng Đế tạo ra thế giới này trong 6 ngày, ngày thứ 7 ngài nghỉ ngơi, ngày thứ 8 ngài đuổi Adam và Eva ra khỏi vườn địa đàng, ngày thứ 9 là ngày của con người ngày của chúng ta. Chúng ta có thể tàn phá, hủy diệt thế giới này và chúng ta cũng có thể xây dựng thế giới này trên sự yêu thương, lẽ phải, hạnh phúc, điều đó tùy thuộc vào mỗi chúng ta. Và cứ vào những buổi chiều thứ 7, sau khi thực hiện nghi thức Nhập Định dưới cổng Mặt Trời, nghệ nhân nghệ sỹ XQ chúng tôi, không phân biệt tuổi tác, giới tính tôn giáo cùng ngồi bên nhau trong căn nhà này và tự hỏi: Chúng tôi được thừa hưởng những gì từ di sản Đà Lạt 120 năm? Từ những suy tư ngày thứ 7, chúng tôi rút ra được một sự thống nhất chung: tính toàn vẹn trong giá trị tưởng niệm của một di sản là khi nó tạo cho con cháu chúng ta có cơ hội làm lời trên di sản vốn liếng mà chúng ta để lại, như chúng ta đang hưởng lợi trên di sản Đà Lạt để lại. Từ đó chúng tôi quan niệm: Vốn liếng của thành phố chúng tôi:

Thứ nhất: Là vốn môi trường,

Thứ hai: Là đầu tư vào vốn con người, phải được giáo dục tốt nhất và có sức khỏe tốt nhất,

Thứ ba: là hãy đầu tư vào vốn xã hội, để hình thành nên những cơ chế tôn vinh những giá trị nâng con người lên một nhận thức xã hội cấp cao như: nghệ thuật, tư tưởng, tôn giáo, triết học để con người Đà Lạt mang tính toàn cầu, để người ta không còn nhìn nhận Đà Lạt là thành phố của con người tỉnh lẻ và sẽ không bao giờ còn nói “Tư Duy Kiểu Người Thợ Thêu”

 

------------------------------------------

 

QUAN ĐIỂM VÀ TINH THẦN SÁNG TẠO

CỦA NGHỆ SỸ XQ

 

• Nghệ thuật nảy sinh từ mảnh đất hiện thực nhưng khi dấn thân nghệ sỹ nâng nó lên một tầm vóc mới, một sắc màu mới, một giá trị mới. (Trích lời của bộ trưởng bộ thương mại TRƯƠNG ĐÌNH TUYỂN).
• Mỗi tác phẩm Nghệ thuật đều có hai khía cạnh: Một là phong cách cá nhân nghệ sỹ, hai là phong cách của cộng đồng nghệ sỹ chịu tác động. Nghệ sỹ không phản ánh y hệt những hiện tượng ngoài cuộc sống mà họ đã mang vào tác phẩm dấu ấn của thời đại cũng như niềm vui và hy vọng, lý tưởng của đời sống cá nhân cụ thể. Cái dấu ấn bất tử này ghi mãi mãi với thời gian và không gian, và có đời sống hoàn toàn độc lập, mang một nét riêng về cách phản ánh thế giới.
• Sáng tạo Nghệ thuật là sự biểu hiện tập trung của những giá trị đạo đức và những giá trị thẩm mỹ. Nhà nghệ sỹ lớn bao giờ cũng bằng những quan niệm đạo đức của mình phát hiện cho mọi người thấy từ trong lòng sâu kín nhất các quan hệ rực sáng những vấn đề xã hội, mài sắc những vấn đề gay gắt nhất về cái thiện và cái ác và nêu lên cách giải quyết sâu sắc nhất (Đường phố không tên, người xin giấy phép sống).
• Giá trị nghệ thuật không chỉ sinh ra từ quan hệ nghệ thuật – công chúng mà còn từ quan hệ nghệ sỹ và tác phẩm. Tuy nhiên, tác phẩm chính là biểu trưng của cả hai quan hệ đó. Là tấm gương phản chiếu cuộc sống, tác phẩm nghệ thuật phản ánh những diễn biến quan trọng của đời sống. Nó là tấm gương kỳ diệu biết gạn đục khơi trong mọi diễn biến cuộc sống. Những chất liệu của cuộc sống được lọc qua tâm hồn người nghệ sỹ và kết tinh trong tác phẩm. Người nghệ sỹ với tư cách là chủ thể thẩm mỹ đã chuyển đối tượng thẩm mỹ vào trong tác phẩm và từ đó biến tác phẩm thành đối tượng thẩm mỹ cao hơn, tập trung hơn trước công chúng.
• Người nghệ sỹ đi vào bí mật của sáng tạo là đi vào con đường hầm với biết bao lối rẽ, mà có thể, cửa thoát là một hồ nước trên họng một ngọn núi cạn lửa. Cho nên mỗi lần sáng tác xong một tác phẩm là như ra một tuyên ngôn, ném vào đời một thách thức sáng tạo. Trăn trở lắm những cũng thích thú lắm.
• Nghệ thuật đích thực giúp con người cảm nhận thế giới bằng góc nhìn riêng, khám phá ra những điều con người chưa thấy được. Và nghệ thuật của chúng tôi không mong muốn công chúng dừng lại ở mức độ cảm nhận hay thức nhận. Mà đánh thức ở họ cái tư duy sáng tạo vốn tiềm ẩn ở mỗi con người, và trao cho họ cái phương sách để tự mình thể nghiệm mà bộc lộ cái năng lực sáng tạo của mình. (Thân phận kẻ hoài nhớ tương lai).
• Nghệ thuật bao giờ cũng phụng sự cái đẹp, còn cái đẹp là diễm phúc có được một hình thức, còn hình thức là chiếc chìa khóa hữu cơ của cuộc sống, mọi sinh vật phải nắm được hình thức để tồn tại. Bởi thế Nghệ thuật, trong đó kể cả bi kịch, đều là câu chuyện về diễm phúc tồn tại. (Thân phận kẻ lăng mạ và phản bội, kẻ nhân danh đạo lý thị trường).
• Có thể gọi thơ của Ponge hay tranh của Ce’zanne là cái nhìn chứ không phải cảm xúc, vì người nghệ sỹ không có ý định rung cảm trước sự vật để ghi lại bằng màu sắc nguyên thủy những hình ảnh trình tự xuất hiện lúc đó. Mà người nghệ sỹ xóa đi để đi vào chính sự vật, nhìn chăm chú sự vật mặc khải trong cái huyền bí đặc biệt của nó khi đã gạt đi mọi ý nghĩa tương quan thông thường. Bởi cái nhìn thông thường có vẻ độc tài vì bắt sự vật hoàn toàn lệ thuộc vào người và chỉ mặc một ý nghĩa nhất định. Nhưng chính cảm tưởng cho rằng ta đã hiểu trọn vẹn hoàn tất về sự vật lại che đậy không cho ta nhìn thấy sự vật nữa. Muốn nhìn lại cuộc sống, phải thoát khỏi óc nô lệ về thói quen thực tiển. Nghệ thuật đến phá vỡ cái nhìn vị lợi, gắn cho sự vật một ý nghĩa khác, hay xa hơn nữa trả lại cho nó cái vẻ nguyên thủy sơ khai trước khi nhận cưới với con người.
• Van Gogh: Trong cuộc sống và trong cả hội họa cũng vậy, rất có thể anh bỏ qua và không cần thượng đế, nhưng anh, kẻ khổ đau, anh không thể bỏ qua một điều cao vĩnh viễn hơn anh, đó chính là nghiệp chướng của đời anh, sáng tạo.
• Nghệ thuật đi tìm và có thể chẳng thấy, nên bản chất của sáng tạo là phiêu lưu, là phi mục đích, và đó là phần trong sáng của nghệ thuật và của những ai tìm đến nó.
• Nghệ thuật không là độc quyền tinh thần của một tầng lớp nào cả, nó càng không phải là món đồ làm sang của những kẻ mang danh tri thức. Nghệ thuật phải đạt đến độ giản dị. Nhưng giản dị không có nghĩa là thấy sao nói vậy mà chính là cách tiếp cận đến bản chất cuộc đời cũng như cõi sâu xa của tâm hồn, và đó chính là phần tiềm thức trong mỗi con người hiện đại.

 

------------------------------

NHẬT KÝ TÌNH YÊU CỦA MẸ TÔI

 

    Trong một cuộc tranh cãi những đứa trẻ ranh vào giờ nghỉ giải lao của lớp học, cái lý thuộc về tôi. Một đứa (con của vị chủ tịch xã) bĩu môi vào bảo thẳng vào mặt tôi “Chú mày là đứa con của sự dan díu” nghĩa là đứa con Không Hợp Pháp, một đứa con hoang.

   Lúc đó bao giờ tôi cũng quay đi và khóc, chẳng phải cha mẹ tôi ràng buộc với nhau bằng những sợi dây hôn nhân sao? Mẹ tôi giải thích “chúng ta là những đứa con của tội lỗi”. Trong tất cả lý lịch của tôi đi học người ta đều ghi “không rõ bố” hoặc là…

   Từ đó con đường học vấn, sinh hoạt phải chịu sự phân biệt đối xử (Apacthai)

   Mẹ luôn bảo tôi “Con ạ! Điều chủ yếu không phải là biết ta từ đâu đến mà là ta sẽ đi đến đâu”.

  Sau này tôi biết nếu lần ngược dần lên cội rễ, phả hệ của những đứa con dù hợp pháp hay dan díu, dù ở vị trí nào của xã hội - chủng tộc – màu da ..v.v.. sẽ đi đến một cặp tổ tiên chung. Mà người này gọi là Adam và Eva, người khác gọi là khỉ đực khỉ cái.

   Về sau nữa tôi hiểu rằng trong bối cảnh phân biệt đối xử dưới sức nặng phi nhân Apacthai. Tôi là những kẻ nếu được học hành sẽ nguy hiểm.

   Chính nhờ nghệ thuật rốt cuộc tôi hiểu sự lăng mạ này suy cho cùng là dấu hiệu của sự cao quý. Và nó đã dạy cho tôi rằng “Hôn nhân không phải là một khuôn khổ thỏa đáng cho một chuyện tình…”

   Điều đó nó giúp tôi nhận biết được sứ mệnh của người nghệ sỹ  (khái niệm này khá thận trọng) như thế nào trong đất nước đang biến đổi.

   Apacthai nhấn mạnh đến những gì tách biệt con người: những nét đặc thù, những khái niệm nhóm quần thể, đảng phái, vùng miền, văn hóa giới tính..vv…Còn người nghệ sỹ thì lại xuất phát từ những gì mình có chung với người khác: Tình yêu, niềm vui, hận thù, hoài nghi, nỗi sợ, tham vọng, niềm tin, tín ngưỡng và hy vọng. Họ luôn tìm cách sáng tạo để phá vỡ những bất bình đẳng này, vượt lên trên sự phân biệt mang tính tàn phá thì chúng ta mới có thể trở về vòng tay của đại gia đình yêu thương con người.

   Hai cánh cửa này tới Rừng - Phong Lan Huyết Dụ - là lời cầu phúc cho những ngày đam mê của một người đàn ông xa lạ và một người đàn bà sau này là mẹ của tôi. Nhờ sự dũng cảm của họ vượt lên trên sự chuẩn mực được thừa nhận, mà ngay khi còn nằm nôi, tôi đã có được ý niệm: loài người là một điều hiển nhiên để thay thế cho khái niệm phi lý: nhóm, quần thể, văn hóa, đẳng cấp ..vv..

Nhật ký “Tình Yêu Của Mẹ Tôi”

 

---------------------------

Chẳng có mẩu thức ăn trên mảnh đất khô cằn … và tì bàn tay xuống mảnh đất khô hoang dại, đứa bé cúi gập như một thân cây sậy.

Sinh kế duy nhất còn lại là gặm lòng bàn tay, và ngụm nước duy nhất là những giọt nước trào ra từ đôi mắt mờ đục.

 

------------------------

BÀI VIẾT ĐỨA BÉ MỒ CÔI

    Đối mặt với những khó khăn sinh tồn, đau khổ khi hằng ngày tiếp xúc với va chạm thực tại, bị mắc kẹt giữa sự hăm hở và buồn chán, những trẻ em điếc câm không đủ sức đối phó với cuộc đời đầy những ngộ nhận mà ngôn từ đã gây ra.

    Các em chỉ còn trông cậy ở sự nhạy cảm và trực giác trực tiếp nói với con người, đó là một ngôn ngữ phổ quát mong mỏi đưa cuộc đời này trở về với thiên hướng yêu thương và khoan dung của mình. Các em thèm khát được đóng góp một cái gì đó cho bản thân mình, cho gia đình, cho thế giới của các em. Các em muốn được đối xử như mọi người, có một gia đình, bạn bè… và một đời sống tình cảm. Vậy mà điều gì đang diễn ra hiện nay? Phải chăng có một tấm rào cách âm cực lớn khiến người ta không nghe thấy tiếng nói của các em? Phải chăng các em đang phát biểu mà tiếng nói không tới được tai chúng ta? Có thể… Có thể các em đang gào lên mà chúng ta không nghe thấy được, những cái rung đau đớn của một giọng nói không vang vọng… Cuộc đời này chỉ còn giao động giữa dửng dưng và không khoan dung, sự thiện cảm dường như đã chết. Phải chăng nghệ thuật trở nên cần thiết, cứu tinh. Bởi vì trong nghệ thuật có một chiều tâm linh và mỹ học đã đem đến cho các em, những người điếc câm, hạnh phúc mênh mông trên cõi đời này…

 

---------------------------

HÌNH TƯỢNG NGƯỜI VIỆT CÓ HAI MẶT:

- Một là hình tượng do các phương tiện thông tin đại chúng tạo ra – Hai là hình tượng do nghệ thuật đem lại.

 

+ Mảng thứ nhất: Tập hợp tất cả những thành kiến về người Việt Nam trong suốt quá trình lịch sử … cộng thêm những hình ảnh sáo mòn mới sinh ra từ các sự kiện lịch sử đặc biệt gần đây.

• Tính nông nổi người Việt
• Thói buông tuồng của con người xứ nóng.
• Sự lười biếng và ấu trĩ lại cộng thêm thái độ trọng nam khinh nữ – thói tham nhũng vặt.
• Thói ngủ trưa – xu hướng cách mạng

     Đó là những hình tượng mà điện ảnh, quảng cáo, tiểu thuyết, tranh truyện rẻ tiền – dẫn đến một cách nhìn miệt thị người Việt và người hùng phương Tây ngông nghênh và hóm hỉnh.

     Làm sao đễ tạo nên một ảnh hưởng khác về người Việt – những nhà nhân chủng học? Những nhà xã hội học? Để làm thay đổi quan niệm “đầu óc hoang dã”.

 

+ Mảng thứ hai: những người nghệ sỹ phương Tây tham gia trong những phái đoàn thám hiểm về phương Đông, trong thời gian lưu lại ở phương Đông họ đã tái hiện trung thành và thực tại ở nơi đó. Nhưng về tới Châu Âu tranh của họ vừa không đủ chất ngoại dị vừa không đủ chất trang trí đối với khách mua nên họ đành bịa ra một cảnh trí cỏ cây sặc sỡ với những muôn thú kỳ quặc. Đó là hình tượng “Ba Rốc” về phong cảnh này chỉ chú trọng đến cảnh trí sum sê và tính ngoại dị không cần đến tính trung thực. Phương Đông được suy thành những mô tuýp trang trí có thể xen vai thích cánh với những tranh “Hoa hòe hoa sói” tại các cuộc triển lãm. Nhất là ở trên các tấm thảm kích thước lớn, trên đó những thổ dân – heo và v.v… (tóm lại tất cả những gì của tân thế giới làm cựu thế giới ngạc nhiên) xen lẫn với cây cỏ muôn thú. Bởi vì đối với nghệ thuật “Ba Rốc”  tất cả những gì không phải Châu Âu đều là ngoại dị.

   Phương Đông trở thành một thứ thời thượng không những trong thể loại ngoại dị mà cả trong phóng dụ. Thời điểm đó nó là một trong bốn nhân vật nữ thể hiện bốn phương thế giới. Những hình tượng nữ là mô tuýp rất được ưa chuộng hồi đó. Khi được thể hiện trên trần nhà hay đầu cầu thang chúng biểu tượng cho khát vọng quyền lực vô hạn của chuyên chế - tham vọng cứu chuộc to lớn không kém của phong trào phản cải cách trong cơ đốc giáo. Bậc thầy không thể chối cãi trong nghệ thuật phúng dụ này là: GIOVANNI BATTISTA TIÉPOLO.

   Đó là một người phụ nữ phương Đông tay cầm chiếc sừng phồn vinh và một sọ người dưới chân. Nghĩa là giàu có và man rợ. Giàu có nên hứa hẹn vô vàn của cải cho vua chúa. Man rợ nên việc chinh phục miền đất đó là chính đáng. Phải giáo hóa nó theo đạo Cơ Đốc và khai hóa nó: vậy là lợi nhuận sự biện hộ cho lợi nhuận được ghép lại thành một hình tượng hợp nhất.

   Hình tượng ấy đến thế kỷ 19 đã thay đổi khi ra đời chủ nghĩa lãng mạn. Phái lãng mạn dấy lên tinh thần chủ nghĩa tự do. Tranh của họ biểu hiện những giá trị của giai cấp tư sản mới ra đời. Chủ đề của họ là những người tự do mới – là cách mạng – là việc xóa bỏ chế độ nô lệ – là nhân dân - là tiến bộ, thiên nhiên, những cuộc viễn du … Họ tìm thấy ở phương Đông biết bao đề tài. Nhưng chính vẻ kỳ thú của những cuộc viễn du và sự trù phú của thiên nhiên mới là nguồn chủ yếu nuôi dưỡng hứng cảm khắc khoải của họ.

   Tính ngoại dị lãng mạn vẫn khác với tính ngoại dị Ba Rốc vì nó được coi là có tính khoa học, vì nó tìm cách thể hiện phong cảnh - muông thú và con người của tân thế giới với một tính chân xác tuyệt đối. Vào giai đoạn này có nhà thám hiểm nổi tiếng Alexander Von Humboldt lại muốn kết hợp nghệ thuật với khoa học trong cách diễn tả thực tại Trev Und Lebendig (chân thật và sinh động). Sự kết hợp ấy có lợi cho hai bên: Lợi cho nghệ thuật vì sự khám phá ra thiên nhiên tuyệt vời này tất phải dẫn tới sự hồi sinh của thể loại tranh phong cảnh. Lợi cho khoa học vì qua đó nó sẽ được làm giàu thêm phần hình ảnh chứng minh (bấy giờ chưa có nhiếp ảnh). Tinh thần Homboldt thấm nhuần hầu hết các họa sỹ trong thế kỷ 19 như:

• Johann Moritz Rogendas
• Ferdinand Bellermans
• Eduard Hilde Brandt

   Và nhiều họa sỹ khác, đặc biệt có họa sỹ Pissarro (danh họa Pháp) và thường lấy tên Pizarro với bút pháp gần gũi với chủ nghĩa tự nhiên mà Humboldt đã chủ trương. Ngay từ hồi ấy Pizarro đã chú tâm diễn tả chất rực rỡ của ánh sáng, chủ nghĩa tự nhiên ngập nắng đánh dấu khởi điểm cho chặng đường đưa Pissarro thành một con người báo trước chủ nghĩa ấn tượng, một nghệ sỹ say mê ánh sáng đã để lại hồi ức trên mỗi bức tranh các vùng miền mà ông đi qua.

   Có 2 họa sỹ kiệt xuất cuối thế kỷ 19 có một quan hệ ngẫu nhiên với tân thế giới.

• Manet - ông là người khám phá những phong cảnh nhiệt đới chỉ mình ông nắm bắt được.
• Gauguin – bậc thầy của chủ nghĩa ngoại dị hiện đại mà ông gọi là nơi ẩn nấu của văn minh.

 

ĐẾN ĐẦU THẾ KỶ 20

   Là  một thời kỳ nghệ thuật đi tìm những phương thức biểu hiện hình thức mới khi

   Picasso – Braque – Matisse lấy cảm hứng từ mỹ học tân thế giới để tạo nên nghệ thuật hiện đại thì tất cả nghệ thuật không phải ở Châu Âu đều được nhìn nhận với một sự tôn trọng mới và được coi là nguồn cảm hứng cho các xu hướng tiên phong chủ nghĩa.

   Hình tượng nghệ thuật của thế kỷ 20 được ra đời như thế đó. Không chỉ tiếp nối chủ nghĩa cổ điển Hy Lạp mà là tổng hòa những KHẢ NĂNG SÁNG TẠO CỦA TOÀN THỂ LOÀI NGƯỜI.

   Chủ nghĩa lập thể – nghệ thuật trừu tượng – chủ nghĩa biểu hiện và các trường phái nghệ thuật khác của Châu Âu đều thừa hưởng rất nhiều các hình thức cảm nhận từ nơi khác.

   Theo dòng các thế kỷ Việt Nam đã được miêu tả bằng những hình tượng không phải bao giờ cũng phù hợp với thực tế, mà phản ảnh các lợi ích của Châu Âu về bản thân nó qua các thời kỳ.

   Trong bối cảnh đó những gì không phải là Châu Âu chỉ là một tấm Gương Soi. Nên sự nhìn nhận ấy thay đổi thì “KẺ KHÁC” kia cũng thay đổi theo vì thế ta được thấy một Việt Nam bằng hình tượng theo hai nghĩa: Lịch sử của nó được kể lại bằng hình tượng và những hình tượng mang tính hư cấu nhiều hơn thực tế.

   Như có một lần tôi đã gặp gỡ và nói chuyện với những người họa sỹ phương Tây “Ai cũng biết rằng người Việt chúng tôi không thể thực sự tồn tại trong thế giới của các ngài? …”.

   Sự ra đời Viện Nghệ Thuật XQ Việt Nam sẽ nhìn nhận “Kẻ Khác” kia của các ngài phải thay đổi thôi.

 

----------------------------------

    Với bản thân tôi, làm kỹ thuật X Quang tại bệnh viện Bảo Lộc gặp những điều xin kể vắn tắt: “Một người thanh niên trạc 28 tuổi bị xích vào giường bệnh, chân bị thương, da xanh mướt, được một cụ bà  ngồi bên mớm cháo từng muỗng một. Đó là một phạm nhân trốn trại bị thương phải đưa vào chữa trị, được mẹ già chăm sóc. Một tháng sau, khi người mẹ bê những đồ xú uế của con mình, bà trượt té tại nhà vệ sinh, chấn thương sọ não.  Người con trai trốn đi và lấy những đồng tiền cuối cùng của người mẹ. Trên giường hấp hối, cụ bà nói “Xin các bác sĩ hãy chữa cho tôi, để tôi mới cứu lấy được con tôi…”

   Đó là một sự bất công ghê gớm của tình mẫu tử mà không có sự bất công nào bằng, và một số tình cảnh mà tôi đã gặp về người phụ nữ càng thôi thúc tôi phải dấn thân vào nghề thêu.

 

--------------------------