Triển lãm: LOÀI NGƯỜI - LOÀI VẬT
Huyền thoại sáng thế của các dân tộc bản địa Việt Nam cũng như khắp nơi trên thế giới. Nói đến thời kỳ rất xa xưa, như những “Giấc mơ”. Ở đó, thần linh - loài vật - loài người giao tiếp được với nhau, dùng tiếng nói cư xử với nhau “ bằng vai - phải vế”. Ngay cả lời kể trong phúc âm về sự sáng thế cũng nói sự chung sống hòa hợp giữa Adam và Eva với những cư dân không phải là người trong vườn địa đàng. Và ta được biết: Nô-ê đã làm cho chim bồ câu và quạ hiểu được mình để phái chúng đi trinh sát.
Khả năng giao tiếp được với súc vật, coi là dấu hiệu của thần thánh.
Thánh Francois d’Assise – nhà thần bí lớn của tự nhiên đã thuyết giảng cho các loài chim thuần hóa chó sói, hót với họa mi và tiếng kêu uyềnh oàng của ễnh ương…
Ở thời đại khoa học hiện nay, những chuyện như vậy có cái gì đó lạc hậu, lỗi thời. Nhưng điều mỉa mai là quan niệm con người có thể trò chuyện được với các loài vật và ngược lại - Huyền thoại đó đang trở lại và nảy nở chưa từng thấy.
Ngôn ngữ và ý thức của con người đã tách chúng ta ra được nguồn gốc động vật của mình như Adam và Eva đã phát hiện …cái giá của TRI THỨC là bị đuổi ra khỏi thiên đường. Tuy nhiên, trong các huyền thoại, truyện cổ tích ,văn học cho thiếu nhi… Hình như con người cố nuôi hy vọng mong manh ,sự cô lập này chỉ là tạm thời.
Ở kỷ nguyên công nghệ, máy tính điện tử, truyền hình, máy bay, siêu âm, nhà máy điện hạt nhân, cớ sao coi trọng các loài thực vật và động vật hoang dã? Nên bỏ tất cả các loài đó vào thùng rác của lịch sử cùng với cung tên với những bếp lửa rừng và những chiếc xe bò - xe ngựa...?
- Triển lãm: LOÀI NGƯỜI – LOÀI VẬT
- Sau đây giới thiệu các tác phẩm - tác giả: Những nghệ nhân cống hiến cho công chúng cuộc triển lãm hết sức đặc sắc. Có những so sánh và đối chiếu hết sức bất ngờ khiến người xem có những suy nghĩ: CHỦ NGHĨA TƯƠNG ĐỐI TRONG VĂN HÓA.
.........
IUCN: Hiệp hội quốc tế vì sự bảo tồn thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên.
WWF: Quỹ bảo vệ các loài vật hoang dã thế giới.
Thế giới loài vật trong nghệ thuật thêu của phụ nữ XQ
Trong nền văn hóa chúng ta thường có hai quy chiếu:
Quy chiếu đặc điểm con người sang loài vật hoặc là ngược lại.
Thứ nhất: Nhân cách hóa các loài vật…là coi loài vật có những thái độ, những thuộc tính, những mối lo lắng, những mối quan tâm không khác gì con người, làm cho đầu óc con người hoang mang và lẫn lộn (như phim hoạt hình Walt Disney), nhất là trong tình hình đô thị hóa - công nghiệp hóa, nông nghiệp ngày hôm nay đã phá vỡ mối quan hệ con người với loài vật - dẫn đến miêu tả các loài vật nhân cách hóa.
Thứ hai: Quy chiếu loài vật lên loài người (thường là do các nhà tập tính học sử dụng) - ví dụ: coi cuộc sống ngày nay như một khu rừng rậm - con người là sói với con người - khôn sống mống chết - kẻ mạnh ăn thịt kẻ yếu - phụ nữ phụ thuộc nam giới…
Ở đây, môn tập tính học miêu tả con vật nhưng lại giải thích con người. Điều quy chiếu là con người chứ không phải hành vi của loài vật: - CON VẬT LÀ CÁI MẶT NẠ BÊN NGOÀI CHE DẤU - ý đồ biện bạch cho con người (với những khái niệm chắp vá).
Quy chiếu những “DỤC VỌNG” con người, đưa vào thế giới bằng những quan hệ con người với nhau. Thường dùng những con vật gần gũi với con người.
- Dùng ẩn dụ động vật có vú ẩn dụ về mặt sinh học.
- Côn trùng ẩn dụ về chức năng xã hội
- Những điều kỳ quái thì ẩn dụ động vật không xương sống.
- Trong những điều tưởng tượng kỳ quái về cá nhân hay tập thể thường ẩn dụ qua chuyện kể các loài vật do trí tưởng tượng con người sản sinh như: rồng - nhân mã - cọp - báo - chó sói ma - gấu…
Có lẽ ngày hôm nay đã đánh mất cảm giác giữa con người với loài vật: một cảm giác cho phép chúng ta giao tiếp với loài vật mà không quá ủy mị hoặc tàn ác và đồng thời KÍCH THÍCH MỘT SỰ SÁNG TẠO những biểu tượng để gần gũi với loài vật để gạt bỏ những rắc rối nguy hiểm trong đầu óc con người đã gây ra thế giới môi trường.
Tác phẩm: VONG DẶM LỮ
Kích thước: 90 x 120 cm
Chất liệu: chỉ bóng,tơ tằm, vải cotton
Nghệ Nhân: Nguyễn Thị Ngọc quý
Tác phẩm: HÙNG TÚY TINH ANH
Kích thước: 70 x 110 cm
Chất liệu: chỉ bóng,tơ tằm, vải cotton
Nghệ Nhân: Nguyễn Thị Ngọc Quý
Tác phẩm điêu khắc bằng chỉ: CÓC TỪ ĐÂU ĐẾN ?
Kích cỡ: 15 x 20 cm
Chất liệu: vải voan , chỉ bóng , chỉ tơ tằm
Nghệ nhân: Nguyễn Trang Kim Linh
-----------
Câu chuyện: CÓC TỪ ĐÂU ĐẾN ?
Một nghệ nhân thêu lớn tuổi đã cưu mang một đứa trẻ mồ côi khỏi cô đơn với một tình thương và lòng độ lượng bao la…
Bà đã truyền lại cho cậu bé ấy ý thức về tính thống nhất của thiên nhiên - con người và những loài vật - “người bạn mộng mơ lâu đời nhất của loài người” (vì bà là nghệ nhân điêu khắc chỉ các loài vật và côn trùng…).
Vào một hôm, cậu bé báo tin:
- Cháu đã đập chết một con cóc… Làm thế nào mà nó có thể sống được khi xấu xí như thế chứ?
Bà không nói gì, ra khỏi nhà và mang về một hòn đá đặt trên chiếc ghế ngồi thêu của mình, ngay trước mặt cậu bé.
Khi cậu hỏi bà sao phải làm vậy, bà đã trả lời:
- Biết đâu sau này, cháu lại cần đến nó… Bà đây cũng rất xấu xí…
(Tác phẩm này những nghệ nhân điêu khắc dành tặng căn phòng trẻ thơ của “Phụ Nữ Trong Nội Thất”)
Tác phẩm tranh thêu: CHÚA TỂ BÓNG ĐÊM
Kích cỡ: 95 x 135 cm
Chất liệu: vải cotton, chỉ bóng, chỉ tơ tằm
Nghệ nhân: Tống Thị Mỹ Lan
------------
CHUYỆN CỔ TÍCH
Một hôm, con báo rời hang ổ lên đường đi săn. Con báo rất đói, đã bao nhiêu đêm rồi nó chưa được ăn một miếng nào. Nó đi rất nhẹ chân qua khu rừng, mắt long lên, lưỡi lè ra, đuôi cụp xuống, bỗng nó rơi tõm xuống một cái hố được khéo léo phủ lá rụng để làm bẫy. Con báo choáng váng, không biết xoay sở thế nào, kêu lên ư? Như thể khác nào gọi người đi săn từ xa đến cho nhanh để đập chết nó. Nó lồng lộn ở dưới đáy hố, nhảy từ thành hố bên này sang thành hố bên kia. Không có cách nào ra được!
Mệt nhoài, nó bắt đầu hú lên. Vì như nó tự nhủ: “Lẽ nào có thể im lặng mà chết trong khi có mồm để kêu cứu? Biết đâu đấy? Có thể có một người anh em nào đó của một bầy bốn chân nghe thấy tiếng mình đến giải thoát cho mình cũng nên.”
Nhưng ngược lại! Con thú nào hễ nhìn thấy con báo ở dưới hố là đã co cẳng chạy đứt hơi:
- Chui cha! Báo ư? Lại gần nó để mất mạng à! Để mặc nó tự xoay sở lấy thôi. Ai có thân người ấy lo!
Những con vật bốn chân theo hàng một đi vòng cái bẫy: con báo bị bỏ mặc ở dưới hố.
Trong khi đó, con khỉ má trắng ngồi trên một cành cây lọng, tay cầm một quả cây vàng rộm đưa lên mồm ăn mà mặt vẫn nhăn nhó, nghe thấy những tiếng than vãn của báo. Nó nghiêng người, đưa mắt tìm dưới tán cây nhưng không tìm ra kẻ thốt ra tiếng kêu than như vang lên từ lòng đất. Con khỉ vươn thẳng người lên, mất thăng bằng và ngã xuống một bụi cây. Nó vểnh tai nghe: đúng là có tiếng rên rỉ từ dưới hố vọng lên. Nó lo lắng:
- Hôm nay có chuyện gì ấy nhỉ? Ai lại có thể rên rỉ như vậy?
Nó thả mình xuống đất và nhìn thấy gì? Một con báo mình phủ đầy bùn đến tận mắt đang rên rỉ dưới đáy hố.
- Ôi anh báo, con trai của bố tôi, anh làm gì ở đó? – con khỉ hỏi.
Báo bắt chuyện ngay:
- A, em khỉ, con trai của bố anh, nhân danh tình họ hàng thân thích của chúng ta, anh xin em hãy cứu anh. Anh chết đến nơi rồi. Anh sợ nhất là người chủ của cái bẫy này. Hắn mà tìm thấy anh ở đây thì đi đời nhà anh. Ôi, em khỉ, xin thương anh, lôi anh ra khỏi cái hố này!
Khỉ má trắng bỏ ra một phút im lặng để suy nghĩ. Nó vốn biết tính tình của báo. Nó muốn xua tan một mối hoài nghi:
- Nếu em kéo anh lên, liệu anh có bắt em không?
Báo ta thề:
- Không bao giờ! Ô Hay! Có ai lại làm như vậy bao giờ!
Khỉ lại nói:
- Nói thật rành mạch với nhau nhé. Thỏa thuận được với nhau rồi thì anh phải lấy danh dự ra mà thề đấy.
Báo xác nhận:
- Anh xin viện tất cả các tổ tiên của anh ra mà thề: đừng sợ gì cả, con trai của bố anh, cứu anh đi.
Vẫn nghi ngờ, khỉ má trắng hỏi thêm:
- Này anh báo. Có phải anh nói như vậy chỉ vì bị nguy đến tính mạng hay không? Hay còn vì lý do nào khác? Có đúng anh là báo không. Mọi loài vật đều biết rõ tính tình anh. Anh có bao giờ tha chết cho con vật nào đầu.
Báo thề đi thề lại là đã thay đổi tính nết rồi. Khỉ má trắng viện đến sự khôn ngoan cổ truyền:
- Ông cha ta thường nói “cái chết dễ cởi mở lắm.” Và các cụ còn nói thêm “có thể chữa được bệnh chứ không sửa được tính nết, vì tính nết bám riết lấy người.”
Báo không nổi nước mắt, nó van xin:
- Em khỉ má trắng ơi, con trai của bố anh, cố đưa anh ra khỏi cái hố này và anh xin thề với em: họ nhà khỉ và họ nhà báo sẽ kết thân với nhau suốt đời!
Khỉ chấp thuận:
- Ôi anh báo, anh thề rồi đó. Để xem sao.
Nói đoạn, nó bẻ một cái gậy dài, đặt ngang miệng hố. Nó ngồi lên gậy, thả đuôi xuống hố cho báo bám lấy. Nháy mắt một cái, báo đã lên được mặt đất. Khỉ còn đang lấy lại hơi thở và định hỏi báo đã ở dưới hố từ bao lâu thì nó bỗng nhận thấy thái độ báo khang khác nhận thấy thái độ của báo khang khác. Báo nhận thấy thái độ khang khác. Báo nhìn khỉ chằm chằm như muốn nuốt sống nuốt tươi. Khỉ trong bụng run lắm, rồi nó run cả người, rụt rè, nó ấp úng hỏi:
- Này anh báo, anh nhìn em như vậy là làm sao? Anh không ghìm được cơn giận à?
Lúc bấy giờ, con báo đã thoát nạn nói như sau:
- Hỡi khỉ má trắng, mày có biết hạnh phúc của người này bao giờ cũng là đau khổ của người khác không? Mày có biết là con ngựa dễ bảo bao giờ cũng bị thiệt thòi, phải chở người trên lưng mình và bị đánh đập không? Còn mày, đúng là mày đã lôi tao ra khỏi hố. Nhưng bây giờ mày có muốn nhìn tao chết đói trong khi mày đứng ngay trước mặt tao không? Mày đã có ý giúp tao, vậy bây giờ mày cho tao ăn thịt mày đi.
Khỉ má trắng thấy trước mặt mình là một con thú dữ mắt long lên sòng sọc, lưỡi thè ra, đuôi cụp lại, răng nhe ra đầy hăm dọa và móng sắc nhọn. anh chàng làm xiếc bé nhỏ suy nghĩ lắm: “Thôi đúng thật rồi. con báo định ăn thịt mình rồi!” Nó còn đang tích cách tháo thân thì con báo cắt ngang:
- Hỡi khỉ má trắng, mày có bao giờ nghe nói kẻ nào bao dung thì không bao giờ mở mày mở mặt được không?
- Con khỉ ra sức tìm cách kéo dài cuộc tranh luận, hy vọng trì hoãn được giây phút tai hại. Nó tưởng nó được thoát nạn khi có một hàng dài những con vật bốn chân đi vòng qua cái bẫy về nhà. Với mỗi con vật đi qua, khỉ ta lại trình bày sự đôi co giữa mình với báo, mong được nghe một lời phán xử không thiên vị. Nhưng con vật nào cũng sợ báo. Với lại, để một con chết thay cho tất cả, có phải là hơn không? Tất cả mọi con vật đều lên án khỉ, chúng yêu cầu khỉ phải để cho báo ăn thịt. con thú dữ kia trở nên nóng nảy, không chịu tranh cãi nữa. nó dẫn ra từ sự khôn ngoan của tổ tiên nó: “Nói nhiều là dấu hiệu của nghèo hèn”.
Nó sắp sửa vồ lấy con khỉ thì bỗng nhiên xuất hiện con rùa, mang trên lưng cái bị cứng nặng nề vĩnh cửu của mình. Hai bên cũng nhờ rùa đứng ra phân xử.
- Ôi anh rùa, con trai của bố em, - con khỉ bắt đầu nói, - đã xảy ra một chuyện không thể tưởng tượng nổi với em hôm nay. Em đã kéo anh báo đây, con trai của bố em, lên khỏi hố. Anh ấy đã thề không đụng đến em. Nhưng em vừa giải thoát cho anh ấy xong thì đối với anh ấy bây giờ em chỉ là một miếng mồi không có gì bảo vệ. Xin anh hãy phân xử rõ ràng cho em việc này. Nếu em sai, em sẵn sàng để cho anh báo ăn thịt.
Rùa vỗ tay ra vẻ ngạc nhiên. Nó hỏi khỉ:
- Chú em bảo sao? Chú em đã kéo anh báo lên khỏi hố được cơ à? Có lẽ nào! Chú em làm gì mà khỏe được như vậy
- Em không nói dối – khỉ trả lời – Anh báo kia kìa, anh cứ hỏi anh ấy.
- Ôi, anh báo – rùa hỏi – chú khỉ kia có nói đúng sự thật không?
- Cố nhiên là nó nói đúng – con báo gầm lên – nhưng vấn đề không phải ở đấy. Ta đã bảo với con khỉ như thế này: ta đói đây và không có cái gì khác để ăn.
Rùa làm yên lòng báo:
- Anh hoàn toàn có lý, con trai của bố tôi ạ. Tuy nhiên mỗi khi tôi xét xử một vụ, tôi không muốn căn cứ vào những điều nghe nói, tôi muốn tận mắt được nhìn thấy sự việc. Quan điểm của tôi như thế này: chúng ta đều có mặt cả ở đây: chú khỉ, anh báo và tôi. Và kia là cái hố và cái gậy. các bạn có thể làm cho tôi xem các bạn đã tiến hành như thế nào không? Về phía anh, ôi anh báo, anh đừng sợ gì cả. Chú khỉ không chạy trốn được đâu. Có tôi ở đây.
Con báo nhảy một cái, chui tọt vào trong hố.
Rùa bèn gọi khỉ
- Chú khỉ má trắng ơi, chú có bao giờ nghe người ta nói người đi cõng ếch rồi có ngày sẽ phải cõng cóc hay không? Nếu ta thấy cái cây nào cũng ôm hôn thì có ngày sẽ ôm phải cây gai. Cứ đớp ruồi mãi rồi có ngày đớp phải ong.
Trở lại sự yên bình, con khỉ thốt ra những lời vàng ngọc sau đây:
- Con báo đúng hệt là con báo, khỉ má trắng vẫn là khỉ má trắng. Em không bao giờ hối hận về việc mình giúp đỡ kẻ khác.
- Ở yên dưới đó, hỡi con trai của bố tôi. Và chớ quên điều này: chính nhờ tính tình của mình mà mình được cứu sống, và cũng chính do tính tình của mình mà mình bỏ mạng!
Tác phẩm tranh thêu: ĐÊM THẤY TA LÀ THÁC ĐỔ
Kích cỡ: 105 x 160 cm
Chất liệu: vải cotton, chỉ bóng, chỉ tơ tằm, chỉ DMC
Nghệ nhân: Tống Thị Mỹ Lan
------------
Tác phẩm tranh thêu: LẠC GIỮA ĐÊM THU
Kích cỡ: 60 x 80 cm
Chất liệu: vải cotton, chỉ bóng, chỉ tơ tằm
Nghệ nhân: Trương Thị Thu
-------------
Tác phẩm tranh thêu hai mặt: GIẤC MƠ HẰNG ĐÊM
Kích cỡ: 65 x 85 cm
Chất liệu: vải voan, chỉ bóng, chỉ tơ tằm
Nghệ nhân: Lê Thị Hoàn
-------------
CÂU CHUYỆN SÓC THÔNG
Điều đã xảy ra cho nghệ nhân trong một chuyến dã ngoại ở những vùng thác Đà Lạt, nơi có những loài SÓC THÔNG tuyệt đẹp… Cô phát hiện một gia đình Sóc Thông cả vợ chồng và con cái… Cô đã đi theo gia đình sóc thông này. Thoáng thấy bóng người, con sóc đực chắc hẳn là sóc bố khiêu khích cô theo nó để cho sóc cái và bầy con của nó trốn thoát, cô ta chấp nhận trò chơi để giúp nó.
Sóc Thông Đà Lạt: là một loài nhút nhát nhưng can đảm với đặc tính là sẵn sàng hy sinh vào lúc cần thiết để cứu con khác.
Để theo nó… nghệ nhân bị trượt xuống thác… Giây phút đó cô đã sợ hết hồn, cái sợ đã giải phóng những chất “TRẦM ĐIẾNG” trong óc hòa quyện gây một tác động kỳ lạ. Cô đã thấy cả cuộc đời này diễn ra trước mình chậm rãi và chính xác lạ lùng: một trải nghiệm chưa từng có về “cuộc đời – tình yêu – cái chết…” Đó là sự cảm thụ về thời gian khác lạ nhất trong cuộc đời cô.
