THEO DÒNG THỜI GIAN

NGƯỜI DỆT NÊN XQ

Người nổi tiếng xin gởi lời chào đến anh Võ Văn Quân - Người sáng lập và là Giám Đốc tranh thêu XQ Việt Nam.

1.ANH LÀ MỘT DOANH NHÂN NHƯNG CÁCH KINH DOANH CỦA ANH CŨNG LUÔN KHẮC KHOẢI MỘT NỖI NIỀM?
     Tôi sinh năm 1961 – 62 hay 63 mẹ tôi cũng không nhớ rõ. Từ thuở nằm nôi tôi đã có 1 tấm card visit “đứa con không cha”. Một người phụ nữ trải nghiệm qua hai cuộc chiến tranh và nuôi con lớn lên trong bom đạn… phải như thế nào? Tôi không rõ lắm nhưng câu nói của bà vẫn còn văng vẳng bên tai tôi “con trai của mẹ! Hãy nhớ lấy là chúng ta đang sống trong tình trạng mất trí nhớ ngày càng trầm trọng, chịu sự chi phối của luật im lặng, của tình trạng phải nén nhịn và của ký ức những người phụ nữ bị dằn nén…”. Lúc còn thơ ấu, tôi đi học với một lý lịch được chứng nhận “không rõ nguồn gốc của cha…”. Với những điều báng bổ:
     • “Mẹ mày không chồng mà có con…”
     • “Mày là đứa con hoang…”
     • “Một đứa con trai hung hăng, hiếu chiến và liều lĩnh…”
     Nhớ có một lần tôi đem tất cả điều này hỏi mẹ, bà im lặng trong góc tối căn nhà, không ăn uống gì cả, tôi bê cháo đến bên mẹ: “mẹ ăn cháo đi, con xin lỗi mẹ…” sau đó bà đã nói trong nước mắt “điều quan trọng không phải ta từ đâu đến mà ta sẽ đi về đâu… cuộc đời này được xây dựng bởi những chiếc mặt nạ giả dối… nó sẽ khuyến khích sự hèn nhát. Mẹ ước mơ nếu có kiếp sau mẹ sẽ là đàn ông, mẹ sẽ đeo chiếc mặt nạ cảnh tỉnh cuộc đời… -Chiếc mặt nạ của người đàn ông quyến rũ-…” Lúc đó tôi đã ưỡn ngực nói với mẹ “con sẽ là người đàn ông quyến rũ của mẹ…”
Từ đó, tôi đã rút ra được một kinh nghiệm: sự đau khổ lớn nhất của người phụ nữ là khi người ta đánh vào nữ tính của họ – đẩy họ vào một thế giới im lặng, cam chịu và nhẫn nhục. Tôi ví dụ như những từ mà người ta đang đánh vào người phụ nữ làm nghề thêu chúng tôi “sến, –bệnh họan, không chồng… Ai ơi! Đừng lấy thợ thêu, mỏi lưng chai đít lại thêm bệnh mù…”. “Đến XQ Sử Quán, kẻ ngang tàng đến mấy cũng phải mềm lòng trước miền gái đẹp…”
Tôi xin kể về gia đình mình: Trước, hai vợ chồng tôi rất nghèo. Vào một buổi chiều mưa tầm tã trên con đường ngập nước, tôi dắt xe đạp, vợ tôi mang bầu đứa con gái đầu tiên và ôm chiếc khung thêu đi sau ướt sũng bởi bùn từ những chiếc xe môtô đời mới của nhóm người đàn ông lạng qua, còn vang lên những tiếng cười sảng khoái đầy kiêu hãnh. Tôi dừng lại tâm sự “Em à! Chúng ta đang sống trong một thế giới tự túc, tự mãn, kiếm tiền nhanh, kiếm tiền bằng mọi cách, thượng đế bây giờ là đồng đô - la…” Vợ tôi cười rất duyên, vừa lau bùn xung quanh cái bầu và chiếc khung thêu vừa nói: “Em thích đẻ một đứa con trai. Nó sau này sẽ ban bố một tình trạng khẩn cấp - một tình trạng khi tuổi trẻ không có một sự nghiệp để chiến đấu…” Tôi nhăn mặt và nói: “Thôi thì anh thay cho đứa con trai mình ban bố tình trạng đó cũng được… Anh sẽ có một sự nghiệp để chiến đấu, đó là bảo vệ “sức mạnh nguyên thủy và thuần khiết” của người phụ nữ làm nghề thêu”.
     Tôi là kẻ nôn nóng, không muốn chờ đợi. Cái chết sẽ đến sớm và nổ vào mặt ta - đừng hèn nhát nữa. Từ đó, dù nghề nghiệp nào, từ ngành y đến kinh doanh, tôi đều đưa vào bản thân mình tiếng xôn xao của mẹ tôi, vợ tôi và những người phụ nữ làm nghề thêu, và cả đồng loại của mình nữa, có lúc mạch lạc có lúc rời rạc nhưng chẳng sao, tôi vẫn làm điều đó mà.
Có những thời điểm tôi tưởng mình vượt không qua được trong một sự cô độc - không có sự thông cảm, chia sẻ, một nỗi lo sợ tồn tại, thì chính người em gái thợ thêu đứng bên cạnh nói nhỏ:
“Em ủng hộ anh và sẽ cầu nguyện cho anh”.
Tôi cũng luôn được gia tăng sức mạnh bởi con gái của mình.“Ba ơi, mỗi lần con qua cửa khẩu hải quan Singapore cùng với những người bạn mình, bao giờ cũng khó khăn vì phải trình bày: “đem theo bao nhiêu tiền và sang để làm gì ?” dưới những con mắt nghi ngờ và khinh miệt, con đi học chớ có làm gì đâu…? Và những tin tức hàng ngày về phụ nữ Việt ở Hàn quốc - Singapore làm cho con thấy hổ nhục về phụ nữ mình quá! Con có cảm giác đó là định mệnh và số phận”.
Nỗi đau của một người cha vô trách nhiệm nổi lên trong tôi chỉ sống trong sự hèn nhát để một ngày nào đó những đứa con của tôi phải sống quỳ gối hay sao?
Tôi xoa đầu nó và nói: “Đó không phải là định mệnh đâu con, mà cái thiếu của ba và của các con hay mặc cảm về thân phận là do không được giáo dục “ý thức công dân” đó thôi…”
Tôi đã học và tiếp tục sẽ học điều đó qua nghề nghiệp của mình cho đến ngày lìa xa trần thế này. Có lẽ tên tôi: Võ Văn Quân - XQ được thêu dệt nên từ những điều đó.

2. TẠI SAO LẠI CHỌN ĐÀ LẠT LÀ NƠI XUẤT PHÁT ĐIỂM TRANH THÊU CỦA ANH?
     Nếu có thể được, tôi xin mời em về Đà Lạt để ngắm sự đỏng đảnh của bình minh và hoàng hôn của thành phố này để thấy những sự kỳ bí của thiên nhiên, hoặc sự hờn dỗi của những cơn mưa phùn đầy sương, xa và gần của sự vật như một bức tranh thủy mặc. Tôi sẽ mời em cùng với tôi thực hiện một “nghi lễ chỉ dành riêng cho chim sẻ Đà Lạt” hoặc tôi sẽ dắt em đến chỗ mà cuộc sống chúng ta giàu có vô kể, đó là lúc bình minh, những ánh sáng vàng lấp lánh, những giọt sương còn đọng lại trên những ngọn thông và hoa. Như cả bầu trời rắc vàng xuống cho thành phố này, lúc đó em sẽ chạy tung tăng và hét to lên: “Đất nước ta giàu quá..." Tôi đã từng như vậy đó, nó là một bức tranh thêu rực rỡ màu sắc ở cuộc đời này. Em cứ đến Đà Lạt đi, chi phí tôi sẽ chịu cho mà. Khi đó em sẽ tự hỏi “thành phố Đà Lạt này trò chơi thông và gió có trước hay tình yêu có trước? ”.
     Tôi tâm sự như trên để cho em thấy rằng thành phố này có một truyền thống lãng mạn kinh khủng, nơi mà nó xoa dịu nỗi đau, làm cho sự bất công trở thành nguôi ngoa và giúp cho người ta có nghị lực để sống và yêu thương cuộc đời này. Tôi có thể dùng từ “Đà Lạt hóa" chính xác đối với tôi, vì khi mới đến tôi là du khách, khi ở lâu trở thành cư dân và sẽ nhiễm cái đặc thù của nó.
Đà Lạt đã hóa tôi như thế đó. Và Đà Lạt là vùng đất đón nhận dân nhập cư các nơi đổ về nên sự cởi mở, khoan dung còn đậm hơn ở một vài nơi còn tồn tại cách cư xử theo “lễ hội bộ tộc", nó sẽ khó cho sự cộng sinh để phát triển. Tôi nói điều đó trên tư cách của một người công dân đất Việt mong góp cho địa phương và đất nước của mình được phát triển vì chúng ta chỉ có chung một bộ tộc “Nghĩa Tình Trăm Con”.

3. PHẢI NÓI LỄ HỘI NGÀNH THÊU CỦA ANH ĐƯỢC TỔ CHỨC RẤT CÔNG PHU VÀ ẤN TƯỢNG. ANH CÓ DỰ ĐỊNH CÒN LÀM NHỮNG CHƯƠNG TRÌNH HOÀNH TRÁNG HƠN THẾ NỮA?
     Một tổ chức, một ngành nghề, một công ty muốn phát triển dừng nên chờ đợi ở những kẻ “Viên mãn”, nên tôi không bao giờ bằng lòng với những lễ hội mình đã làm. Nếu có điều kiện tôi sẽ làm “hoành tráng” hơn nữa.
Có rất nhiều người đến mỉa mai tôi: “Ông là một thằng khùng, cứ mỗi lần làm lễ hội là bị đánh te - tua vậy mà cứ làm mãi… để tiền đó mà ăn chơi và đi du lịch .v.v…”. Với những người đó, tôi thường mời họ đến, xem một bức tranh tôi vẽ kể về đứa con trai của mình: bao giờ cũng ôm một vật nó thích nhất trước khi ngủ. Nó rất sợ, vì ngủ là một mảnh của sự chết mà. Tôi cũng thế, rất sợ cô đơn - lưu đày và cái chết. Cái chết sẽ đến dù sớm hay muộn, tại sao? Không có câu trả lời, tôi quyết định né tránh nó, biến dạng nó, cải trang để trở về với tuổi thơ, tuổi mà trước cái gì cũng ngạc nhiên, tò mò, thích thú và hào hứng. Làm lễ hội để cho tôi, những người thợ thêu và cả những người bạn đến với chúng tôi được sống trong những giây phút thăng hoa, đoàn kết và yêu thương nhau.
     Cách đây 10 năm, khi tiếp cận mãi với nghề thêu nhưng không làm phát triển được. Tôi đã thức đêm quá nhiều và đã khóc, (chuyện vui mà) bỗng có một ông bụt xuất hiện giới thiệu ông là Đức Tổ Nghề Thêu LÊ CÔNG HÀNH (sinh ngày 18/01/1606 - mất ngày 12/06/1661 tại làng Quất Động, xã Quất Động, huyện Thường Tín, tỉnh Hà Tây) hỏi tại sao con khóc? Tôi đã trình bày về nghề nghiệp và số phận của những người phụ nữ làm nghề thêu. Ngài đã tặng cho tôi 4 chiếc bị thần chứa:
     1. Ngôn ngữ của ngành nghề.
     2. Lịch sử của ngành nghề
     3. Bí truyền của ngành nghề thêu.
     4. Tâm lý giới tính – nghề nghiệp và nhân chủng.
     Từ đó đến nay tôi đã làm để xoá bỏ văn hoá cũ của người thợ thêu “dân dã, say sưa, cục mịch và phóng túng - tự phát - bừa bãi …” bằng một văn hóa “Nghi thức - linh thiêng - truyền thống - tinh tế và thâm trầm”. Thông qua các lễ hội, tôi đã nâng lên được hình ảnh của người thợ thêu. Và tôi sẽ còn làm “hoành tráng” hơn nữa để đem đến niềm vui và nụ cười cho mẹ tôi, vợ tôi, con tôi, người thợ thêu xung quanh tôi và cho phụ nữ đất nước tôi. Và mẹ tôi bà hay dặn dò: “Khi nào con khóc không nổi nữa, con hãy cười lên …” vì tôi đã có lời thề giữa trời đất “Chỉ tín tao phùng hứa nhất thiên" , sẽ là một người đàn ông quyến rũ của mẹ, của vợ và của các con gái tôi và cho những người thợ thêu đã và đang cầu nguyện cho tôi.
Trước khi làm lễ hội, bao giờ tôi cũng ngồi hàng giờ trong căn nhà “lưu giữ những kết quả của một quá trình nhiều sóng gió” để xem lại nhật ký "chúng ta phải quỳ gối" răn đe mình trong nhật ký đó “những bài báo này lẽ ra chúng ta phải xé nó nhưng chúng ta vẫn giữ lại. Mỗi lần đọc lại, nó đem đến một nỗi bất hạnh lớn hơn thời gian của một đời người…”.
     Để cho nghề thêu phát triển, phải giải quyết 4 biến số (lịch sử – ngôn ngữ – bí truyền – tâm lý giới tính – nghề nghiệp). Tôi đã từng đi đến gõ cửa nhà của nhiều nhạc sỹ – thi sỹ – văn sỹ – nhà báo – và cả những giáo sư, tiến sỹ.v.v… tôi đều nhận được sự thờ ơ, dửng dưng, không có lòng thương xót. Nếu có nói về người thợ thêu thì đều hời hợt và thiếu trí tưởng tượng. Đời người ngắn quá, nghề thêu không chờ đợi được nữa rồi. Và từ đó, tôi đã “một người thành một dàn nhạc” bất đắc dĩ (nhà thơ – ca sỹ – nhạc sỹ – thi sỹ – họa sỹ – đạo diễn .v.v…) và tôi đã trở thành tấm bia (kẻ đá lấn sân – ôm đồm – ngạo mạn – gây rối – kẻ dám nhân danh nghệ thuật…)
Khi nào em có điều kiện vào thăm, tôi cho đọc hết lại. Chắc chắn em sẽ thốt lên “làm sao XQ có thể tồn tại được?”.
Xong một lễ hội, tôi bao giờ cũng thắp hương trước bàn thờ tổ ngài Lê Công Hành và khấn “Xin lạy ơn trên hãy tha thứ cho người phụ nữ làm nghề thêu chúng con”.

4. NGHỀ TRANH THÊU NÂNG CAO TẦM VÓC PHỤ NỮ, NGHỆ NHÂN HOÀNG LỆ XUÂN ĐÃ ĐƯỢC NHÀ NƯỚC PHONG TẶNG LÀ 1 TRONG 10 NGHỆ NHÂN TÀI HOA, ANH CÓ THỂ NÓI ĐÔI NÉT VỀ NGƯỜI PHỤ NỮ ẤY NGOÀI ĐỜI THƯỜNG?
     Với bản phong tặng nghệ nhân tài hoa, chúng tôi trưng bày trong nhà truyền thống tại Đà Lạt Sử Quán ở một vị trí trang trọng. Nó đem đến cho những người thợ thêu chúng tôi lòng tự hào, kiêu hãnh, cũng là một nguồn nuôi dưỡng sự đam mê tự tin trong nghệ thuật thêu của mình. Còn ai tặng, cách tặng và tặng ở đâu? Mà nhiều người đã phê phán, chỉ giám đốc phụ trách “sức mạnh nghề thêu” Võ Đình Học của chúng tôi biết thôi … Và hôm nay ai thắc mắc điều đó thì tôi chỉ muốn nói rằng “Bạn ơi! bạn có muốn đỡ đầu cho người phụ nữ làm nghề thêu truyền thống này không?”. Còn với người phụ nữ Hoàng Lệ Xuân (XQ) là một người thả diều và tôi là con diều đó là một trò chơi nuôi dưỡng sự hào hứng, ngây thơ và trí tưởng tượng kể cả sự mộng mơ nhưng không bao giờ để cho diều bị đứt, chỉ thả vào lúc đẹp trời và biết cuốn dây khi gió nổi lên hoặc mưa bắt đầu đến. Nên vợ chồng tôi luôn sống trong “mối tình đầu”, “yêu như chưa yêu lần nào”.

5. MỌI NGƯỜI MUỐN THÊM THÔNG TIN VỀ TỔ ẤM GIA ĐÌNH CỦA ANH? VỚI NHỮNG KỶ NIỆM KHÓ QUÊN TRONG ANH?
     Với tôi, con người dù vô tức hay hữu thức đều luôn tránh né sự cô đơn, lưu đày và cái chết, và để “bất phục tùng” điều đó thì phải biết lưu giữ những khoảnh khắc đã qua giống như ông tiều phu đốn củi gom góp lại từng bó để nuôi dưỡng cái chết của mình. Tôi nghĩ đó là tài năng của con người.
Gia đình tôi xin được khoe sự giàu sang của mình một chút: có 3 chiếc xe con. Một lần tôi đi làm về khuya, cả nhà ra đón. Đứa con trai nói “Ba ơi! Chiếc xe của con cũ rồi, ba để xe mới của ba lại cho con”. Tôi nói “Cũng được! Với điều kiện, con hãy chở hương đi thắp hết trên những nấm mộ của người thợ thêu đã nằm xuống, và đi thăm lại hết những người thợ thêu đã về già…”. Lúc đó, mẹ tôi cằn nhằn: “Lại suy tư như con chuột chũi nữa rồi…”. Vợ tôi thì :“Vì lẽ đó mà anh già trước tuổi”. Còn ba đứa con gái tôi nói: "Ba uống rượu, hút thuốc và về khuya quá nên càng ngày càng xấu trai ..." nên trong gia đình tên tôi là:
     • Quân chuột chũi
     • Anh Quân già
     • Ba Quân xấu trai

6. ANH ĐÃ ĐẠT RẤT NHIỀU GIẢI THƯỞNG! ANH ĐÃ THỰC SỰ HÀI LÒNG VỚI NHỮNG GÌ MÌNH ĐÃ VÀ ĐANG LÀM? DỰ ĐỊNH TRONG TƯƠNG LAI CỦA ANH VỀ TRANH THÊU XQ?
     Giải thưởng đối với tôi là một nhu cầu"Công nhận" của người nghệ sỹ và doanh nhân. Nhưng với người thợ thêu của XQ chúng tôi: Cách đây 10 năm, ra đường không dám nhận mình là thợ thêu. Còn ngày hôm nay, họ ra đường tự hào mình là thợ thêu tranh. Cho nên với giải thưởng mà XQ chúng tôi nhận, tôi luôn suy nghĩ “Giả thật không quan trọng mà là thiện hay ác cho người thợ thêu...". Giải thưởng tôi mơ ước nhất thì chưa bao giờ được nhận. Nếu có ngày đó, chắc tôi chẳng bao giờ được thấy vì năm nay tôi gần 50 tuổi rồi. Đó là giải thưởng công nhận cho ngành nghề thêu này là một bộ môn nghệ thuật, nó phải có thuật ngữ riêng, ngôn ngữ riêng vì hiện thời ngôn ngữ trong ngành nghề thêu XQ bị cho là “ma trận chữ nghĩa, sến, bí hiểm và bệnh hoạn…v.v”.
     Giải thưởng thứ hai mà tôi mong đợi: đó là giải thưởng công nhận ngành nghề thêu có một lịch sử .
     Giải thưởng thứ ba: công nhận ngành nghề thêu có một bí truyền riêng (niềm tin – tín ngưỡng)
     Giải thưởng thứ tư: công nhận cho người phụ nữ nghề thêu được quyền “sửa soạn và bày tỏ” những khát vọng, ước mơ của mình.Tôi nói điều này vì có một lần nhóm nghệ sỹ và anh em báo chí đêu phản ứng với tôi cho là nhân danh “nghệ thuật sắp đặt và trình diễn”, cũng có những bài báo đánh tôi về điều đó. Tôi biết đó là những từ ngữ cao quí chỉ dành cho một nhóm người nào đó được quyền sử dụng. Vì thế, tôi lấy từ ngữ của mẹ tôi. Vì khi ở quê mỗi lần cúng giỗ ông bà, tôi thường được kêu về “để sửa soạn và bày tỏ" tình cảm của mình với tổ tiên, với bà con hàng xóm. Từ đó, mỗi lần tổ chức gì cho nghề thêu truyền thống dân tộc: “thợ thêu xin được sửa soạn và bày tỏ..."
Tôi cũng không biết có những giải thưởng đó không? Và làm sao để có được những giải thưởng đó? Nếu công nhận tôi là người “nổi tiếng” thì cho tôi được hỏi và xin điều đó, vì là người “nổi tiếng” mà.

7. ANH ĐÃ THỰC SỰ TRỞ THÀNH NGƯỜI NỔI TIẾNG, GIỮA CÁI DANH VÀ CÁI THỰC, ANH CHỌN CÁI NÀO?
     Tôi không biết trên đời này có ai tự nhận mình là người “nổi tiếng” chưa? “Nổi tiếng” về cái gì? Và họ sử dụng sự “nổi tiếng” của mình để làm gì? Và cho ai? Ở đất nước chúng ta, quá nhiều người “nổi tiếng”. Còn riêng mình, tôi rất thích trở thành người “nổi tiếng”. Vì khi được như thế, tôi sẽ được bảo vệ, nói họ nghe, người ta sẽ không báng bổ và mỉa mai cách làm của tôi. Được như vậy tôi sẽ làm cho nghề thêu được phát triển, hàng ngàn người phụ nữ sẽ có đời sống đỡ hơn, họ sẽ tự hào kiêu hãnh “vì tôi là phụ nữ làm nghề thêu”. Sự “nổi tiếng” sẽ giúp tôi không bị “đè nén” vì một sự không thông cảm, không chia sẻ, và một nỗi lo sợ cho tương lai nghề nghiệp và bản thân.
     Nếu không được như vậy thì đó đâu phải là người nổi tiếng. Mà thay vào đó, tôi thích có một chức quyền để bảo vệ ngành nghề thêu của mình. Nếu có danh và thực, tôi xin chọn cả hai. Cũng giống như người hoạ sỹ có danh mới bán được tranh, còn anh có tài vẽ tranh cỡ nào cũng vô ích vì không có danh. Và nếu cho tôi chọn gì thêm nữa, tôi sẽ chọn hết tất cả để bán được tranh. Vì có thế thì đời sống thợ thêu sẽ đỡ hơn, có tiền làm lễ hội nhiều hơn, to hơn, để khoe với mọi người rằng: thợ thêu đẹp quá, sang trọng và quý phái quá, là nàng tiên thêu tranh. Tiên thêu thì tranh phải đẹp, giá phải mắc. Tôi “tham lam” quá phải không? Nhưng hàng ngàn người phụ nữ làm nghề thêu, họ sẽ nở những nụ cười đẹp nhất cho đất nước này, họ sẽ không còn mặc cảm hổ nhục về thân phận của mình, họ sẽ được kính trọng dù rằng “ở đất khách quê người".
Sự “nổi tiếng hay danh tiếng”, chỉ là từ ngữ vang lên trong sự sáo rỗng, khó bao giờ mà đạt được, đừng tự lừa dối mình nữa. Mà “Hạnh phúc” của con người là quan trọng.

8. TÔN CHỈ VÀ BÍ QUYẾT KINH DOANH CỦA ANH?
     Trong Đà Lạt Sử Quán, tôi có một cánh cử niêm phong giấc mơ của người thợ thêu". Tôi từng nói:"Ai mở được cánh cửa đó, tôi sẽ trao chức Chủ Tịch Hội Đồng Quản Trị kiêm Tổng Giám Đốc Công Ty XQ Việt Nam”. Tôi luôn đào tạo cho tất cả nhân viên không kể ai phương pháp mở cánh cửa đó. Bên trong cánh cửa đó, tôi để một khoản tiền rất lớn dùng để đầu tư vào "sức mạnh nguyên thủy và sự thuần khiết" của người phụ nữ làm nghề thêu.
Hãy thận trọng! Sự nghiệp nào rồi cũng qua đi. Đời người thì ngắn, nghệ thuật thì trường tồn và chỉ có nghệ thuật mới đem lại ý nghĩa cho cuộc sống.
Tiền bạc là hệ quả chứ không phải là mục đích. Ta cứ hoàn thiện giá trị đi, tiền bạc sẽ đến… Tôi không biết là mình có thiếu thực tế không? Nhưng tôi suy nghĩ rằng cuộc sống của ngày hôm nay gồm 4 sự hoàn thiện:
     Thứ nhất: Hoàn thiện sở hữu nhà cửa, tiền bạc – xe cộ, vật chất kể cả quyền hạn mà họ phải hy sinh cho đến cùng, tôi nghĩ đây là cấp độ thấp nhất.
     Thứ hai: là hoàn thiện thể hình – thể chất.
     Thứ ba: hoàn thiện tinh thần.
     Thứ tư: là hoàn thiện trí tuệ.
     Nếu cuộc sống chỉ hoàn thiện cho sở hữu thì tầm vóc của doanh nghiệp rất nhỏ bởi vì sở hữu (Kinh doanh) là do có sẵn một thị trường (quỹ đạo) và thành công theo quỹ đạo đó. Nếu quỹ đạo đó lên thì doanh nghiệp lên, xuống thì doanh nghiệp đó xuống. Khi đó chúng ta dễ chấp nhận “Số phận và định mệnh” mà thực tế trong cuộc sống từ người giàu nhất và nghèo nhất, từ nam đến nữ khi có “Chuyện xui xẻo xảy ra” đều cho là số phận và định mệnh, ít khi nào chúng ta có thể tạo ra được một thị trường, một quỹ đạo riêng (giống như những sản phẩm nổi tiếng đã trở thành thương hiệu quốc gia của một số nước trên thế giới).
     Tôi ví dụ Việt Nam đã gia nhập WTO, bơi ra biển lớn làm sao có thể đương đầu với hàm cá mập của tài chính – kỹ thuật khoa học của các công ty đa quốc gia… Vậy thì chúng ta phải có một con đường riêng, không chấp nhận “Số phận và định mệnh” mà tôi gọi là “Nhận Thức Xã Hội Cấp Cao” đó là đạo lý – tư tưởng – triết lý - kể cả tư tưởng tôn giáo. Nó sẽ giúp cho ta không chấp nhận các “định mệnh và số phận” của mình. Vì suy nghĩ như vậy nên trong Đà Lạt Sử Quán, tôi luôn ép buộc nhân viên học ở hai khu vực.
Một là: Phòng “Tin tức địa phương + hiệu sách”, hai là khu vực “AGORA” nơi mà chỉ ra những dấu hiệu khủng hoảng giá trị cuộc sống. Chúng tôi đặt tên để bắt mọi người suy nghĩ về điều đó, từ đó hình thành nên các triển vọng mới. Rõ ràng ở đây, tôn chỉ và bí quyết kinh doanh của tôi là “Sự giáo dục” mà tôi có thể nói rằng đó là sự đầu tư lợi nhuận nhất ở cuộc sống này.

9. XEM TRANH CỦA ANH NGƯỜI TA CHÌM ĐẮM VÀO THẾ GIỚI CỦA NÓ: TINH TẾ MÀ CÓ HỒN. ANH CÓ BÍ QUYẾT GÌ ĐỂ THỔI HỒN VÀO NHỮNG BỨC TRANH?
     Đối với tranh XQ, đó là quan niệm: Cấu tạo một bức tranh thêu không những là kim chỉ, ngày công, khung, kính… mà còn và chủ yếu là một phương tiện truyền tải: tình yêu, nỗi cô đơn, niềm hạnh phúc và cả những thuộc tính về thế giới bên kia. Là một công cụ giúp người phụ nữ giảng hòa với bản thân mình, với lịch sử, trước một cuộc sống thực tế nhàm chán…
Vì thế, hãy tạo cho họ một không gian, nơi đó chuyên chở niềm tin, lòng tự hào, những nghi thức của động tác thêu, sự hòa nhập vào một thế giới mộng mơ… Họ sẽ thêu với động tác của người nghệ nhân và sự cảm xúc bay bổng của người nghệ sỹ. Tôi nghĩ đã là con người, ai cũng có những hạt giống của nghệ sỹ. Nhưng điều quan trọng là làm sao cho hạt giống đó nảy mầm (Đà Lạt Sử Quán chúng tôi đã làm như thế). Còn đối với người họa sỹ chúng tôi, khi vẽ mẫu bao giờ cũng có quan niệm về sự hưng phấn thẩm mỹ.
     Khi ngắm một tác phẩm, không những hình ảnh bề mặt của bức tranh đem lại, mà nó còn thể hiện được một trải nghiệm nào đó, một nhận thức đầy tham vọng với cuộc đời. Nghệ thuật là kể lại những chặng đường chúng ta đã đi qua trên trần thế này.
     Để cảm nhận nghệ thuật, chúng tôi bao giờ cũng tin rằng. Nghệ thuật là hệ thống và cơ chế ( Sửa soạn và bày tỏ đó mà) đó là cách mà chúng tôi tạo ra những bước “Thực hành thoát ngã” mới đến ngắm được một bức tranh.
     Để cảm nhận một nghệ thuật, tôi cũng nghĩ một mình bản thân tác phẩm không đủ, mà phải xích rất gần những loại hình nghệ thuật khác lại với nhau như: kiến trúc, điêu khắc, âm nhạc, ánh sáng, thơ ca…v.v. để hòa tấu lại với nhau, mới tạo ra được âm hưởng của ký ức.
Phải chăng đó là tất cả hồn của tranh thêu XQ không?
     Còn vấn đề nào nữa không? Tôi chỉ biết có vậy và rất mong ai đó biết. Hãy giúp đỡ tôi! Xin tri ân.

10. NGOÀI THỜI GIAN CÔNG VIỆC, ANH CÒN DÀNH THỜI GIAN CHO LĨNH VỰC GIẢI TRÍ NÀO ?
     Như em biết, ai cũng có một cái nghề. Còn đối với tôi, có một nghề rất cụ thể đó là nghề “Tạo Ra Những Khái Niệm Mới” cho ngành thêu. Như trước đã kể với em ban đầu khi tiếp xúc với nghề thêu, những khái niệm của ngành thêu rất nghèo nàn thậm chí không có gì cả. Tôi đã trở thành “Một người thành một dàn nhạc" bất đắc dĩ. Tôi luôn nói với mọi người tôi không phải là Chủ tịch HĐQT, không phải là Tổng giám đốc, không phải là một nghệ sỹ, nhạc sỹ, họa sỹ, thi sỹ… và càng không phải là “ông chủ”. Mà tôi là người được người thợ thêu ủy thác và người thợ thêu nói với tôi rằng: “Anh hãy biết cách cho và nhận cho ngành nghề…”.
     Chúng ta thường nghe mọi người hay tự xưng tôi là trí thức, là nghệ sỹ… theo tôi người nghệ sỹ, người tri thức, công việc của anh ta là phải tạo ra “Khái niệm mới”. Nếu không tạo ra được tôi nghĩ anh ta chưa phải là nghệ sỹ và tri thức. “Khái niệm mới” là một cái gì rất mong manh giống như một đứa bé mới ra đời cần được chăm sóc, giữ gìn, sau này sẽ cho hoa và kết trái. Và chúng ta cũng đã biết kẻ thù của “Khái niệm mới” là những sự thị phi – dè bỉu và bút chiến (xung quanh tôi là không biết bao điều thị phi mà chắc em cũng biết…)
     Tôi cứ mặc kệ và chính nhờ những “khái niệm mới đó”, tôi đã nâng lên được hình ảnh của thợ thêu: đó là những cô gái “nghi thức, nghi lễ, truyền thống và linh thiêng” thay thế cho hình ảnh “xấu xí, nghèo nàn, cục mịch, đói kém, ít ăn học thì làm sao có thể làm nghệ thuật được?”
     Nghề nghiệp của tôi cụ thể như vậy đó. Nhưng không ai hiểu… nên tôi luôn trong tình trạng bị ức chế, nó giống như quả lắc, lắc về bên kia bao nhiêu thì lắc về lại bên này bấy nhiêu. Nên tôi thích nhất là ngồi với anh em lãnh đạo trong công ty XQ. Tâm sự và ôm đàn, hát, và uống rượu bên đốm lửa “nỗi buồn nhớ cố hương”. Anh chị em hay nói tôi là người “than khóc chiếc chum cũ” cũng giống như người làm công tác tổ chức phải sống trong tình trạng “Phân ly” nên tôi rất thích chơi cờ để mong tìm một tình trạng “Hội tụ” trên ván cờ.

11. ANH CÓ NGHĨ ĐẾN MỘT NGÀY, CON ĐƯỜNG NỔI TIẾNG ANH ĐÃ VÀ ĐANG ĐI SẼ NỔI TIẾNG TRÊN KHẮP THẾ GIỚI KHÔNG? VÀ ANH LÀ ĐẠI DIỆN CHO VIỆT NAM VỀ NGÀNH THÊU?
     Tôi chưa bao giờ nghĩ và bây giờ tôi nghĩ đây. Nếu mà muốn đạt được sự thật phải từ bỏ ảo tưởng. Trước tiên phải tìm được sự “công nhận” trong cộng đồng chúng tôi. Người ta vẫn còn thiên kiến với nghệ thuật. Khi thưởng ngoạn, họ bao giờ cũng mong tìm một công thức nào đó, một thông điệp gì trong nghệ thuật này. Không, hãy đến với nghệ thuật bằng trái tim trinh trắng.
     Thứ hai: có nhiều người lo sợ khái niệm mới do thiếu hiểu biết nên co mình lại và bác bỏ.
     Thứ ba: tôi và nhân viên công ty chúng tôi do nóng ruột “ảo tưởng sự nổi tiếng” nên sẽ rơi vào khuôn “trường phái” và khuôn “tư tưởng” đó là thực tế nghệ thuật của chúng ta ngày hôm nay.
     Thứ tư: bao giờ nghề thêu mới được nhận bốn giải thưởng mà như tôi đã nêu ban đầu.
     Thứ năm: bao giờ tôi có nhiều đô - la tôi sẽ xây dựng một phim trường thật lớn và tìm kiếm khắp đất nước này những đạo diễn giỏi, nếu không được tôi sẽ bay sang Hàn Quốc thuê đạo diễn như đạo diễn bộ phim “Nàng Dea Chang Kum” cùng với các ca sỹ, thi sỹ, diễn viên, người mẫu tài năng nhất để họ nói về người phụ nữ làm nghề thêu Việt Nam.

12. NÓI VỀ XQ VÀO THỜI ĐIỂM Ở 10 NĂM NỮA, ANH CÓ ĐỊNH HƯỚNG VÀ DỰ ĐỊNH GÌ?
     Với tôi 10 năm, 20 năm hay 30 năm nữa cũng được, miễn là còn sống.
Tôi sẽ hỏi: - Này ông Quân “nổi tiếng” ơi! Ông đã có được bốn giải thưởng mà ông từng mơ ước chưa? – Nếu ông ta nói chưa được, tôi ghé lại tai ông thì thầm rất nhỏ để không cho người thứ ba nghe (vì sợ mang tiếng bất kính với người nổi tiếng) – Này! Ông là một lão già lẩm cẩm. Đã “lãng quên” ký ức rồi!...
     Tôi xin cầu nguyện! Hãy cho ông ta được những ước mơ đó đi vì ông ta đã gần 50 tuổi và hàng ngàn người thợ thêu đang chờ nơi ông.

13. ANH CÓ LỜI KHUYÊN GÌ VỚI NHỮNG NGƯỜI TRẺ TUỔI ĐANG MONG MUỐN ĐƯỢC NHƯ ANH?
“Hãy tìm một sự nghiệp để chiến đấu vì tổ quốc này”
Tôi xin tặng mấy câu thơ:

“Vì giác ngộ lòng ta thành đá trắng
Nằm chiêm bao năm tháng đỉnh cô đơn
Vì giác ngộ mà lòng ta biển cạn
Nói ai hiểu và có còn ai hiểu”.