THEO DÒNG THỜI GIAN

TRANH THÊU TAY XQ - MỘT NGHỆ THUẬT TRUYỀN THỐNG

CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM TẠI ĐÀ LẠT

Người nghệ sỹ tự học này sinh năm 1963 tại Quảng Nam – Đà Nẵng, vừa là người kinh doanh, vừa là nghệ sỹ. Trong kinh doanh ông vẫn lấy bản thân cuộc đời nghệ sĩ làm chủ đạo. Các tác phẩm của ông là sự pha trộn nghề thêu bằng tay truyền thống và hội họa. Thông qua sự kết hợp ấy ông muốn đem lại cho hình ảnh và từ ngữ một sinh khí mới. Khi đến thăm XQ Sử Quán, một công trình văn hóa tại Đà Lạt, chúng tôi thấy một số lớn chủ đề tác phẩm mang những chất huyền ảo và kỳ diệu đem lại cho những thực tế bình thường một khía cạnh huyền thoại. Tại đây ông đã giới thiệu về hành trình nhập cuộc của mình và quan niệm của ông về nghệ thuật truyền thống dân tộc với tư cách là nghệ sỹ.

- ÔNG LÀ MỘT BÁC SĨ CHUYỂN QUA NGÀNH THÊU NGHỆ THUẬT NÀY, VẬY Ở ĐÂY CÓ MỘT SỰ THÍCH ỨNG NÀO?

Không có thích ứng mà ở đây đúng hơn là một sự hôn phối mà tôi sẽ chung thủy suốt đời, vợ tôi là một nghệ nhân con cháu của nghệ nhân thêu thùa áo vua trong cung đình ngày xưa ... Khiến tôi đem lại cho nghệ thuật này khá đậm màu, một sự thân mật, một ký ức tôi và vợ tôi đưa nó vào một cõi mà lẽ ra nó không bao giờ vào được. Theo một cách nào đó, tôi và vợ tôi không những chọn ngành nghệ thuật này mà còn mời nó về nhà, biến cải nó, đưa nó vào những mạch những nơi mà nó không quen tới. Đôi khi nó bị lạc nhưng càng tốt vì đó là một nghệ thuật thêu nghiêm ngặt. Nghệ thuật thêu tranh là biết chọn các sợi chỉ một cách chính xác ghê gớm và hôn phối sao cho chúng đẻ ra những hình ảnh thật bất ngờ như vậy sẽ tạo những cửa thông mới vào nghĩa thật lạ lùng và trác tuyệt. Đó là cái đẹp và điều đó không giải thích bằng kỹ thuật được, cái đẹp trước hết là một sự xúc cảm. Trở lại ý kiến của chị từ một bác sĩ chuyển qua một nghệ thuật truyền thống, điều đó có nghĩa gì? Tôi là người Việt có nền văn hóa Việt, yêu mến truyền thống Việt đó là điều tất yếu, đây là một công cụ giúp tôi giải phóng trí tưởng tượng, biểu đạt một tình huống, một trạng thái hiện hữu trong đời sống, một cách đối mặt với cuộc đời, đối mặt với lịch sử mà trong ngành y tôi không làm được. Nghệ thuật thêu không phải chỉ là những sợi chỉ được lựa trong tương quan với nhau, nó chỉ xa hơn thế để đem lại một cái gì thuộc về cách nhìn của thế giới chúng ta, bằng hình ảnh một cõi âm nhạc và cái đó có thể biểu đạt bằng một nghệ thuật thêu của dân tộc chúng tôi.

Cái đó tạo nên một cái nhìn rất đặc biệt, một quan niệm nhân sinh đem lại cho sự vật một khía cạnh kỳ diệu, nó đều hiện diện ở trong các tác phẩm tại trung tâm nghệ thuật và thủ công nghệ của chúng tôi. Chính sự đa dạng ấy tạo nên bản sắc, tính đặc thù và độc đáo của Đà Lạt so với các thành phố khác.

- DO ĐÂU MÀ ÔNG SÁNG TÁC MỘT SỐ CHỦ ĐỀ: ĐẦU HAI MẶT, THĂM BẠN, NGƯỜI GIÃ TỪ CHIẾC BÓNG, PHÍA TRƯỚC, KẾT THÚC VINH QUANG NƠI TRẦN THẾ, BÓNG MẸ... ?

Tôi cho rằng tất cả sinh ra đều bắt đầu từ nỗi hoài nhớ, hoài nhớ về đất nước tôi, hoài nhớ cuộc đời và hoài nhớ tuổi thơ.

Tôi có thời thơ ấu kỳ lạ. Bố tôi là người lính ngụy và dượng tôi là người cách mạng. Sau chiến tranh họ trở về và mỗi người đều bị mất một phần trên cơ thể của họ. Tôi sống trong một thế giới phủ đầy ảo ảnh. Những năm tháng tuổi thơ nằm ngủ của tôi là tiếng rít của đại bác, nhà cháy, chạy loạn, những chuyện rùng mình sởn gáy. Một cách tự nhiên nhất trên đời, tuổi thơ của tôi được trải nghiệm như thế đó. Nhân cách của mẹ tôi ảnh hưởng đến tôi rất lớn. Xin kể câu chuyện để chị thấy nhân cách của bà. Tôi có đông anh em, mỗi lần một trong bọn tôi đón xe đò đi đâu xa bà đều thắp nén hương trên bàn thờ khẩn vái cho mọi sự bình an.

Nhưng bọn tôi nay không còn tất cả ở cùng nhà và lần vừa rồi tôi gặp mẹ tôi bảo: “Bây giờ lúc nào mẹ cũng thắp một cây hương đề phòng đứa nào đi công tác xa mà mẹ không biết”. Mẹ tôi với tôi rất quan trọng, luôn phảng phất trong tác phẩm của tôi, tôi luôn không bao giờ quên rằng mình là con trai của một phụ nữ tảo tần buôn bán nuôi con dưới lửa đạn của chiến tranh.

- MỘT TRONG NHỮNG TÁC PHẨM CỦA ÔNG CHỦ ĐỀ: PHONG CẢNH, ĐẤT NƯỚC CON NGƯỜI ĐÀ LẠT. NÓ BIỂU HIỆN KHÁT VỌNG CỦA ÔNG GẮN BÓ CHẶT CHẼ VỚI THÀNH PHỐ NÀY, VỚI Ý THỨC CỦA ÔNG VỀ SỐ PHẬN THÀNH PHỐ NÀY?

Thật ra những gì tôi biểu đạt trong nghệ thuật của mình có thể biểu đạt bất kỳ một nghệ thuật nào khác. Nhưng đúng hơn là ý thức liêm sỉ và một số người cho rằng: Đà Lạt không có những nghệ thuật mang “màu sắc địa phương”. Thông qua nghệ thuật truyền thống dân tộc chúng tôi sẽ nói về cái sống – cái chết – niềm hy vọng – những xác tín ẩn dấu – những chủ đề cô đơn - khốn cùng – đau đớn khắc khoải. Đó là những thuộc tính về thân phận con người không phải dân tộc nào cũng giống dân tộc nào, địa phương nào cũng giống nhau sẽ làm tái mặt những vị du khách. Tôi một kẻ yêu cuộc sống này, yêu thành phố này bất chấp những khiếm khuyết của nó. Yêu tình bạn, yêu sự hài hước và tiếng cười trong thực tế một số chủ đề tác phẩm của tôi lại nói về vết thương, về những phản trắc muôn thuở của cuộc đời. Cái đó chẳng vui vẻ gì lắm nhưng thành thật, thành thật đó là cam kết của tôi với tư cách là một nghệ sĩ.

Tôi nghĩ người ta không thể sống với một nỗi hoài nhớ như vậy, không thể kiên trì khám phá một thành phố, tìm hiểu một thành phố lâu đến thế mà không cảm thấy gắn bó sâu sắc với thành phố ấy, mà qua đó ta nói với toàn thế giới về thành phố chúng ta ...

- ĐỂ KẾT THÚC CUỘC TRÒ CHUYỆN XIN ĐƯỢC HỎI ÔNG MỘT CÂU CUỐI. ÔNG LÀ MỘT HỌA SĨ, VỪA KINH DOANH. HAI VIỆC ẤY CÓ TƯƠNG HỢP VỚI NHAU KHÔNG? NGƯỜI NGHỆ SĨ ĐƯỢC COI LÀ SỐNG TRONG THẾ GIỚI TƯỞNG TƯỢNG, TRONG KHI NHÀ KINH DOANH LÀ MỘT NGƯỜI QUẢN LÝ, HÀNH ĐỘNG VÌ MỘT MỤC TIÊU CỤ THỂ, SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN NHÀ NƯỚC QUI ĐỊNH. NHỮNG ĐÒI HỎI ẤY PHẢI CHĂNG LÀ KHÔNG THỂ GIẢI HÒA?

Có mâu thuẫn là điều chắc chắn, có mâu thuẫn là tùy từng người và hoàn cảnh. Trường hợp tôi khá dễ dàng. Tôi không thể hình dung là một nhà kinh doanh, nhất là kinh doanh mang tính chất văn hóa lại không có óc tưởng tượng. Không thể huy động trí tưởng tượng của tôi và của người khác vì một sự phát triển nghệ thuật truyền thống của dân tộc.

- VẬY THEO ÔNG NGƯỜI TA CÓ THỂ NÓI CÓ MỘT VĂN HÓA ĐẶC THÙ LÂM ĐỒNG?

Ở Đà Lạt có một sự cộng sinh hoàn hảo. Dù sao cũng hiển nhiên hơn nơi khác, giữa con người, môi trường thiên nhiên và đời sống hằng ngày. Thành phố tôi có một hồ lớn giữa lòng, ở đó chỉ riêng mùi cỏ cây hoa lá đã đủ làm nôn nao cả ruột. Đó là một thành phố biến chuyển đủ các sắc độ có thể tưởng tượng được màu xanh lơ – trắng. Ở đó những căn biệt thự bị lấp dưới một màu sơn trắng và cái lạnh về đêm, cư dân ở đó tâm hồn của họ cũng hòa theo sắc độ xanh lơ.

Tôi xin nói thêm rằng: Cái thế giới ấy thấm đẫm những huyền thoại do những người nhập cư khắp mọi miền đất nước mang đến, kết hợp với những truyền thuyết của những dân tộc thiểu số ở đây và trí tưởng tượng của người Pháp khi xây dựng thành phố này.

Cái nguyên liệu để xử lý công ty chúng tôi là: Ký ức – Tài năng và cái đẹp về những tác phẩm sáng tạo của anh em nghệ sĩ, nghệ nhân. Chúng tôi luôn ủng hộ họ, sau đó chúng tôi phải suy nghĩ cùng bộ phận giám đốc về những chiến luợc trong tương lai, những kế hoạch phải đáp ứng những nhu cầu của xã hội hiện nay mới nhen nhúm ... Ở tất cả các cấp bậc này linh cảm của người nghệ sỹ là quyết định. Tôi nghĩ đây là một chiều hướng không thể đảo ngược được.

Không chỉ có thế giới chính trị mà tất cả các lĩnh vực công nghiệp. Tài chính – giáo dục đòi hỏi phải có nhiều tài năng đa dạng, những đóng góp về văn hóa, những quan điểm về đạo lý, thẩm mỹ chỉ có thể đến từ giới văn học nghệ thuật. Riêng công ty chúng tôi không ngừng cải tiến các phương pháp làm việc. Các cơ quan ban ngành trong tỉnh không chỉ bằng lòng đứng nhìn chúng tôi mà còn ủng hộ chúng tôi, đặc biệt tỉnh và thành phố này đã đem lại cho chúng tôi một sự hỗ trợ hết sức quý báu.