“Thông điệp của nhà thơ” BÁT TRÀNG- 29-1- 2023 tại Đà Lạt- XQ Sử Quán.
- Bài viết Sau đây được Trích từ cuộc nói chuyện của TRI KỶ HỮU - PHẠM THỊ THU HOÀI
Là một trong những nhà thơ ở tại làng gốm Bát Tràng. Cô đã sống và làm việc nhiều năm... Đã tiếp nhận những khuynh hướng nghệ thuật mới của gốm kết hợp ngành nghề thêu và cả thế giới nghệ thuật gốm Trung Hoa lẫn phương Tây. Phạm Thị Thu Hoài- hiện làm phó bí thư xã Bát Tràng.
- Có thể nói cô là một nhà thơ trở thành nhà quản lý. Hai công việc ấy có tương hợp với nhau không? Nhà thơ được coi là sống trong một thế giới tưởng tượng trong khi lãnh đạo là một nhà quản lý , hành động vì những mục tiêu cụ thể, sử dụng những phương tiện do nhà nước xác định. Những đòi hỏi ấy phải chăng là không thể hóa giải?
Có mâu thuẫn, đó là điều chắc chắn, nhưng mâu thuẫn gay gắt đến đâu là tùy từng người và từng hoàn cảnh. Trong trường hợp tôi, tôi thấy giải quyết khá dễ dàng. Tôi không thể hình dung là một lảnh đạo, nhất là một nghề truyền thống bát Tràng, mà lại không có óc tưởng tượng, không thể huy động sức tưởng tượng, trí tưởng tượng của tôi và của những người khác vì một chính sách văn hóa táo bạo.
Cái nguyên liệu được xử lý ở Bát Tràng của tôi là ký ức, tài năng, cái đẹp. Về di sản văn hóa, chúng tôi quản lý các sản phẩm do trí tưởng tượng của xã hội sinh ra trong suốt quá trình lịch sử của nó. Về những tác phẩm sáng tạo mới, chúng tôi vời đến những thành phần cách tân nhất của xã hội, những nhà tương lai học, những nhà thơ… Sau cùng, chúng tôi có trách nhiệm phải suy nghĩ cùng với các ban ngành khác về những dự án lớn trong tương lai, những dự án phải đáp ứng những nhu cầu lâu dài của xã hội hiện nay mới nhen nhóm... Ở tất cả các cấp bậc này, linh cảm của nhà thơ, người nghệ sĩ cũng cần thiết không kém gì hiệu quả của nhà quản lý.
“Muốn bắt tay vào tương lai trong khi vẫn đứng vững bằng đôi chân trên mặt đất, muốn thực hiện dù chỉ một phần nhỏ những mơ ước của chúng ta, phải luôn luôn có sự thỏa hiệp giữa tham vọng và lý trí, giữa những nguy cơ cần gánh chịu và những sai lầm không được phép phạm phải...”
Đương nhiên, những chức trách lảnh đạo của tôi có kìm hãm công việc cá nhân của tôi, hoạt động nghệ thuật của tôi. Nhưng đó là một sự lựa chọn mà ta đã quyết định, và tôi không phải là người duy nhất đã có một sự lựa chọn như vậy. Tôi cho rằng các nghệ sĩ-nhà thơ ở nhiều nơi ngày nay cảm thấy nhu cầu dành một phần thời gian của mình cho những công việc khác ngoài lao động sáng tạo. Họ đi vào truyền hình hoặc quảng cáo, họ hoạt trong một tổ chức bảo vệ môi trường. Đôi khi họ đi vào kinh doanh, hoặc tham gia chính phủ.
Tôi coi đó là một chiều hướng có lẽ không thể đảo ngược. Không chỉ có thế giới chính trị, mà cả các lĩnh vực công nghiệp tài chính, chưa nói đến giáo dục, đòi hỏi ngày càng nhiều tài năng đa dạng, những đóng góp về văn hóa, những quan điểm về đạo lý hoặc thẩm mỹ, chỉ có thể đến từ giới văn học nghệ thuật.
- Ta hãy nhìn nhận vấn đề dưới một góc độ khác. Một số nhà quản lý khi thành lập chính sách văn hóa ngành nghề, họ coi đó như một thứ khuôn khổ trói buộc quan liêu hành chính, một giới hạn đối với tự do sáng tạo và có lẽ thậm chí một cách bắt các nghệ nhân - nghệ sĩ vào khuôn phép...
- Văn hóa có thể bị bóp nghẹt bởi một tổ chức quản lý, nhưng cũng có thể bị bóp nghẹt bởi một thị trường chịu sự chi phối của những quy luật của cái tầm thường, thô tục, nơi cạnh tranh chỉ khuyến khích những sản phẩm tồi kém nhất…
Nơi những nhà kinh doanh, khi họ bước vào lĩnh vực văn hóa, là với những động cơ hoàn toàn thương mại và là nơi mà tuyệt đại đa số các nhà sáng tạo không có mảy may khả năng tạo ra một sự tác động, vì họ không có những phương tiện tối thiểu để làm việc đó.
Trong những điều kiện như vậy, nhà quản lý chúng tôi có thể làm được gì? lảnh đạo ấy có thể thử đặt ra kế hoạch cho sản xuất nghệ thuật, tức là xác định những lĩnh vực được khuyến khích và những lĩnh vực không được khuyến khích, tạo điều kiện cho khuynh hướng này chứ không phải cho khuynh hướng khác. Ngược lại, ở tại Bát Tràng của chúng tôi mong muốn trước hết là một nơi kích thích và hỗ trợ lao động sáng tạo, và tự do của người sáng tạo được bảo vệ. Sự can thiệp của chúng tôi thường là gián tiếp. Chúng tôi không đề xuất những mục tiêu cần đạt tới. Chúng tôi cung cấp những nơi gặp gỡ, những trung tâm văn hóa, hoặc đem lại cho những người sáng tạo những cơ hội để làm các chương trình phát thanh hoặc truyền hình, tổ chức triển lãm, xuất bản một tập thơ, với những tiêu chuẩn về chất lượng (…)
Suối reo, lá reo, đá cũng reo
Niềm vui tri kỷ chút tiêu diêu
Sá gì sương khói trần sa hữu
Uống cạn chung trà ngắm tịch liêu
----------------------------
Chung một rừng lan của thiện hiền
Làm người đâu tục, biết đâu tiên
Hạo nhiên đạp đất chân không lấm
Xin tặng mai sau một cõi miền
----------------------------
Ta đã run tay viết chữ thường
Đi qua trần thế khói sương vương
Ngồi đây tri kỷ tình xưa cũ
Tao ngộ cùng ta một đoạn đường----------------------------
Nhắm mắt nhìn xuyên thấy mặt trời
Tinh khôi ánh nắng cỏ hoa vui
Ta cùng Sử Quán tình riêng cõi
Bản sắc quê hương đóa tuyệt vời
----------------------------
Lưu bóng, giữ hình kỷ niệm nhau
Nhìn xem mây trắng thoáng qua đầu
Biết đâu khoảnh khắc đâu tồn tại
Vĩnh cửu hoa bèo điểm biển dâu
----------------------------
Đã hẹn cầm tay bước cõi ngoài
Từ trong lùm bụi quyết vươn vaiLỡ yêu cái đẹp yêu chân thực
Thắp lửa con tim suốt dặm dài
----------------------------
Chút nước, chút sương, chút khí trời
Xin ai tri kỷ – thở cùng tôi
Tùng già rỉ nhựa, thơ thêm mực
Thắp lửa nhân văn phụng hiến đời
---------------------------
Cây đã khô mà nhựa cũng khô
Tình người giun dế khóc hư vô
Đêm sâu đất thở, mầm vươn nhẹ
Đội ánh bình minh vượt cõi bờ
----------------------------
Nhúm lửa góc khe, sưởi cỏ hoangChú sâu vỡ kén, đón trăng vàng
Hóa ra trời đất ươm thi tứ
Tung cánh hạo nhiên cỡi gió ngàn
Quê hương tôi ơi! Bát Tràng yêu dấu!
Có Sông Hồng hiền hậu lững lờ trôi
Hàng cây xanh in bóng mát nhà tươi
Dòng nước chảy uốn mình qua xóm nhỏ
Đàn trẻ thơ tung tăng cười trước ngõ
Tình quê hương sao dào dạt mặn nồng
Trên trời cao cuồn cuộn đám mây hồng
Bay vần vũ quanh mái Đình cổ kính
Mùi trầm hương ngào ngạt quanh chiếc Đỉnh
Gợi cho mình nhớ tới lúc xa xưa ...
Đã lâu rồi bao nhiêu trận gió mưa
Nhưng Sứ - Bát vẫn coi thường sóng cả
Chiều ngả bóng những con thuyền đánh cá
Lướt ra khơi phong tỏa với lưới chài
Bóng hoàng hôn là một thảm lụa dài
Đùa khoe sắc hòa vui cùng nhịp sóng
Quê hương tôi không có từng vựa thóc
Không cánh đồng màu mỡ thẳng cánh chim
Nhưng cũng là dòng máu chảy về tim
Công nghiệp nhẹ góp phần xây dựng nước.
Tác giả thơ: Phạm Huy Thanh
Một ngôi nhà nhỏ
Giữa Đà Lạt mơ
Dốc thơm hoa cỏ
Ngàn thông đợi chờ
Bỏ quên thời đại
Mặc ai ganh đua
Bỏ buồn ở lại
Mặc ai hững hờ
Già, chỉ đọc thơ
Pha trà, nướng bánh
Chiều nghe nhà thờ
Ngân hồi chuông Thánh
Già đâm đổi tính
Dậy sớm ngắm hoa
Đêm về dại nghịch
Lên đồi Trịnh ca
Gặp đôi bạn trẻ
Nơi thung lũng say
Già hay kể lể:
“Tương truyền…. chia tay”
…
Một ngôi nhà nhỏ…
Bây giờ nằm mơ
Lợp bằng nỗi nhớ
Dán tường bằng thơ.
…………………………………………
